Καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή διανύει τον δεύτερο μήνα, γίνονται όλο και πιο αισθητές οι επιπτώσεις, όχι μόνο στην τσέπη μας, αλλά πρωτίστως στην ψυχολογία και την καταναλωτική συμπεριφορά.
Τρεις διαφορετικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν μετά το ξέσπασμα του πολέμου, αποτυπώνουν το κλίμα που επικρατεί στα ελληνικά νοικοκυριά.
Η έρευνα, της Νielsen ΙQ, η οποία πραγματοποιήθηκε 9-12 Μαρτίου, καταγράφει τις αρχικές αντιδράσεις των καταναλωτών.
Αντίστοιχα, το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), εξετάζει τις άμεσες επιδράσεις του πολέμου στα νοικοκυριά, αλλά και τι προβλέπουν για το επόμενο εξάμηνο.
Τέλος, το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), δείχνει υποχώρηση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης τον Μάρτιο, με έντονη επιδείνωση των φόβων για τον πληθωρισμό.
«Ο πόλεμος στο Ιράν με κάνει να νιώθω… ανησυχία (57%), στρες (27%), θυμό (13%) – πηγή: Nielsen ΙQ
Ανησυχία και άγχος
To μόνο σίγουρο είναι ότι ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο δεν αφήνει σχεδόν κανέναν αδιάφορο. Σύμφωνα με την έρευνα της Nielsen ΙQ σχεδόν οι έξι στους δέκα (57%) δηλώνουν ότι ο πόλεμος τους προκαλεί ανησυχία. Άλλο ένα 27% δεν αισθάνονται απλώς ανήσυχοι, αλλά αγχωμένοι για το τι θα ακολουθήσει. Ένα μικρότερο, αλλά όχι αμελητέο ποσοστό, της τάξης του 13% απαντά ότι ο πόλεμος τον κάνει να νιώθει θυμό. Μόλις 3% δηλώνουν αδιάφοροι.
Ο πόλεμος μας βάζει σε survival mode
Στην ίδια έρευνα το 72% των καταναλωτών δηλώνει ότι έχει προσαρμόσει τις συνήθειες του στις νέες συνθήκες. Το 35% περιορίζει τις δαπάνες και το 25% μειώνει τις εξόδους του. Παράλληλα, ένα 10% έχει προχωρήσει σε αποθεματοποίηση βασικών προϊόντων – αρχίζει δηλαδή και «στοκάρει» αγαθά για ώρα ανάγκης.
Ανατιμήσεις και ελλείψεις
Οι βασικές ανησυχίες των καταναλωτών εστιάζουν σε πιθανές ανατιμήσεις (22%) και ελλείψεις (19%). Η κλιμάκωση των γεωπολιτικών συγκρούσεων και η αύξηση των τιμών καυσίμων προβληματίζουν το 16% και το 14% αντίστοιχα.
Ο πόλεμος γεννά νέους φόβους
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εντείνει προβλήματα και φόβους που προϋπάρχουν και γεννά καινούργιους. Σε καταναλωτική έρευνα τον Φεβρουάριο, πριν ξεκινήσει ο πόλεμος, οι καταναλωτές ανησυχούσαν κυρίως για το αυξημένο κόστος τροφίμων (45%), τους λογαριασμούς ενέργειας (21%) και την κάλυψη βασικών αναγκών (17%). Μετά την έναρξη του πολέμου, ο κύκλος της ανησυχίας διευρύνεται και περιλαμβάνει τον φόβο διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και της γενικότερης αστάθειας στην αγορά.
Τα τέσσερα στάδια
Τα στελέχη της NielsenIQ περιέγραψαν τα τέσσερα στάδια της καταναλωτικής συμπεριφοράς μετά το ξέσπασμα του πολέμου. Το πρώτο στάδιο είναι το σοκ. Το δεύτερο στάδιο είναι η συνειδητοποίηση του τι ακριβώς συμβαίνει. Το τρίτο στάδιο είναι η προσαρμογή και το τέταρτο στάδιο η επανεκκίνηση.
