Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση φαίνεται να υστερεί έναντι της γενικής παιδείας για τους πολίτες στην Ευρώπη, με τα τρία τέταρτα (75%) να θεωρούν ότι η δεύτερη έχει πιο θετική εικόνα. Ωστόσο η συντριπτική πλειονότητα (85%) πιστεύει ότι η επαγγελματική κατάρτιση παρέχει τις τεχνικές δεξιότητες για εργασία.
Λίγο χαμηλότερο είναι το ποσοστό για όσους θεωρούν ότι η επαγγελματική κατάρτιση οδηγεί σε πραγματικές ευκαιρίες εργασίας (82%), ενώ δύο στους τρεις Ευρωπαίους πιστεύουν ότι οι δουλειές αυτές είναι και καλοπληρωμένες (66%). Έξι στους δέκα (63%) θεωρούν ότι οι θέσεις αυτές συνδέονται με την πράσινη μετάβαση.
Τα συμπεράσματα προκύπτουν από πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, η οποία θέτει εκ νέου το ερώτημα αν το πανεπιστήμιο αποτελεί πλέον τη μοναδική ασφαλή διαδρομή προς μια επιτυχημένη καριέρα, σύμφωνα με την παραδοσιακή αντίληψη. Είναι γεγονός, πάντως, ότι με τις τεχνολογικές εξελίξεις και ιδιαίτερα την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης να μεταμορφώνουν την αγορά εργασίας, όλο και περισσότεροι νέοι στρέφονται σε πρακτικά επαγγέλματα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν λιγότερο «ελκυστικά».
Επτά στους δέκα αναφέρουν ότι οι άνδρες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη πίεση από τις γυναίκες να επιλέξουν επαγγελματική κατάρτιση
Για παράδειγμα, η εταιρεία επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης City & Guilds, η οποία παρέχει τις τεχνικές και θεωρητικές γνώσεις σχεδόν στα τρία τέταρτα των υδραυλικών στην Αγγλία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία, αναφέρει σημαντική αύξηση στον αριθμό των ατόμων που σπουδάζουν για να λάβουν πιστοποίηση υδραυλικού. Οι ολοκληρωμένες μαθητείες στο επάγγελμα σχεδόν διπλασιάστηκαν και έφθασαν τις 859 το εκπαιδευτικό έτος 2024-2025 που έληξε τον περασμένο Οκτώβριο του 2025.
Ωστόσο, όπως επισημαίνεται σε δημοσίευμα των «FT», στην επαγγελματική σταδιοδρομία των νέων, τουλάχιστον στον αγγλοσαξονικό κόσμο, υπεισέρχεται και ο παράγων «κοινωνικές τάξεις».
Έτσι, ενώ οι γονείς της μεσαίας τάξης θεωρούν κατ’ αρχήν ότι επαγγέλματα όπως αυτό του υδραυλικού ή του ηλεκτρολόγου παρέχουν τις προοπτικές μιας ασφαλούς καριέρας για τα παιδιά τους, στην πράξη δεν είναι και τόσο προετοιμασμένοι για το ενδεχόμενο τα παιδιά τους να εγκαταλείψουν τα σχέδια για πανεπιστημιακές σπουδές για να κάνουν ένα επάγγελμα τεχνικού.
Ευρωβαρόμετρο: Τα στοιχεία της έρευνας
Πέρα, όμως, από τις εθνικές ιδιαιτερότητες, η εικόνα στην Ευρώπη είναι πιο σύνθετη. Σύμφωνα με την έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, σχεδόν τα τρία τέταρτα των πολιτών (73%) θεωρούν ότι η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (VET – Vocational education and training) προσφέρει μάθηση υψηλής ποιότητας, η οποία παρέχεται από ικανούς εκπαιδευτικούς (79%) και υποστηρίζεται από σύγχρονες υποδομές (78%).
Οι ευκαιρίες για μετάβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (67%) και τα προγράμματα σπουδών στο εξωτερικό (64%) ενισχύουν περαιτέρω την ελκυστικότητά της.
