Στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, οι εργαζόμενοι και συνάδελφοι συζητούσαν για τους μισθούς τους τόσο φυσικά όσο ψυχαναλύανε τα αφεντικά τους.
Κάποιοι από τους συγκεκριμένους εργαζόμενους της εποχής εκείνης, ήλπιζαν σε ένα πλεονέκτημα στις διαπραγματεύσεις για τους μισθούς τους θεωρώντας ότι να μιλούν ανοιχτά για τα εισοδήματά τους, θα καταπολεμούσε το χάσμα στις αμοιβές και θα βοηθούσε τους συναδέλφους τους να απαιτήσουν ισότητα.
Τότε, δεν το ήξεραν, αλλά όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια μιλούσαν για τη «διαφάνεια των μισθών», η οποία έχει γίνει δημοφιλής τα τελευταία χρόνια.
Και εξηγούμε. Οι εργαζόμενοι σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν πλέον να βλέπουν λεπτομέρειες για τους μισθούς και οι αγγελίες εργασίας πρέπει να περιλαμβάνουν πληροφορίες για τους μισθούς.
Στην Ελλάδα; Υπάρχει η δυνατότητα να δείτε λεπτομέρειες για τους μισθούς;
Πού στην Ευρώπη μπορείτε να δείτε πόσα κερδίζουν οι συνάδελφοί σας;
Η Οδηγία της ΕΕ για τη Διαφάνεια αποτελεί την τελευταία προσπάθεια της Ευρώπης να εγγυηθεί την ίση αμοιβή για ίση εργασία μεταξύ ανδρών και γυναικών, μέσω της διαφάνειας και της αυστηρότερης επιβολής της.
Η Επιτροπή την πρότεινε το 2023 στο πλαίσιο της Στρατηγικής για την Ισότητα των Φύλων 2020-2025, για να γεφυρώσει το συνεχιζόμενο χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων.
Η οδηγία αίρει το απόρρητο σχετικά με τους μισθούς. Στην πράξη, οι αποσπάσεις και οι συνεντεύξεις πρέπει πλέον να περιλαμβάνουν το εύρος αμοιβών. Οι εργαζόμενοι μπορούν να ζητήσουν στοιχεία για τον μέσο μισθό συναδέλφων που κάνουν την ίδια εργασία, αναλύοντας τα ανά φύλο. Οι εργοδότες δεν μπορούν πλέον να ρωτούν τους υποψηφίους για το ιστορικό μισθών τους.
Ο εργοδότης οφείλει να ενημερώνει τον υποψήφιο εργαζόμενο για την αμοιβή ή το μισθολογικό εύρος της προσφερόμενης θέσης, πριν την πρόσληψη
Καθιστώντας ορατές τις αμοιβές, η οδηγία δίνει τη δυνατότητα στους εργαζόμενους, ιδίως στις γυναίκες, να βλέπουν τις αδικαιολόγητες μισθολογικές διακρίσεις και να τις αντιμετωπίζουν αντί απλώς να τις υποψιάζονται.
Τα κράτη μέλη είχαν προθεσμία έως τις 7 Ιουνίου για να μεταφέρουν την οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο, αλλά μόνο η Ιταλία, η Σλοβακία, η Μάλτα και η Λιθουανία την έχουν εφαρμόσει εγκαίρως.
Τα περισσότερα κράτη μέλη έχασαν την προθεσμία, με αποτέλεσμα να καθυστερήσει η εφαρμογή. Μεταξύ των κρατών αυτών και η χώρα μας.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα ανέρχεται στο 13,6%, ποσοστό που υπερβαίνει τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το νέο σχέδιο νόμου για το οποίο ολοκληρώθηκε η δημόσια διαβούλευση στις 17 Ιουνίου, εισάγει ένα πλαίσιο διαφάνειας στις αμοιβές σε δύο άξονες: πριν από την πρόσληψη και κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης.
Πριν την πρόσληψη, η επιχείρηση οφείλει να ενημερώνει για την αμοιβή ή το μισθολογικό εύρος της προσφερόμενης θέσης και δεν θα μπορεί να ρωτάει το ύψος της αμοιβής που λάμβανε σε πρότερη εργασία ο υποψήφιος.
Κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης, οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται στην υποβολή στοιχείων για το μισθολογικό χάσμα σε απολαβές και πρόσθετες εταιρικές παροχές καθώς και για το μισθολογικό χάσμα ανά κατηγορία εργαζομένων
Ο εργαζόμενος θα μπορεί να ρωτά, πως κατατάσσεται μισθολογικά αλλά και τις μέσες αμοιβές ανδρών και γυναικών για ίδια ή ισάξια εργασία
Θεσπίζεται επίσης εσωτερικός έλεγχος μισθολογικού χάσματος στις επιχειρήσεις.
Οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να υποβάλλουν στοιχεία σχετικά με το μισθολογικό χάσμα ανδρών – γυναικών, το μισθολογικό χάσμα στα bonus, το διάμεσο μισθολογικό χάσμα και το μισθολογικό χάσμα ανά κατηγορία εργαζομένων.
Η υποχρέωση αυτή θα εφαρμόζεται κάθε χρόνο για επιχειρήσεις με 250 και άνω εργαζόμενους και ανά τριετία για επιχειρήσεις 100 εργαζομένων και άνω.
Σε περίπτωση που εντοπιστεί μισθολογική απόκλιση χωρίς αντικειμενική εξήγηση, η επιχείρηση υποχρεούται να τη διορθώσει.