Καθώς έχουν μεσολαβήσει περίπου δύο εβδομάδες από την πραγματοποίηση της έρευνας, το πιο πιθανό είναι ότι οι καταναλωτές περνάνε πλέον από το στάδιο του σοκ στο στάδιο της συνειδητοποίησης.
πηγή: ΙΕΛΚΑ
Ο πόλεμος θυμώνει τους καταναλωτές
Ελαφρώς διαφοροποιημένα σε σύγκριση με την έρευνα της Nielsen είναι τα ευρήματα του ΙΕΛΚΑ. Οι καταναλωτές κλήθηκαν να απαντήσουν τι αισθήματα τους προκαλoύν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η περιβαλλοντική κρίση.
Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΕΛΚΑ ο πόλεμος προκαλεί πάνω απ’όλα αίσθημα θυμού. Το 27% των καταναλωτών απαντούν ότι αισθάνονται θυμωμένοι με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, ποσοστό διπλάσιο από το εύρημα της Nielsen. Βέβαια καθώς η έρευνα του ΙΕΛΚΑ επιτρέπει πολλαπλές απαντήσεις, τα αποτελέσματα δεν είναι ευθέως συγκρίσιμα.
Το 26% απαντά ότι ο πόλεμος στον Περσικό του προκαλεί ανησυχία και το 25% νιώθει φόβο. Άγχος νιώθει το 19% και ανασφάλεια το 16%. Ευτυχώς, μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό του 1% νιώθει πανικό. Ελάχιστοι όμως είναι και εκείνοι που αντιμετωπίζουν την κατάσταση με σύνεση, επίσης μόλις 1%.
Η μειοψηφία των αδιάφορων
Το ποσοστό όσων αδιαφορούν για τον πόλεμο στο Ιράν ανέρχεται στο 6%, μικρό μεν, διπλάσιο δε από το εύρημα της Νielsen. Για μια ευαίσθητη μειοψηφία, της τάξης του 7%, ο πόλεμος στο Ιράν πυροδοτεί αισθήματα συμπόνιας. Θα θέλαμε να ελπίζουμε ότι η συμπόνια αφορά τους λαούς που υποφέρουν.
Εξίσου έντονο είναι το συναίσθημα του θυμού και για τον πόλεμο στην Ουκρανία (27%). Ωστόσο, το δεύτερο πιο συχνό συναίσθημα είναι η αδιαφορία (22%). Φαίνεται πως μετά από τέσσερα χρόνια αδιάκοπων συγκρούσεων και εκατόμβες νεκρών εκατέρωθεν, ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας έχει πάψει να απασχολεί έντονα την κοινή γνώμη. Η περιβαλλοντική κρίση προκαλεί ανησυχία σε εξίσου υψηλά ποσοστά με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή (25%), αλλά ένα 16% αδιαφορεί.
Ανησυχίες ανά κατηγορία δαπανών
Στην ερώτηση «Ποια από τις παρακάτω κατηγορίες αγαθών θεωρείτε ότι είναι σήμερα η σημαντικότερη-πιο επιβαρυντική για εσάς;», το 40% απαντά ότι είναι το κόστος των τροφίμων. Ακολουθεί το κόστος της ενέργειας και της θέρμανσης, με 34%. Η ανησυχία για το κόστος των καυσίμων έρχεται στην τρίτη θέση, με 21%. Ένα ελάχιστο ποσοστό, μόλις 1% ανησυχεί για το κόστος των καταναλωτικών αγαθών εκτός από τα τρόφιμα. Τέλος, ένα 5% απαντά αυθόρμητα ότι τον ανησυχούν εξίσου όλα τα παραπάνω.
Ο πόλεμος βάζει φωτιά στα καύσιμα
Όταν όμως οι καταναλωτές καλούνται να απαντήσουν ποια κατηγορία αγαθών με ανατίμηση θεωρούν ότι θα είναι πιο επιβαρυντική το επόμενο εξάμηνο, οι ισορροπίες αλλάζουν. Τα τρόφιμα παραμένουν στην πρώτη θέση, με 39%. Ωστόσο, οι ανησυχίες για τις αυξήσεις στα καύσιμα και τις μεταφορές εντείνονται θεαματικά. Πάνω από ένας στους τρεις (35%), θεωρεί τα μεταφορικά κόστη θα επιβαρύνουν την τσέπη του το επόμενο εξάμηνο περισσότερο από όλες τις υπόλοιπες. Οι ανησυχίες για το κόστος ενέργειας και θέρμανσης υποχωρούν, με το 21% να τις αξιολογεί ως τις πλέον σημαντικές (από 34%).