Ερωτηθέντες στη Σουηδία, στη Δανία και στη Φινλανδία συμφωνούν περισσότερο με τη δήλωση ότι η γενική παιδεία στο επίπεδο της ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έχει πιο θετική εικόνα από την επαγγελματική κατάρτιση, ενώ οι πολίτες στην Τσεχία, τη Λετονία και τη Ρουμανία συμφωνούν λιγότερο.
Όσον αφορά την επιλογή μεταξύ των δύο μορφών εκπαίδευσης, οι άνθρωποι στην Ευρώπη τείνουν να αναφέρουν ότι η συμβουλή των γονιών (35%) έχει μεγαλύτερη επιρροή από την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών (28%).
Το αντιληπτό κύρος της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (16%) και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (14%) αναφέρονται ως μερικοί από τους λιγότερο σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή του προγράμματος που θα ακολουθήσουν.
Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα
Το ήμισυ των ερωτηθέντων της έρευνας πιστεύει ότι τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης έναντι της γενικής παιδείας παρουσιάζουν ελλείψεις όσον αφορά τη διδασκαλία βασικών δεξιοτήτων, όπως ο γραμματισμός και η ψηφιακή παιδεία, καθώς και δεξιότητες που αφορούν στην επικοινωνία και την κριτική σκέψη.
Οι ερωτηθέντες στην Πολωνία, τη Σλοβενία και την Κροατία ήταν πιο πιθανό να συμφωνήσουν με αυτή την άποψη, ενώ εκείνοι στην Εσθονία (32%), τη Σουηδία (34%) και την Ισπανία (35%) ήταν λιγότερο πιθανό να το κάνουν.
Από την άλλη πλευρά, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, περισσότεροι από οκτώ στους δέκα Ευρωπαίους δηλώνουν ότι τα επαγγελματικά προσόντα που αποκτά κάποιος μέσω της κατάρτισης οδηγούν σε θέσεις εργασίας με υψηλή ζήτηση.
Πάνω από τους μισούς (53%) αναφέρουν την ανάγκη να βρουν δουλειά και να κερδίσουν χρήματα γρήγορα ως τον κύριο παράγοντα που επηρεάζει τους νέους να επιλέξουν την επαγγελματική κατάρτιση. Στην πραγματικότητα, αυτός είναι ο κύριος παράγοντας σε 24 κράτη-μέλη της ΕΕ.
Παρά τα πλεονεκτήματα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, εξακολουθεί να υπάρχει η πιο θετική εικόνα της γενικής παιδείας ως μορφή εκπαίδευσης.
Έμφυλες προκαταλήψεις στην Ευρώπη
Τα στερεότυπα σχετικά με το φύλο περιορίζουν επίσης το ποιος συμμετέχει στην επαγγελματική κατάρτιση, καθώς το 71% συμφωνεί ότι οι γυναίκες συχνά ενθαρρύνονται να επιλέγουν τη γενική εκπαίδευση αντί για τεχνικά μαθήματα, ακόμα και αν αυτά βρίσκονται στο πεδίο των ενδιαφερόντων τους.
Παράλληλα, επτά στους δέκα Ευρωπαίους αναφέρουν ότι οι άνδρες που δεν έχουν υψηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη πίεση από τις γυναίκες να επιλέξουν την επαγγελματική κατάρτιση αντί της γενικής εκπαίδευσης.
Επιπλέον, περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες αναφέρουν ότι οι άνδρες που ασχολούνται με τομείς επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης που σχετίζονται με τη φροντίδα ή τις υπηρεσίες αντιμετωπίζουν κοινωνικό στιγματισμό, γεγονός που αποκαλύπτει περιορισμούς στις επιλογές εκπαιδευτικής πορείας και για τα δύο φύλα.
Τα υψηλότερα επίπεδα συμφωνίας με αυτή τη δήλωση παρατηρήθηκαν στην Πολωνία, την Ουγγαρία, την Ιταλία και την Ολλανδία, ενώ η Κύπρος, η Πορτογαλία και η Ελλάδα κατέγραψαν τα χαμηλότερα.
