Πρωτοβουλία στο Κογκρέσο των ΗΠΑ για το ζήτημα της πώλησης των F-35 στην Τουρκία αναλαμβάνει η Δημοκρατική βουλευτής από τη Νεβάδα Ντίνα Τάιτους, με στόχο να αποτραπεί οποιαδήποτε προσπάθεια επανένταξης της Άγκυρας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς. Η κίνηση έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης κινητικότητας στην Ουάσιγκτον, μετά από δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ που άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αμυντικής συμφωνίας με την Τουρκία.
Η πρωτοβουλία της Τάιτους δεν περιορίζεται σε πολιτική δήλωση, αλλά παίρνει τη μορφή οργανωμένης κοινοβουλευτικής πίεσης προς τη Βουλή των Αντιπροσώπων, με στόχο τη χρήση όλων των θεσμικών εργαλείων που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία για τις εξαγωγές όπλων.
F-35: Η επιστολή και το θεσμικό «φρένο» των ΗΠΑ
Σύμφωνα με το κείμενο της επιστολής που βρίσκεται σε φάση συλλογής υπογραφών, οι βουλευτές καλούν την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να ενεργοποιήσει τα νομικά της εργαλεία ώστε να μπλοκάρει οποιαδήποτε απόφαση επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, εφόσον δεν έχει προηγηθεί επίλυση του ζητήματος με τα ρωσικά συστήματα S-400 Triumf και τις κυρώσεις CAATSA.
Το εργαλείο αυτό είναι το λεγόμενο joint resolution of disapproval, το οποίο προβλέπεται από τον νόμο περί ελέγχου εξαγωγών όπλων και επιτρέπει στο Κογκρέσο να επιχειρήσει να μπλοκάρει μια συμφωνία μετά την επίσημη κοινοποίησή της από την κυβέρνηση.
Η επιστολή θα αποσταλεί στον ηγέτη της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Βουλή Στιβ Σκαλίζ και στον ηγέτη της δημοκρατικής μειοψηφίας Χακίμ Τζέφρις, σηματοδοτώντας τη διακομματική διάσταση που επιχειρεί να λάβει η πρωτοβουλία.
Ο ρόλος Τραμπ, Βανς και οι πολιτικές δηλώσεις
Η νέα κοινοβουλευτική κινητοποίηση συνδέεται άμεσα με τις πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά τη συνάντησή του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.
Σε ερώτηση δημοσιογράφου για πιθανή «μεγάλη τσάντα δώρων» προς την Τουρκία, αναφορά που περιλάμβανε και τα F-35 και κινητήρες της General Electric, ο Τραμπ δεν απέκλεισε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ενόψει της Συνόδου Κορυφής της Συμμαχίας.
Παράλληλα, στην επιστολή γίνεται αναφορά και στον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος φέρεται να έχει δηλώσει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη επίσημη διαδικασία επανεξέτασης του πλαισίου πιθανής πώλησης, με τη συμμετοχή του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και της ομάδας του.
Το ιστορικό του αποκλεισμού της Τουρκίας από τα F-35
Η Τουρκία είχε απομακρυνθεί από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, όταν προχώρησε στην αγορά του ρωσικού συστήματος S-400 Triumf, προκαλώντας έντονη αντίδραση στην Ουάσιγκτον.
Η αμερικανική πλευρά είχε εκτιμήσει ότι η συνύπαρξη του ρωσικού συστήματος με τα τεχνολογικά δεδομένα του μαχητικού Lockheed Martin F-35 Lightning II δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο διαρροής ευαίσθητων πληροφοριών για τις δυνατότητες του αεροσκάφους.
Παράλληλα, υπενθυμίζεται ότι το 2020 επιβλήθηκαν κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA στην τουρκική αμυντική βιομηχανία, οι οποίες δεν έχουν αρθεί μέχρι σήμερα.
Νομικά επιχειρήματα και επιμονή στο CAATSA
Στο κείμενο της επιστολής οι βουλευτές υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει καμία δημόσια ένδειξη πως η Τουρκία έχει απομακρύνει ή αδρανοποιήσει πλήρως το σύστημα S-400 ή ότι έχει εγκαταλείψει την επιχειρησιακή του χρήση.
Παράλληλα, γίνεται αναφορά στον Νόμο περί Εθνικής Άμυνας των ΗΠΑ (NDAA 2020), ο οποίος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η Άγκυρα αποδείξει ότι δεν διατηρεί πλέον το ρωσικό σύστημα και ότι δεν προτίθεται να αποκτήσει νέο αντίστοιχο εξοπλισμό.
Το επιχείρημα των συντακτών είναι ότι η αγορά των S-400 συνιστά στρατηγική συνεργασία με τον ρωσικό αμυντικό τομέα, γεγονός που ενεργοποιεί αυτομάτως το πλαίσιο των κυρώσεων.
Η αναφορά στη Βουλή και το πολιτικό μήνυμα
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και σε ακρόαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων στις 3 Ιουνίου 2026, όπου, σύμφωνα με την επιστολή, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο και δεν μπορεί να παρακάμψει τις κυρώσεις.
Με αυτό το δεδομένο, η πρωτοβουλία της Τάιτους επιδιώκει να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι οποιαδήποτε συζήτηση για επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δεν είναι απλώς θέμα διπλωματίας ή εξωτερικής πολιτικής, αλλά πρωτίστως ζήτημα νομοθετικής συμμόρφωσης.
Το Κογκρέσο ως θεσμικό ανάχωμα
Το Κογκρέσο των ΗΠΑ διαθέτει, θεωρητικά, τη δυνατότητα να μπλοκάρει μεγάλες εξοπλιστικές συμφωνίες μέσω του νόμου περί ελέγχου εξαγωγών όπλων. Ωστόσο, στην πράξη πρόκειται για έναν δύσκολο μηχανισμό, καθώς απαιτείται συντονισμένη πλειοψηφία και στα δύο νομοθετικά σώματα, αλλά και υπέρβαση πιθανής προεδρικής αντίδρασης.
Ακόμη κι αν εγκριθεί ένα σχετικό ψήφισμα αποδοκιμασίας, αυτό δεν έχει αυτομάτως δεσμευτικό αποτέλεσμα, γεγονός που καθιστά το Κογκρέσο περισσότερο πολιτικό παρά απόλυτα εκτελεστικό φρένο.
Η συζήτηση γύρω από τα F-35 Τουρκία δείχνει ωστόσο ότι το ζήτημα παραμένει βαθιά πολιτικοποιημένο στην Ουάσιγκτον, με το τρίγωνο ΗΠΑ–ΝΑΤΟ–Τουρκίας να παραμένει σε εύθραυστη ισορροπία.
