Εδώ και περίπου έναν χρόνο, ένα τσουνάμι προτάσεων για την απαγόρευση των social media για τους ανηλίκους σαρώνει όλο τον κόσμο, από την Αυστραλία και την Ελλάδα μέχρι τη Ρουάντα και το Βιετνάμ.
Οι κυβερνήσεις συγκλίνουν στην ιδέα ότι τα social media είναι επιβλαβή για τα παιδιά, ένα επιχείρημα που έχουν κάθε λόγο να αγκαλιάσουν οι πολιτικοί, θέλοντας να δείξουν ότι ανησυχούν για τα παιδιά και συμμερίζονται την οργή του κόσμου για τους κολοσσούς της τεχνολογίας.
Όμως, οκτώ μήνες αφότου η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που εξοστρακίζει από τα κοινωνικά δίκτυα τους κάτω των 16 ετών, οι αμφιβολίες διογκώνονται όσον αφορά τόσο την αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου όσο και τις ενδεχόμενες παρενέργειες των απαγορεύσεων.
«Το κύμα νέων νόμων και οι αντιδράσεις που ακολουθούν οδηγούν πολλούς να αναρωτιούνται αν οι απαγορεύσεις των social media πηγαίνουν υπερβολικά μακριά και υπερβολικά γρήγορα — και αν υπάρχει ένας πιο έξυπνος τρόπος να προστατευθούν τα παιδιά στο Διαδίκτυο αντί να αποκλείονται εντελώς» γράφει το Politico.
Το άρθρο φέρνει ως παράδειγμα τη Βραζιλία, με την Λορένα Τζιουμπέρτι Κουτίνιο, επίτροπο για την ασφάλεια στο διαδίκτυο στην ανεξάρτητη αρχή προστασίας δεδομένων της χώρας να δηλώνει ότι οι απαγορεύσεις είναι «αρκετά δύσκολο να εφαρμοστούν», ενώ παράλληλα αμφισβητεί το κατά πόσο αυτή η παγκόσμια τάση θα συνεχιστεί.
«Τα κίνητρα για τους εφήβους να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πολύ ισχυρά επειδή εκεί επικοινωνούν» είπε η Κουτίνιο.
Η Βραζιλία ψήφισε πέρυσι νόμο που επιτρέπει στους εφήβους να παραμείνουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά υποχρεώνει νομικά τις πλατφόρμες να προβλέπουν και να περιορίζουν πιθανές βλάβες για τα παιδιά. Για τους κάτω των 16 ετών, ο νόμος απαγορεύει τη στοχευμένη διαφήμιση και απαιτεί να υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία γονικού ελέγχου.
Η Κουτίνιο δήλωσε ότι ο βραζιλιάνικος νόμος, την εφαρμογή του οποίου έχει αναλάβει η υπηρεσία της, επιδιώκει να «βρει μια ισορροπία μεταξύ του οφέλους που προσφέρουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το ψηφιακό περιβάλλον στα παιδιά και των κινδύνων που αυτά συνεπάγονται».
Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Απρίλιο ότι από τον Ιανουάριο του 2027 θα ισχύσει απαγόρευση των social media για τους κάτω των 16, αν και οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμα ανακοινωθεί.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε πάντως επιστολή στην Κομισιόν ένα «ψηφιακό όριο ορίου ενηλικίωσης» στα 15 έτη, εισάγοντας πανευρωπαϊκή απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για χρήστες κάτω από αυτό το όριο.
Στην Αυστραλία που έδωσε πρώτη το παράδειγμα, οι περισσότεροι νέοι κατάφεραν να παρακάμψουν τους περιορισμούς
Επιφυλάξεις ειδικών στην Ευρώπη
Η περίπτωση της Αυστραλίας, της πρώτης χώρας που επέβαλε όρια ηλικίας, έδειξε ότι η επιβολή της απαγόρευσης είναι πράγματι δύσκολη υπόθεση. Σε έκθεσή της στις αρχές Αυγούστου, η ρυθμιστική αρχή Διαδικτύου η eSafety ανέφερε ότι περισσότεροι από οκτώ στους δέκα Αυστραλούς κάτω των 16 ετών συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα παρά την απαγόρευση, συχνά χρησιμοποιώντας διάφορα «παραθυράκια».
