Σοβαρές καταστροφές σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς στον νότιο Λίβανο καταγγέλλουν οι λιβανικές αρχές, υποστηρίζοντας ότι η πολύμηνη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ άφησε πίσω της ανυπολόγιστες απώλειες σε ιστορικούς τόπους που αποτελούν μέρος της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Σύμφωνα με τον υπουργό Πολιτισμού του Λιβάνου, Γασάν Σαλαμέ, οι ζημιές δεν περιορίζονται μόνο σε σύγχρονες υποδομές, αλλά επεκτείνονται σε αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικά κτίρια, θρησκευτικά μνημεία και ολόκληρους παραδοσιακούς οικισμούς, ορισμένοι από τους οποίους κατοικούνταν επί αιώνες.
Λίβανος: Ζημιές στην Τύρο και σε μνημεία της UNESCO
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά περιστατικά αφορά την αρχαία πόλη της Τύρου, Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, όπου αποκολλήθηκε λίθινο διακοσμητικό στοιχείο από αρχαία στήλη. Παράλληλα, σε άλλη πόλη του νότιου Λιβάνου καταστράφηκε τόπος προσκυνήματος, σημαντικός τόσο για μουσουλμάνους όσο και για χριστιανούς.
Οι ισραηλινές επιδρομές έπληξαν επίσης την ιστορική αγορά της εποχής των Μαμελούκων στη Ναμπατιέχ, ενώ πολλές συνοριακές κοινότητες υπέστησαν σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή.
Ο Σαλαμέ δήλωσε στο Reuters ότι, παρά την εκεχειρία που τέθηκε πρόσφατα σε ισχύ, οι αρμόδιες υπηρεσίες αδυνατούν ακόμη να αποτιμήσουν το πλήρες μέγεθος των ζημιών, καθώς ισραηλινές δυνάμεις εξακολουθούν να ελέγχουν ζώνη περίπου 10 χιλιομέτρων στο νότιο Λίβανο.
«Δεν μπορούμε να εργαστούμε υπό τη σκιά της κατοχής», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το κάστρο Μπωφόρ και χωριά αιώνων
Στη ζώνη που παραμένει απρόσιτη περιλαμβάνεται το μεσαιωνικό κάστρο Μπωφόρ, αλλά και ιστορικά χωριά όπου επί αιώνες συνυπήρχαν χριστιανικές, σιιτικές και σουνιτικές κοινότητες.
«Υπάρχουν χωριά που έχουν ισοπεδωθεί ολοσχερώς», υποστήριξε ο υπουργός Πολιτισμού.
Αεροπορικές επιδρομές σημειώθηκαν επίσης στην Τύρο, στη Ναμπατιέχ και στην Τεμπνίν, προκαλώντας φόβους ότι υπέστη ζημιές ακόμη και το φρούριο των Σταυροφόρων της περιοχής.
Όπως επισήμανε ο Σαλαμέ:
«Η κληρονομιά δεν είναι μόνο οι ρωμαϊκές και φοινικικές αρχαιότητες. Είναι επίσης ιστορικά κτίρια, αρχαιολογικοί χώροι και κτίρια με πολιτιστική λειτουργία.»
Η απάντηση του Ισραήλ
Απαντώντας σε ερωτήματα του Reuters, ο ισραηλινός στρατός υποστήριξε ότι δεν στοχεύει πολιτικές υποδομές πέραν όσων επιβάλλονται από στρατιωτική ανάγκη και ότι λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη ευαίσθητων πολιτιστικών χώρων κατά τον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Παράλληλα, επανέλαβε τον ισχυρισμό ότι η Χεζμπολάχ χρησιμοποιούσε το κάστρο Μπωφόρ για στρατιωτικούς σκοπούς, κάτι που οι λιβανικές αρχές απορρίπτουν.
Μια χώρα-σταυροδρόμι πολιτισμών
Ο σύγχρονος Λίβανος αποτελεί διαχρονικά σημείο συνάντησης διαφορετικών πολιτισμών. Φοίνικες, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Άραβες, Μαμελούκοι και Σταυροφόροι άφησαν πίσω τους ναούς, κάστρα, οχυρώσεις, μαυσωλεία και οικισμούς που συνθέτουν ένα μοναδικό ιστορικό μωσαϊκό.