Περιορίζουν δαπάνες
Ο πόλεμος και οι ανατιμήσεις που προκαλεί, ήδη έχουν οδηγήσει τους καταναλωτές σε αλλαγή συμπεριφοράς. Οι έξι στους δέκα ακυρώνουν δαπάνες διασκέδασης, αναβάλουν διακοπές, μειώνουν τις εξόδους. Οι τέσσερις στους δέκα στρέφονται σε φθηνότερες εναλλακτικές προϊόντων. Το 30% έχει ήδη περιορίσει την κατανάλωση καυσίμων.
Ο ένας στους τέσσερις αποφεύγει τις αγορές, για να έχει χρήματα σε περίπτωση ανάγκης – π.χ. για μια νοσηλεία. Ένα προνοητικό 9% έχει αποθηκεύσει ή στοκάρει τρόφιμα για το επόμενο χρονικό διάστημα.
Τι φοβούνται οι καταναλωτές
Οι επτά στους δέκα (69%) συμφωνούν με τη δήλωση ότι «υπάρχει ενδεχόμενο να αυξηθούν οι τιμές σε συγκεκριμένα είδη λόγω του πολέμου». Ένα 17% ούτε διαφωνεί ούτε συμφωνεί και ένα 14% διαφωνεί. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι τρεις στους δέκα δεν φοβούνται τις ανατιμήσεις. Το πιο πιθανό είναι ότι τις αποδίδουν και σε άλλες αιτίες, π.χ. στην κερδοσκοπία.
Αντίστοιχα το 63% συμφωνεί ότι ο πόλεμος θα είναι η αιτία για αυξήσεις στο κόστος των καυσίμων, της ενέργειας και των μεταφορών. Ένα αρκετά υψηλό ποσοστό, της τάξης του 37%, φοβάται ότι θα υπάρξουν ελλείψεις σε κάποια είδη διατροφής λόγω του πολέμου, αλλά το 32% διαφωνεί.
Ζητούνται μέτρα στήριξης
Η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών θεωρεί ότι το επόμενο εξάμηνο θα χρειαστούν περισσότερη οικονομική βοήθεια από την πολιτεία, για να καλύψουν βασικές ανάγκες του νοικοκυριού.
Συγκεκριμένα, το 81% θεωρεί ότι θα χρειαστεί πολύ περισσότερη βοήθεια για να καλύψει τις οικογενειακές δαπάνες για ενέργεια και ηλεκτρικό ρεύμα. Αν σε αυτούς προσθέσουμε το 16% που εκτιμά ότι θα χρειαστεί λίγο περισσότερη βοήθεια, φτάνουμε στο 97%.
Το 77% θα χρειαστεί πολύ μεγαλύτερη οικονομική στήριξη από την πολιτεία για να καλύψει τις δαπάνες σε καύσιμα. Το 18% αρκείται σε λίγη περισσότερη βοήθεια. Αθροιστικά φτάνουμε στο 95%.
Τα τρόφιμα είναι η τρίτη σημαντικότερη δαπάνη που ανησυχεί τα νοικοκυριά. Το 67% θα χρειαστεί πολύ περισσότερη οικονομική στήριξη και το 26% λίγο περισσότερη, περισσότερη – συνολικά 93%.
Πάνω από έξι στους δέκα πολίτες θεωρούν ότι θα χρειαστούν περισσότερη οικονομική βοήθεια για τις δαπάνες στέγασης και ενοικίου (38% πολύ και 25% λίγο). Τέλος, οι οκτώ στους δέκα ζητάνε μέτρα στήριξης και ανακούφισης για τις οφειλές στο δημόσιο.