Ενόψει της πρότασης πανευρωπαϊκών περιορισμών που αναμένεται να παρουσιαστεί το φθινόπωρο, έκθεση που παρέδωσε στην Κομισιόν ομάδα ειδικών στη συμπεριφορά των νέων εξέφρασε αμφιβολίες ότι οι ηλικιακοί περιορισμοί από μόνοι τους αποτελούν τη λύση. Οι ειδικοί επισήμαναν την αδυναμία εφαρμογής στην Αυστραλία και πρότειναν την αναζήτηση λύσεων για όλους τους διαδικτυακούς χώρους στους οποίους περνούν τον χρόνο τους οι νέοι, στους οποίους περιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο και τα chatbot τεχνητής νοημοσύνης.
Αρκετοί ειδικοί που συμμετείχαν σε διαβουλεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα προτεινόμενα μέτρα, μεταξύ των οποίων η Λίντα Μπάρινγκτον-Λιτςτου Ιδρύματος 5Rightsκαι η Σόνια Λίβινγκστον του London School of Economics, έστειλαν επιστολή στην πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποιώντας κατά των οριζόντιων μέτρων.
Σύμφωνα με την επιστολή, οι καθολικές απαγορεύσεις δεν συνάδουν με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών, καθώς περιορίζουν την πρόσβασή στην ενημέρωση, κάτι που μπορεί να τα οδηγήσει σε πιο επικίνδυνους και ανεξέλεγκτους διαδικτυακούς χώρους.
Πολλοί ειδικοί αμφισβητούν εξάλλου τον όρο «εθισμός στα social media», ο οποίος δεν είναι αναγνωρισμένη διάγνωση. Σε άρθρο σχολιασμού που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Nature, ο Νταρ Μέσι, αναπληρωτής καθηγητής που μελετά τις ψυχολογικές διαστάσεις της τεχνολογίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, αναφέρει ότι η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει ακόμα σε σαφή εικόνα για τις επιπτώσεις των social media στους ανηλίκους.
Στο μεταξύ, πάντως, οι πρακτικές των εταιρειών του Διαδικτύου παραμένουν στο μικροσκόπιο της Κομισιόν, η οποία τον Φεβρουάριο έδωσε εντολή στo TikTok να αλλάξει τον εθιστικό σχεδιασμό του, ενώ το ίδιο έγινε με τη Meta τον Ιούλιο.
Στη Βρετανία, όπου ο νέος πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ έχει εκφράσει την υποστήριξή του για μια απαγόρευση, ορισμένοι παρατηρητές υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση ενδέχεται να μην είναι καθολική. Αντίθετα, η Βρετανία θα μπορούσε να ακολουθήσει το προτεινόμενο Νομοσχέδιο για τα Ασφαλή Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης του Καναδά, το οποίο προβλέπει ηλικιακούς περιορισμούς στις πλατφόρμες, εκτός εάν και έως ότου αυτές εφαρμόσουν «επαρκείς δικλίδες ασφαλείας» για την προστασία των παιδιών.
Πιο αυστηρή στάση κρατά η Γαλλία, η οποία ενέκρινε ηλικιακούς περιορισμούς στα social media την περασμένη εβδομάδα.
Σύμφωνα με το Politico, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κανόνισε τον Απρίλιο ιδιωτική συνάντηση με τον Τζόναθαν Χάιντ, του οποίου το βιβλίο «Η Αγχώδης Γενιά» (The Anxious Generation) έχει γίνει σημείο αναφοράς για γονείς και υπεύθυνους πολιτικής σε όλο τον κόσμο.
Ο αμερικανός κοινωνικός ψυχολόγος δήλωσε ότι παρουσίασε στον Μακρόν στοιχεία για τη «ραγδαία επιδείνωση της ψυχικής υγείας» στη Γαλλία, καθώς και δημοσκοπήσεις που έδειχναν ότι οι γονείς, τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά, τάσσονται υπέρ των ηλικιακών ορίων.
«Όταν ολοκληρώσαμε τη συνάντηση, μου έσφιξε το χέρι και είπε: “Θα λάβουμε μέτρα”» δήλωσε ο Χάιντ.
