Η ευτυχία στην εργασία δεν είναι πολυτέλεια, ούτε μια νεφελώδης και αόριστη έννοια για τη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού.
Είναι ένας ποσοτικά μετρήσιμος μοχλός παραγωγικότητας, κερδοφορίας και χρηματιστηριακής αξίας.
Αυτό υποστηρίζει νέα, εκτενής έκθεση που εκπόνησε το London School of Economics (LSE) σε συνεργασία με την πολυεθνική εταιρεία Εdenered.
Το επιχείρημα είναι ότι αν οι εταιρείες επενδύσουν σωστά στην αξιολόγηση και την προαγωγή της ευτυχίας των εργαζομένων, θα δουν μετρήσιμα αποτελέσματα σε όλους τους τομείς.
Στην Ελλάδα, τη χώρα με τους πιο αγχωμένους εργαζόμενους της Ευρώπης, τα περί «ευτυχίας στη δουλειά» μπορεί να μας ακούγονται ουτοπικά. Όμως στη διεθνή βιβλιογραφία ο όρος θεωρείται δόκιμος, για να περιγράψει το συνδυασμό ευημερίας, ικανοποίησης και θετικής διάθεσης κατά τη διάρκεια της εργασίας.
Eργασιακή ευτυχία και παραγωγικότητα
Η έκθεση ξεκινά με μια εντυπωσιακή αντίθεση. Aπό τη μία πλευρά, υπάρχει ένα τεράστιο σώμα ερευνών που αποδεικνύει τη θετική συσχέτιση εργασιακής ευτυχίας και επιχειρηματικής επιτυχίας. Εργαστηριακά πειράματα, μελέτες πεδίου μεγάλης κλίμακας και δεδομένα εκατομμυρίων εργαζομένων παγκοσμίως, συνδέουν σταθερά τους ευτυχισμένους εργαζόμενους με υψηλότερη παραγωγικότητα, χαμηλότερη αποχώρηση προσωπικού, βελτιωμένη ικανοποίηση πελατών, αυξημένα έσοδα και επιχειρηματική ανάπτυξη. Από την άλλη, μόνο το 30% των τμημάτων HR μετράει την ευτυχία των εργαζομένων του, με αξιόπιστες μεθόδους αξιολόγησης.
Η εργασιακή ευτυχία στην Ελλάδα
H τελευταία παγκόσμια έρευνα εργατικού δυναμικού της Gallup, που περιλαμβάνει στοιχεία και για την Ελλάδα, δεν χρησιμοποιεί τη λέξη «ευτυχία», αλλά τον όρο «αξιολόγηση ζωής».
Στην Ευρώπη σχεδόν ο ένας στους δύο εργαζόμενους (49%) θεωρεί ότι ευημερεί ή για την ακρίβεια βρίσκεται σε θετική τροχιά. Το 48% απαντούν ότι «δυσκολεύονται – προσπαθούν».
Τα ποσοστά όσων «υποφέρουν» είναι πολύ χαμηλά – 3%. Στην Ελλάδα η κατάσταση είναι διαφορετική. Ο ένας στους τρεις (33%) ευημερεί, το 56% δυσκολεύεται, ενώ το 11% υποφέρει.
Στην τελευταία ετήσια έρευνα της Εdenred Ελλάδας, που διενέργησε η Focus Bari, υπό την αιγίδα του Συνδέσμου Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού, τα αποτελέσματα ήταν πιο απαισιόδοξα. Μόλις δύο στους δέκα εργαζόμενους δηλώνουν ικανοποιημένοι από τη δουλειά τους. Ο ένας στους τρεις δηλώνει δυσαρρεστημένος και το 45% απαντά ουδέτερα – ούτε κρύο ούτε ζέστη.
Σε γενικές γραμμές οι διαθέσιμες έρευνες συγκλίνουν στο ότι τα επίπεδα εργασιακής ευημερίας στην Ελλάδα είναι αρκετά χαμηλά και τα επίπεδα άγχους πολύ υψηλά.
