Οι τελευταίες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ όπου απείλησε ευθέως να χτυπήσει κρίσιμες υποδομές του Ιράν όπως γέφυρες, ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς και δίκτυα ύδρευσης που κινούνται στα όρια της ρητορικής εκδίκησης, εγείρει σοβαρά ηθικά και νομικά ζητήματα.
Οι συγκεκριμένες επιλογές (εφόσον πραγματοποιηθούν) δεν αφορούν μόνο μια στρατιωτική στρατηγική ή γεωπολιτική πίεση. Αφορούν καθημερινές ζωές.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, ο Αμερικανός πρόεδρος έθεσε στο στόχαστρο υποδομές που εξασφαλίζουν τροφή, νερό, ρεύμα και πρόσβαση σε νοσοκομεία για εκατομμύρια ανθρώπους. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι αυτές οι απειλές πλήττουν πρώτα τους αθώους πολίτες, όχι το πολιτικό καθεστώς.
Η καθημερινότητα υπό απειλή
Στην Τεχεράνη, η «οικογένεια Χαντζίρ» (φανταστικό πρόσωπο) ξυπνάει κάθε πρωί με τον ήχο των σειρήνων και τις ειδήσεις για αμερικανικά πλήγματα σε υποδομές. Το σχολείο των παιδιών είναι δίπλα σε έναν σταθμό ηλεκτροπαραγωγής. Κάθε διακοπή ρεύματος σημαίνει ότι οι υπολογιστές στα σχολεία δεν λειτουργούν, τα φώτα στα σπίτια σβήνουν και οι γονείς ανησυχούν εκτός από το αν θα δουν ξανά ζωντανά τα παιδιά τους, για το ψυγείο που φυλάσσουν φάρμακα και τρόφιμα.
Οι γέφυρες που χρησιμοποιούν καθημερινά για να πάνε στη δουλειά ή στο νοσοκομείο γίνονται απειλή. Ένα χτύπημα και το ταξίδι που χρειάζεται πέντε λεπτά μπορεί να διαρκέσει ώρες ή να γίνει αδύνατο, περιορίζοντας πρόσβαση σε επείγουσες ιατρικές υπηρεσίες και τρόφιμα. Η καθημερινότητα μετατρέπεται σε καθημερινή μάχη επιβίωσης.
Αν αυτά καταστραφούν, δεν χτυπιέται μόνο η στρατιωτική ικανότητα του Ιράν· χτυπιέται η ίδια η ζωή του λαού της χώρας.
Η «οικογένεια Χαντζίρ» δεν είναι μοναδική, εκατομμύρια οικογένειες σε όλο το Ιράν ζουν υπό τον ίδιο φόβο. Ο πόλεμος όπως τον οραματίζεται ο Τραμπ δεν έχει όρια. Ακόμα και για τους πιο προσεκτικούς αναλυτές, η πρακτική αυτή είναι σαφώς τιμωρητική: η καθημερινότητα μετατρέπεται σε εργαλείο πίεσης, και η τρομοκρατία γίνεται στρατηγική.
Πολιτική εκδίκηση με κόστος ανθρώπινο
Ο Τραμπ δεν απειλεί μόνο τις υποδομές, στην ουσία απειλεί ανθρώπους. Το μήνυμα προς τον ιρανικό λαό είναι σαφές: «θα υποφέρετε, μέχρι να υποκύψει η ηγεσία σας».
Αυτό δεν είναι στρατηγική, είναι πολιτική εκδίκηση μεταμφιεσμένη σε στρατιωτικό σχέδιο. Η επιλογή τέτοιων στόχων δείχνει αδιαφορία για τη διπλωματία και έλλειψη σεβασμού στους διεθνείς κανόνες που προστατεύουν τους αμάχους.
Η πρακτική αυτή ανοίγει το δρόμο για αντίποινα και κλιμάκωση. Δεν πρόκειται για παιχνίδι δύναμης σε χαρτογράφημα στρατηγικών κινήσεων, πρόκειται για τον πόνο και τη φτώχεια εκατομμυρίων πολιτών, που δεν επέλεξαν να εμπλακούν σε καμία πολιτική ή στρατιωτική αντιπαράθεση.
Νομική και ηθική διάσταση
Οι επιθέσεις σε υποδομές όπως ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί και γέφυρες αγγίζουν τα όρια των εγκλημάτων κατά αμάχων. Το διεθνές δίκαιο προστατεύει υποδομές που είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση ενός πληθυσμού ακόμη και στις πολεμικές συρράξεις.
Καμία στρατιωτική στρατηγική δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη διακοπή ρεύματος, νερού ή μεταφοράς τροφίμων και φαρμάκων σε εκατομμύρια ανθρώπους.
Κάθε μέρα που περνάει με τέτοιες απειλές, οι πολίτες ζουν σε συνθήκες αβεβαιότητας, φόβου και πείνας. Το ηθικό βάρος της απόφασης να πλήξουν υποδομές που εξασφαλίζουν ζωή είναι τεράστιο και ο Τραμπ το αγνοεί επιδεικτικά.
Αυτό όμως που πραγματικά αγνοεί(;) είναι το ότι με αυτές τις επιλογές το μόνο που καταφέρνει είναι να σπρώξει ακόμη και τον πιο ενάντιο στο καθεστώς να τον στέλνει στην αγκαλιά του, είτε γιατί δεν έχει πια καμία άλλη επιλογή, είτε γιατί βλέπει ότι είναι ο ίδιος στόχος που απειλείται.
Διεθνείς συνέπειες
Η ρεβανσιστική αυτή πρακτική δεν πλήττει μόνο το Ιράν, θέτει και την διεθνή κοινότητα σε τροχιά επικίνδυνου προηγούμενου. Αν μια μεγάλη δύναμη θεωρεί ότι είναι νόμιμο να κόψει το ρεύμα, το νερό και να καταστρέψει τις υποδομές για έναν ολόκληρο λαό, τότε ποιο κράτος δεν θα χρησιμοποιήσει την ίδια λογική στο μέλλον;
Η απειλή αυτή μετατρέπει τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων σε όπλο, και ο πόλεμος μετατρέπεται σε τιμωρία αμάχων. Η ανθρωπιστική διάσταση του διεθνούς δικαίου παραβιάζεται, και η έννοια της προστασίας αμάχων καταρρέει.
Τέλος, η στρατηγική αυτή δεν είναι νίκη και δεν φέρνει κάτι τέτοιο, είναι μία ηθική ήττα.
Όσο κι αν επιχειρηματολογήσει κανείς για γεωπολιτικούς ή στρατηγικούς λόγους, η στοχοποίηση υποδομών που εξυπηρετούν την επιβίωση και την καθημερινή ζωή δείχνει ότι ο πόλεμος διεξάγεται κατά αμάχων, και όχι κατά στρατιωτικών στόχων και όπως λέει μία Αφρικανική παροιμία: «Όταν τσακώνονται τα βουβάλια την πληρώνουν τα βατράχια».
Η διεθνής κοινότητα πρέπει να το δει καθαρά και να αναλάβει τις ευθύνες της: αυτή η τακτική θέτει σε κίνδυνο την ανθρωπιά και το ίδιο το μέλλον των πολιτών, και όχι των κυβερνήσεων.