Συλλογικές συμβάσεις
Το νέο πλαίσιο συνδέεται και με την προσπάθεια για ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Προβλέπει ότι όταν εφαρμόζεται συλλογική σύμβαση εργασίας, θεωρείται καταρχήν ότι δεν υπάρχουν αδικαιολόγητες μισθολογικές διακρίσεις και ότι οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας μπορούν να χρησιμοποιούνται ως βάση για τη δημιουργία μισθολογικών δομών στις επιχειρήσεις.
Το σχέδιο νόμου ενισχύει σημαντικά και τη δικαστική προστασία των εργαζομένων. Αν ο εργαζόμενος θεωρεί ότι υπάρχει διάκριση, δικαιούται, να ζητήσει στοιχεία μισθών, να προσφύγει στη δικαιοσύνη, να εκπροσωπηθεί από συνδικαλιστική οργάνωση ή φορέα ισότητας.
Όλα αυτά φυσικά θα πρέπει να κατατεθούν στη Βουλή και κατ’ επέκταση να ψηφιστούν προκειμένου να γίνει και επίσημα νόμος του κράτους.
Οι διαφορές στις αμοιβές μεταξύ των φύλων παραμένουν
Στην ΕΕ, η αρχή της «ίσης αμοιβής για ίση εργασία» είναι νομικά κατοχυρωμένη από το 1958, αλλά το χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων παραμένει. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο θεσμικό απόρρητο: χωρίς διαφάνεια, οι διακρίσεις στις αμοιβές παραμένουν αόρατες και οι εργαζόμενοι δεν συνειδητοποιούν ότι πληρώνονται ανεπαρκώς.
Οι γυναίκες στην ΕΕ κερδίζουν κατά μέσο όρο 11,1% λιγότερα ανά ώρα από τους άνδρες. Αυτό σημαίνει ότι μια γυναίκα εργάζεται ουσιαστικά δωρεάν για πάνω από ένα μήνα κάθε χρόνο, σε σύγκριση με έναν άνδρα συνάδελφο.
Οι εταιρείες με περισσότερους από 250 εργαζόμενους θα πρέπει να υποβάλλουν ετησίως στην αρμόδια εθνική αρχή στοιχεία σχετικά με το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων στον οργανισμό τους
Και επειδή οι γυναίκες κερδίζουν λιγότερα κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου, η ανισότητα επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου. Το χάσμα συντάξεων μεταξύ των φύλων στην ΕΕ ανέρχεται στο 25%, επομένως οι μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχειας. Η πρόοδος είναι αργή. Το χάσμα έχει μειωθεί κατά μόλις 5,1 ποσοστιαίες μονάδες σε διάστημα μιας δεκαετίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσδιόρισε τα συστημικά εμπόδια διαφάνειας ως τον κύριο παράγοντα του χάσματος αμοιβών μεταξύ των φύλων (όχι την εκπαίδευση, το επάγγελμα ή την εργασία μας).
Μεγαλύτερο το χάσμα στον ιδιωτικό τομέα
Η Eurostat διαπίστωσε ότι το χάσμα είναι μεγαλύτερο στον ιδιωτικό τομέα, όπου η μυστικότητα είναι πιο συχνή. Οι ιδιωτικές εταιρείες συχνά χρησιμοποιούν συμφωνίες εμπιστευτικότητας μισθών, κρατώντας τους εργαζόμενους στο σκοτάδι.
«Για χρόνια, οι αμοιβές καλύπτονταν από ένα πέπλο. Αυτό το πέπλο δεν έκρυβε απλώς τα κενά, αλλά τα αναπαρήγαγε. Κάποιος που κάποτε ήταν χαμηλά αμειβόμενος μετέφερε αυτόν τον χαμηλό μισθό από δουλειά σε δουλειά, επειδή κάθε νέος εργοδότης ρωτούσε “τι κερδίζεις τώρα;”, συνδέοντας την προσφορά του με αυτό.
Το μειονέκτημα ενός εργαζομένου παγιώθηκε και μεταδόθηκε από εργοδότη σε εργοδότη σε όλη τη διάρκεια μιας ολόκληρης σταδιοδρομίας», δήλωσε η ευρωβουλευτής Gabriele Bischoff, από τη γερμανική ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, όπως μοιράστηκε με το Euronews.
Οι γυναίκες αποτελούν το 66% όλων των εργαζομένων μερικής απασχόλησης στην ΕΕ και το 91% των διαλειμμάτων σταδιοδρομίας που σχετίζονται με τη φροντίδα των παιδιών λαμβάνονται από γυναίκες. Έτσι, οι αδιαφανείς μισθολογικές δομές επιτρέπουν στις εταιρείες να καθυστερούν σιωπηλά την εξέλιξη των μισθών για τις μητέρες που επιστρέφουν στο εργατικό δυναμικό.
Από την άλλη πλευρά, σε τομείς που κυριαρχούνται από γυναίκες, όπως η φροντίδα και η εκπαίδευση (όπου οι γυναίκες κατέχουν το 76% των θέσεων εργασίας), οι μισθοί υποτιμώνται συστηματικά. Δεν υπάρχουν δεδομένα που να αποδεικνύουν την «εργασία ίσης αξίας» με αυτήν των ανδροκρατούμενων τομέων, επειδή οι δομές αμοιβών είναι κρυφές.