Τι είναι και πώς μετριέται η εργασιακή ευτυχία
Η έκθεση ορίζει την ευτυχία στην εργασία με δύο διαστάσεις. Η πρώτη αφορά το πώς νιώθουν οι εργαζόμενοι από στιγμή σε στιγμή, τα λεγόμενα συναισθηματικά βιώματα. Η δεύτερη εξετάζει το πόσο ικανοποιημένοι είναι όταν αξιολογούν τη δουλειά τους συνολικά. Πρόκειται για τις λεγόμενες «γνωστικές αξιολογήσεις». Και οι δύο διαστάσεις συνδυαστικά έχουν σημασία για τον ορισμό της εργασιακής ευτυχίας. Ωστόσο η εργασιακή ικανοποίηση χρησιμοποιείται πιο συχνά στην πράξη, γιατί μετριέται εύκολα μέσω ερωτηματολογίων και έχει ισχυρή προγνωστική αξία. Μας βοηθάει δηλαδή να προβαίνουμε σε ασφαλείς προβλέψεις.
Η μέτρηση της ευτυχίας δεν είναι απλή υπόθεση. Αλλά δεκαετίες έρευνας έχουν δείξει ότι απλές, καλοσχεδιασμένες ερωτήσεις μπορούν να κάνουν τη δουλειά αξιόπιστα. Το Παγκόσμιο Κίνημα Ευεξίας (World Wellbeing Movement) προτείνει τέσσερις ερωτήσεις που καλύπτουν και τις δύο διαστάσεις:
«Νιώθω πλήρως ικανοποιημένος με τη δουλειά μου», «Η δουλειά μου έχει σαφή σκοπό», «Νιώθω χαρούμενος στη δουλειά τις περισσότερες φορές» και «Νιώθω άγχος στη δουλειά τις περισσότερες φορές».
Κάθε ερώτηση μπορεί να απαντηθεί σε κλίμακα από το ένα ως το πέντε: Από το «διαφωνώ απόλυτα», ως το «συμφωνώ απόλυτα».
Αυτές οι μετρήσεις έχουν αποδειχθεί έγκυρες. Οι βαθμολογίες ευτυχίας συσχετίζονται με αντικειμενικές φυσιολογικές ενδείξεις, με αριθμό θετικών και αρνητικών γεγονότων ζωής, και προβλέπουν αξιόπιστα σημαντικά αποτελέσματα, από παραγωγικότητα και αποδοχές μέχρι υγεία και μακροζωία.
Συναισθηματικό κεφάλαιο
Στις έρευνες ανθρώπινου δυναμικού, η εργασιακή ευτυχία θεωρείται η κορωνίδα μιας έννοιας που έχει ονομαστεί «συναισθηματικό κεφάλαιο». Οι πέντε παράγοντες που συνιστούν το συναισθηματικό κεφάλαιο είναι η εμπιστοσύνη, η σύνδεση, η δέσμευση, η αναγνώριση και φυσικά η ευτυχία-ευημερία. Όλα τα παραπάνω, συμβάλλουν συνδυαστικά σε μετρήσιμα επιχειρηματικά αποτελέσματα.
Τι «παράγει» η ευτυχία — σε αριθμούς
Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι εντυπωσιακά σε κάθε επίπεδο ανάλυσης.
Σε ατομικό επίπεδο: Οι ευτυχισμένοι εργαζόμενοι είναι 10% έως 12% πιο παραγωγικοί και 30% λιγότερο πιθανό να αποχωρήσουν από τη θέση τους μέσα στον επόμενο χρόνο.
Μία από τις πλέον εμβληματικές έρευνες για τη σύνδεση εργασιακής ευτυχίας και παραγωγικότητας, αφορά μια σειρά εργαστηριακών πειραμάτων, σε περίπου 700 εργαζόμενους. Οι εργαζόμενοι χωρίστηκαν σε διαφορετικές ομάδες. Εκείνοι που συμμετείχαν σε δραστηριότητες που προάγουν την ευεξία (π.χ. παρακολουθούσαν χαρούμενα βίντεο ή τους έδιναν μικρά δωράκια – σνακ), δήλωσαν πιο ευδιάθετοι και ολοκλήρωσαν 10%-12% περισσότερες εργασίες από εκείνους που δεν συμμετείχαν σε καμία αντίστοιχη δραστηριότητα.
