Ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη κρίση εφοδιασμού πετρελαίου που έχει σημειωθεί ποτέ όσον αφορά τις ημερήσιες απώλειες παραγωγής, αλλά η Ιρανική Επανάσταση του 1979 παραμένει η μεγαλύτερη πετρελαϊκή κρίση από άποψη σωρευτικής απώλειας εφοδιασμού, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters που βασίζονται σε στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, του ΟΠΕΚ και του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ.
Η κλίμακα της διαταραχής που προκάλεσε ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έχει αναζωπυρώσει τις συγκρίσεις με το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου του 1973, την Ιρανική Επανάσταση και τον Πόλεμο του Κόλπου του 1991, ενώ παράλληλα αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο έχουν εξελιχθεί οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Ο πόλεμος στο Ιράν αποκάλυψε όλες τις ευπάθειες της αυξανόμενης ενεργειακής ζήτησης
Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, ο πόλεμος στο Ιράν έχει διαταράξει ταυτόχρονα τον εφοδιασμό με αργό πετρέλαιο, φυσικό αέριο, διυλισμένα καύσιμα και λιπάσματα, αποκαλύπτοντας τις ευπάθειες που δημιουργήθηκαν από δεκαετίες αυξανόμενης ενεργειακής ζήτησης, αυτές του παγκοσμιοποιημένου εμπορίου και του αυξανόμενου ρόλου της Μέσης Ανατολής ως προμηθευτή τελικών καυσίμων.
Οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 άφησαν μόνιμα οικονομικά σημάδια και αναδιαμόρφωσαν την ενεργειακή πολιτική στις μεγάλες χώρες εισαγωγής. Ως απάντηση σε αυτές τις κρίσεις, ιδρύθηκε ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας – ΔΟΕ με σκοπό να παρέχει συμβουλές στις βιομηχανικές χώρες σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια και να συντονίζει τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης.
Ο οργανισμός ανταποκρίθηκε στην τρέχουσα κρίση απελευθερώνοντας το ρεκόρ των 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα, προκειμένου να συμβάλει στη σταθεροποίηση των αγορών και να αντισταθμίσει την απώλεια εφοδιασμού από τη Μέση Ανατολή.
Οι ημερήσιες απώλειες έφτασαν το 13,5% της παγκόσμιας ζήτησης
Ο ΔΟΕ ανέφερε ότι οι μέγιστες απώλειες προσφοράς ξεπέρασαν τα 14 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (bpd), ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 13,6% της αναμενόμενης παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου των 103,3 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα φέτος.
Αυτό ξεπερνά κατά πολύ τις μέγιστες απώλειες των 4,5 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα κατά τη διάρκεια του αραβικού εμπάργκο πετρελαίου του 1973-74, των 5,6 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα κατά τη διάρκεια της Ιρανικής Επανάστασης και των 4,3 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου του 1991, σύμφωνα με τα στοιχεία του IEA.
Η σύγκρουση έχει επίσης προκαλέσει τη διακοπή περίπου του ενός πέμπτου της παγκόσμιας παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Κατάρ. Κατά τη διάρκεια των πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 1970, το εμπόριο LNG ήταν αμελητέο· το Κατάρ δεν ξεκίνησε τις εξαγωγές παρά μόνο το 1996.
Η διαταραχή επεκτάθηκε πέρα από το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο στις αγορές καυσίμων, αφού οι διακοπές λειτουργίας των διυλιστηρίων στον Κόλπο συνέβαλαν στην έλλειψη ντίζελ και καυσίμου αεροσκαφών. Τα μεγάλα διυλιστήρια που κατασκευάστηκαν σε ολόκληρο τον Κόλπο τις τελευταίες δεκαετίες έχουν καταστεί σημαντικοί προμηθευτές των αγορών στην Αφρική, την Ευρώπη και την Ασία.
Η Argus Media εκτιμά ότι η σύγκρουση απέσυρε περίπου 24 εκατομμύρια μετρικούς τόνους προσφοράς LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Με βάση τα στοιχεία του ΔΟΕ που δείχνουν παγκόσμιο εμπόριο LNG ύψους 428 εκατομμυρίων τόνων το 2025, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 5,6% της ετήσιας παγκόσμιας προσφοράς LNG .