Υπό την απειλή προστίμου, η Κομισιόν υποχρέωσε το TikTok να αλλάξει τον εθιστικό σχεδιασμό του (Reuters)
Διαφορετική εικόνα στις ΗΠΑ
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι καθολικές απαγορεύσεις θα μπορούσαν να κριθούν αντισυνταγματικές λόγω προσβολής του δικαιώματος των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, οι πολιτικοί στρέφονται κατά του σχεδιασμού και του τρόπου λειτουργίας των πλατφορμών.
Ακόμα και στην Καλιφόρνια, όπου οι πολιτικοί συχνά κινούνται πιο γρήγορα από την Ουάσινγκτον σε θέματα διαδικτυακής ασφάλειας και προωθούν αυστηρότερες ρυθμίσεις, οι νομοθέτες έχουν απομακρυνθεί τους τελευταίους μήνες από μια αυστηρή απαγόρευση στα πρότυπα της Αυστραλίας.
Με επικεφαλής τον Δημοκρατικό πολιτειακό βουλευτή Τζος Λόουενθαλ, οι βουλευτές της Καλιφόρνια περιόρισαν τον περασμένο μήνα μια προτεινόμενη απαγόρευση για εφήβους, επιτρέποντας στους κάτω των 16 ετών να χρησιμοποιούν πλατφόρμες όπως το Instagram και το TikTokυπό την προϋπόθεση ότι οι πλατφόρμες θα απενεργοποιούν ορισμένες «εθιστικές» λειτουργίες για τους νεαρούς χρήστες.
Αν και η προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο έχει αναδειχθεί σε προτεραιότητα τόσο για τους Δημοκρατικούς όσο και τους Ρεπουμπλικανούς, κανένα νομοσχέδιο που προβλέπει πλήρη απαγόρευση δεν έχει ψηφιστεί σε πολιτειακό ή ομοσπονδιακό επίπεδο.
Το σκεπτικό είναι ότι οι απαγορεύσεις μπορεί να παραβιάσουν το δικαίωμα των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να συμμετέχουν σε νόμιμες διαδικτυακές συζητήσεις και να έχουν πρόσβαση σε νόμιμο περιεχόμενο.
Παράλληλα, υπάρχουν αντιδράσεις από ακτιβιστές, όπως εκείνοι της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν επίσης να αποτελούν έναν χώρο όπου νέοι που διαφορετικά θα ήταν απομονωμένοι μπορούν να ενημερώνονται και να έρχονται σε επαφή με συνομηλίκους τους.
Πιέσεις στις Big Tech
Αντίθετα, η προσπάθεια προστασίας των παιδιών από τις επιπτώσεις του Διαδικτύου στις ΗΠΑ κινείται προς απόδοση νομικών ευθυνών στις ίδιες τις πλατφόρμες. ευθύνης των πλατφορμών.
Περισσότερες από 40 αμερικανικές πολιτείες και 1.300 σχολικές περιφέρειες έχουν υποβάλει αγωγές περί «δημόσιας όχλησης», οι οποίες γενικά αφορούν ενέργειες που θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια ή υγεία. Σε αρκετές πολιτείες, ο νόμος έχει χρησιμοποιηθεί σε υποθέσεις που αφορούν την καπνοβιομηχανία, τα οπιοειδή, την κλιματική αλλαγή, ακόμα και την τεχνητή νοημοσύνη.
Την περασμένη εβδομάδα, δικαστήριο του Νιου Μέξικο που είχε ήδη επιβάλει πρόστιμο 375 εκατ. δολαρίων στη Meta για εθιστικό σχεδιασμό και έκθεση ανηλίκων σε κίνδυνο έδωσε εντολή στην εταιρεία να καταβάλει επιπλέον 567 εκατ. δολάρια σε ταμείο για την προστασία των παιδιών.
Η υπόθεση-ορόσημο στην πολιτεία του Νιου Μέξικο παρακολουθείται στενά τους τελευταίους μήνες, καθώς θα μπορούσε να αποτελέσει δικαστικό προηγούμενο για το τσουνάμι προσφυγών κατά της Meta και άλλων εταιρειών.