Αντίστοιχα, έρευνα σε 1.800 εργαζόμενους σε τηλεφωνικά κέντρα της Βritish Telecom, έδειξε ότι κάθε μονάδα αύξησης της ευτυχίας (σε κλίμακα 0 ως 10), οδηγούσε σε 12% αύξηση της παραγωγικότητας. Ποσοστό που συμπίπτει σχεδόν με τα εργαστηριακά ευρήματα.
Σε επίπεδο επιχείρησης: Μετα-ανάλυση 339 ανεξάρτητων μελετών, καλύπτοντας 1,8 εκατομμύρια εργαζόμενους και 82.000 επιχειρήσεις, σε 49 κλάδους και 73 χώρες, βρήκε σταθερά θετικές συσχετίσεις μεταξύ της ευτυχίας των εργαζομένων (εργασιακή ικανοποίηση) με την πιστότητα πελατών, την παραγωγικότητα και την κερδοφορία. Αντίθετα βρήκε αρνητική συσχέτιση με την αποχώρηση προσωπικού. Η μετακίνηση μιας επιχείρησης από το κατώτατο 25% στο ανώτατο 25% της εργασιακής ικανοποίησης συνδέεται με 18% αύξηση παραγωγικότητας και 21% αύξηση κερδοφορίας.
Σε επίπεδο αγοράς: Οι εταιρείες που σκοράρουν υψηλότερα σε δείκτες ευτυχίας εργαζομένων εμφανίζουν κατά μέσο όρο 20% υψηλότερη αξία στην αγορά — με την ευτυχία να αναδεικνύεται ως «κεφάλαιο» που δημιουργεί αξία. Έρευνα σε εισηγμένες επιχειρήσεις σε 30 χώρες, απέδειξε θετική συσχέτιση ανάμεσα στην ευτυχία των εργαζομένων και στην αποτίμηση των μετοχών.
Τι θρέφει και τι καταστρέφει την ευτυχία
Σε αντίθεση με ό,τι θα περίμενε κανείς, ο μισθός δεν είναι ο κυριότερος παράγοντας ευτυχίας. Αντιθέτως, κατατάσσεται τρίτος, μαζί με την αίσθηση του εργαζόμενου ότι η δουλειά του αναγνωρίζεται και εκτιμάται. Αυτό που μετράει περισσότερο, με διαφορά, είναι η ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων. Η σύνδεση με τους συναδέλφους, ιδίως με τους προϊσταμένους, έχει ειδική βαρύτητα.
Η μεγάλης κλίμακας έρευνα της Edenred σε 2.000 εργαζόμενους και 1.000 HR managers το 2025 εντόπισε τους πέντε κυριότερους παράγοντες που οδηγούν στην ευτυχία στην εργασία.
- Η ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής με ευέλικτη εργασία (38%).
- Η αίσθηση σύνδεσης με τους συναδέλφους (30%).
- Η αναγνώριση και ανταμοιβή (29%).
- Η ύπαρξη θετικού και υποστηρικτικού διευθυντή (28%).
- Η αίσθηση ότι η εργασία έχει νόημα (25%).
Αντίθετα, η ανισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, το στρες και οι οικονομικές ανησυχίες αποτελούν τους πιο ισχυρούς αρνητικούς παράγοντες.
Η ευτυχία φέρνει χρήμα… στις εταιρείες
Οι συντάκτες της έκθεσης είναι κατηγορηματικοί. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η ευτυχία έχει σημασία για την επαγγελματική απόδοση και την επιχειρηματική ανάπτυξη. Αυτό έχει αποδειχθεί πέρα από κάθε αμφιβολία, από πλήθος ερευνών. Το ερώτημα είναι τι επιλέγουν να κάνουν με αυτή τη γνώση οι επιχειρήσεις.
Εκείνοι που επενδύουν σήμερα στη μέτρηση, κατανόηση και βελτίωση της ευτυχίας των εργαζομένων τους χτίζουν μια πηγή μελλοντικού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Γι’ αυτό και το νέο στάδιο των επιχειρηματικών ερευνών, σύμφωνα με το LSE είναι η «ακρίβεια στην ευτυχία». Ποιες παρεμβάσεις είναι πιο αποδοτικές, για ποιους, και με τι κόστος. Οι επιχειρήσεις που θα απαντήσουν με επιτυχία στα τρία αυτά ερωτήματα, θα μετατρέψουν την «εργασιακή ευτυχία», σε μοχλό ανάπτυξης.
