Η Morningstar DBRS προειδοποιεί ότι οι αδυναμίες στους μηχανισμούς καταπολέμησης του οικονομικού εγκλήματος μπορούν να οδηγήσουν από πρόστιμα και απώλεια εμπιστοσύνης μέχρι και σε υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής αξιολόγησης
Το ξέπλυμα χρήματος δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα κανονιστικής συμμόρφωσης. Για τους οίκους αξιολόγησης εξελίσσεται σε παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει άμεσα την πιστοληπτική εικόνα μιας τράπεζας, καθώς οι οικονομικές και λειτουργικές επιπτώσεις από τις αδυναμίες στους μηχανισμούς ελέγχου αποδεικνύονται ολοένα πιο σοβαρές.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας ανάλυσης της Morningstar DBRS, η οποία εξετάζει πώς οι κίνδυνοι που συνδέονται με το ξέπλυμα χρήματος (AML) και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας (CFT) επηρεάζουν τις ευρωπαϊκές τράπεζες, σε μια περίοδο όπου οι παράνομες χρηματοροές αυξάνονται, οι ψηφιακές τραπεζικές υπηρεσίες επεκτείνονται και το γεωπολιτικό περιβάλλον γίνεται ολοένα πιο σύνθετο.
Ο καναδικός οίκος επισημαίνει ότι οι σχετικοί κίνδυνοι αποκτούν πλέον αυξανόμενη βαρύτητα στην αξιολόγηση των τραπεζών, καθώς δεν επηρεάζουν μόνο τη συμμόρφωση με το κανονιστικό πλαίσιο αλλά και τη δυνατότητα δημιουργίας κερδών, τη χρηματοδότηση και τη συνολική ανθεκτικότητα των πιστωτικών ιδρυμάτων.
Από τα πρόστιμα στις υποβαθμίσεις
Η Morningstar DBRS υπογραμμίζει ότι οι συνέπειες μιας σοβαρής υπόθεσης ξεπλύματος χρήματος είναι πολυεπίπεδες.
Το πρώτο και πιο άμεσο κόστος αφορά τα υψηλά πρόστιμα που επιβάλλουν οι εποπτικές αρχές, τα οποία συχνά συνοδεύονται από πολυετή προγράμματα συμμόρφωσης, εκτεταμένες επενδύσεις σε νέα πληροφοριακά συστήματα, προσλήψεις εξειδικευμένου προσωπικού και υψηλές αμοιβές συμβούλων. Πρόκειται για δαπάνες που μπορούν να συμπιέσουν την κερδοφορία μιας τράπεζας για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Εξίσου σημαντικό θεωρείται το πλήγμα στη φήμη των τραπεζών. Η απώλεια εμπιστοσύνης από πελάτες, επενδυτές και αντισυμβαλλομένους μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους χρηματοδότησης, περιορισμό της πρόσβασης στις αγορές και απώλεια επιχειρηματικών ευκαιριών.
Παράλληλα, οι εποπτικές αρχές έχουν γίνει αισθητά πιο αυστηρές. Πέρα από τα πρόστιμα, επιβάλλουν περιορισμούς σε δραστηριότητες, απαιτούν αλλαγές στη διοίκηση ή ακόμη και πρόσθετες κεφαλαιακές απαιτήσεις, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις δεν αποκλείεται ακόμη και η ανάκληση τραπεζικής άδειας.
Η Morningstar DBRS ενσωματώνει πλέον τους συγκεκριμένους κινδύνους σε βασικούς πυλώνες της μεθοδολογίας αξιολόγησης των τραπεζών, όπως η ισχύς του επιχειρηματικού μοντέλου, η δυνατότητα παραγωγής κερδών και το προφίλ κινδύνου, ενώ τους λαμβάνει υπόψη και στο πλαίσιο της ανάλυσης ESG.
Ένα πρόβλημα εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ
Η πραγματική έκταση του ξεπλύματος χρήματος είναι δύσκολο να αποτυπωθεί, καθώς πρόκειται για δραστηριότητες που εκ φύσεως παραμένουν κρυφές.