Οι απώλειες σε σχέση με τις κρίσεις του παρελθόντος
Σύμφωνα με έκθεση του ΔΟΕ που δημοσιεύθηκε στις 13 Μαΐου, οι σωρευτικές απώλειες προσφοράς από τους παραγωγούς του Κόλπου είχαν ήδη ξεπεράσει το 1 δισεκατομμύριο βαρέλια.
Προσθέτοντας επιπλέον 14 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα που χάθηκαν κατά τη διάρκεια των 35 ημερών μεταξύ 14 Μαΐου και της προσωρινής συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν της 17ης Ιουνίου, η οποία έθεσε τέλος στον πόλεμο, προκύπτει ότι η σύγκρουση αφαίρεσε περίπου 1,5 δισεκατομμύρια βαρέλια από την αγορά, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters.
Παρά τη συμφωνία, οι διαταραχές αναμένεται να συνεχιστούν για μήνες και, στην περίπτωση του φυσικού αερίου, ενδεχομένως για χρόνια. Η Ιρανική Επανάσταση προκάλεσε μικρότερες ημερήσιες απώλειες από την τρέχουσα κρίση, αλλά μεγαλύτερο σωρευτικό αντίκτυπο.
Το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ εκτιμά ότι η παραγωγή αργού πετρελαίου του Ιράν μειώθηκε κατά μέσο όρο κατά 3,9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μεταξύ 1978 και 1981. Αυτό σημαίνει απώλεια παραγωγής περίπου 4,3 δισεκατομμυρίων βαρελιών σε διάστημα τριών ετών, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, αν και μέρος της απώλειας προσφοράς αντισταθμίστηκε από την αυξημένη παραγωγή σε άλλες περιοχές του Κόλπου.
Η μείωση της παραγωγής το 1979 σε δισεκατομμύρια βαρέλια
Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας ειδικός σε θέματα πετρελαίου Ίαν Σίμουρ υπολόγισε στο βιβλίο του που εκδόθηκε το 1980 ότι το Ιράν παρήγαγε κατά μέσο όρο 3,1 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το 1979, σε σύγκριση με τα περίπου 6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα πριν από την επανάσταση, γεγονός που υποδηλώνει απώλειες άνω του 1 δισεκατομμυρίου βαρελιών μόνο εκείνη τη χρονιά.
Η παραγωγή μειώθηκε περαιτέρω σε μέσο όρο 1,47 εκατομμύρια bpd το 1980, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΠΕΚ. Σε σύγκριση με τα επίπεδα παραγωγής του 1978, οι σωρευτικές απώλειες το 1979 και το 1980 ξεπέρασαν τα 2,7 δισεκατομμύρια βαρέλια, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, αριθμός που εξακολουθεί να είναι μεγαλύτερος από τις απώλειες που έχουν καταγραφεί μέχρι στιγμής στην τρέχουσα κρίση.
Κατά τη διάρκεια του αραβικού εμπάργκο πετρελαίου του 1973-74, οι παραγωγοί αύξησαν σταδιακά τις περικοπές σε 4,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε διάστημα τριών μηνών. Οι υπολογισμοί του Reuters υποδηλώνουν ότι το εμπάργκο απέσυρε περίπου 530-650 εκατομμύρια βαρέλια από την αγορά, αριθμός σημαντικά μικρότερος από την τρέχουσα διαταραχή.
Ο Πόλεμος του Κόλπου του 1991 διακόπηκε η παραγωγή πετρελαίου για περίπου τέσσερις μήνες, σύμφωνα με κυβερνητικό έγγραφο της Αυστραλίας, μέλους του ΔΟΕ.
Υποθέτοντας ότι οι απώλειες ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 4,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, οι σωρευτικές απώλειες ανήλθαν συνολικά σε περίπου 516 εκατομμύρια βαρέλια, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, αριθμός επίσης μικρότερος από αυτόν της τρέχουσας κρίσης.