Η Τύρος, με ιστορία σχεδόν πέντε χιλιάδων ετών, συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες φοινικικές πόλεις της Μεσογείου. Αρχικά ιδρύθηκε ως νησιωτικό οχυρό και αργότερα ενώθηκε με την ξηρά από τον μόλο που κατασκεύασε ο Μέγας Αλέξανδρος κατά την πολιορκία της.
Παρά το γεγονός ότι επέζησε από αλλεπάλληλες συγκρούσεις επί αιώνες, ο πρόσφατος πόλεμος άφησε πίσω του εικόνες εκτεταμένης καταστροφής.
Φράγματα που είχαν τοποθετηθεί για την προστασία των αρχαιοτήτων από εκρήξεις και θραύσματα καταστράφηκαν, ενώ αρκετά μνημεία υπέστησαν ζημιές.
Ο αξιωματούχος της Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων του Λιβάνου, Αντνάν Κωνσταντινούπολη, περιέγραψε την εικόνα κοντά σε ρωμαϊκό ψηφιδωτό:
«Κοιτάξτε τη ζημιά. Είναι σαν να εξερράγη ολόκληρο το έδαφος από κάτω, σαν να χτυπήθηκε από σεισμό.»
Από την πλευρά του, ο αντιδήμαρχος της Τύρου, Αλουάν Χαραφεντίν, υπογράμμισε ότι η πόλη θα έπρεπε να απολαμβάνει αυξημένη διεθνή προστασία και να μην αποτελεί στόχο στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Η παρέμβαση της UNESCO
Η UNESCO εξέφρασε πρόσφατα έντονη ανησυχία για την κατάσταση διατήρησης της Τύρου, η οποία βρίσκεται ήδη υπό καθεστώς ενισχυμένης προστασίας.
Ο οργανισμός δήλωσε επίσης «βαθιά ανήσυχος» για πληροφορίες σχετικά με ζημιές σε ιστορικά φρούρια και για τις μάχες που διεξήχθησαν κοντά στο κάστρο Μπωφόρ, καταδικάζοντας τις παράνομες επιθέσεις κατά πολιτιστικών αγαθών.
Ο Γασάν Σαλαμέ έχει ζητήσει από την UNESCO να εντάξει την Τύρο στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς που βρίσκονται σε κίνδυνο, προκειμένου να ενεργοποιηθούν πρόσθετοι διεθνείς μηχανισμοί προστασίας.
Φόβοι για οριστική απώλεια ιστορικής μνήμης
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραέλ Κατζ, είχε δηλώσει ότι οι οικισμοί κατά μήκος των συνόρων με τον Λίβανο θα καταστρέφονταν.
Ο Λιβανέζος υπουργός Πολιτισμού εκφράζει πλέον φόβους ότι οι καταστροφές δεν αφορούν μόνο κτίρια, αλλά και την ίδια την ιστορική μνήμη της χώρας.
«Υπάρχει κάτι συστηματικό: μια συστηματική καταστροφή χωριών, οικισμών και ολόκληρων πόλεων», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η πολιτιστική κληρονομιά ανήκει σε όλη την ανθρωπότητα
Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί υποχρέωση που απορρέει από το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και από συμβάσεις όπως εκείνη της Χάγης του 1954.
Όταν μνημεία, αρχαιολογικοί χώροι και ιστορικοί οικισμοί υφίστανται σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια στρατιωτικών επιχειρήσεων, εγείρονται εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο τηρούνται οι υποχρεώσεις προστασίας των πολιτιστικών αγαθών.
Στην περίπτωση του Λιβάνου, όπως και σε άλλες συγκρούσεις της περιοχής, οι επανειλημμένες καταγγελίες για πλήγματα σε μνημεία και ιστορικούς χώρους ενισχύουν την ανησυχία της διεθνούς κοινότητας ότι η πολιτιστική κληρονομιά υφίσταται ανεπανόρθωτες απώλειες.
Ανεξάρτητα από τις στρατιωτικές αιτιολογίες που προβάλλονται, η καταστροφή μνημείων που αποτυπώνουν την ιστορία λαών και πολιτισμών δεν πλήττει μόνο μια χώρα, αλλά την κοινή παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.
Για τον λόγο αυτό, κάθε τέτοια καταγγελία οφείλει να διερευνάται πλήρως και οι υπεύθυνοι, εφόσον διαπιστωθούν παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, να λογοδοτούν.