Ωστόσο, σύμφωνα με στοιχεία του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC), κάθε χρόνο νομιμοποιούνται παγκοσμίως παράνομα κεφάλαια ύψους από 715 δισ. έως 1,87 τρισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 2%-5% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η αξία των ύποπτων συναλλαγών που συνδέονται με το χρηματοπιστωτικό σύστημα εκτιμάται μεταξύ 117 και 210 δισ. ευρώ ετησίως.
Παρά το μέγεθος του προβλήματος, σύμφωνα με την Europol, μόλις περίπου το 1% των παράνομων εσόδων καταλήγει να εντοπίζεται και να κατάσχεται, στοιχείο που, κατά τον οίκο, αναδεικνύει τις αδυναμίες τόσο στον εντοπισμό όσο και στη δίωξη του οικονομικού εγκλήματος.
Οι δραστηριότητες με τον μεγαλύτερο κίνδυνο
Η Morningstar DBRS επισημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζουν όλες οι τραπεζικές δραστηριότητες τον ίδιο βαθμό κινδύνου.
Μεγαλύτερη έκθεση εμφανίζουν οι υπηρεσίες διεθνούς τραπεζικής, οι διασυνοριακές πληρωμές, η χρηματοδότηση εμπορίου (trade finance), η ανταποκρίτρια τραπεζική (correspondent banking), η διαχείριση μεγάλων περιουσιών και γενικότερα οι δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται από σύνθετες εταιρικές δομές, υψηλό όγκο συναλλαγών ή πελάτες αυξημένου κινδύνου.
Οι διασυνοριακές χρηματοροές, σε συνδυασμό με τις διαφορετικές εποπτικές πρακτικές μεταξύ των κρατών, δημιουργούν -όπως σημειώνει ο οίκος- πρόσφορο έδαφος για εκμετάλλευση των κανονιστικών διαφορών και δυσκολεύουν τον αποτελεσματικό έλεγχο των συναλλαγών.
Τα σκάνδαλα που άλλαξαν την εποπτεία
Η τελευταία δεκαετία αποτέλεσε σημείο καμπής για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.
Υποθέσεις όπως εκείνες των HSBC, BNP Paribas, Danske Bank, ING, ABN AMRO, NatWest, Rabobank, Standard Chartered, Deutsche Bank και, πιο πρόσφατα, της UBS, οδήγησαν σε πρόστιμα πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων και ευρώ, αλλά και σε αυστηρότερη εποπτεία.
Κατά την αξιολόγηση της Morningstar DBRS, οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις δεν αφορούσαν σκόπιμη συμμετοχή των τραπεζών σε παράνομες δραστηριότητες, αλλά σοβαρές ελλείψεις στους μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου, στη διαχείριση κινδύνων και στην εταιρική διακυβέρνηση.
Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση της Danske Bank, η οποία οδήγησε σε αρνητική προοπτική το 2018 και σε υποβάθμιση της πιστοληπτικής αξιολόγησης το 2020, πριν η σταδιακή ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου συμβάλει στη βελτίωση της αξιολόγησής της τα επόμενα χρόνια.
Οι νέες προκλήσεις της ψηφιακής τραπεζικής
Το ενδιαφέρον των εποπτικών αρχών έχει πλέον στραφεί και στις ψηφιακές τράπεζες και τις fintech.
Η Morningstar DBRS αναφέρει ως χαρακτηριστικά παραδείγματα τις Monzo, Bunq, Revolut, N26 και Klarna, επισημαίνοντας ότι η ταχεία ανάπτυξη του κλάδου δημιούργησε νέες προκλήσεις για τους μηχανισμούς πρόληψης του οικονομικού εγκλήματος.
Η εξ αποστάσεως ταυτοποίηση πελατών, οι άμεσες διασυνοριακές πληρωμές και η λειτουργία σε πραγματικό χρόνο αυξάνουν σημαντικά την πολυπλοκότητα των ελέγχων, απαιτώντας ακόμη μεγαλύτερες επενδύσεις σε τεχνολογία και συστήματα παρακολούθησης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο οίκος θεωρεί ότι η λειτουργία της νέας Ευρωπαϊκής Αρχής για την Καταπολέμηση του Ξεπλύματος Χρήματος (AMLA) αποτελεί καθοριστικό βήμα προς την ενοποίηση της εποπτείας στην Ευρώπη και την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των διασυνοριακών κινδύνων.
Πηγή: ot.gr
