Σε μια από τις πιο σημαντικές και θεαματικές επιχειρήσεις ανάκτησης κλεμμένης πολιτιστικής κληρονομιάς προχώρησε η Πολιτική Αστυνομία της Βραζιλίας, εντοπίζοντας οκτώ σπάνια έργα του Γάλλου εικαστικού Ανρί Ματίς (Henri Matisse) από το εμβληματικό άλμπουμ «Jazz» (1947).
Τα έργα, η αξία των οποίων υπερβαίνει το 1 εκατομμύριο ρεάλ (άνω των 200.000 δολαρίων), είχαν αφαιρεθεί τον Δεκέμβριο του 2025 κατά τη διάρκεια ένοπλης ληστείας στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Μάριο ντε Αντράντε στο Σάο Πάουλο.
Η έρευνα αποκάλυψε ένα καλά οργανωμένο δίκτυο με «εγκέφαλο» τον πιο διαβόητο κλέφτη σπάνιων βιβλίων της χώρας, ενώ τα έργα βρέθηκαν τοποθετημένα πάνω σε ένα κρεβάτι δίπλα σε ένα περίστροφο και σφαίρες.
Η έφοδος στο Σάο Μπερνάρντο ντο Κάμπο: Υψηλή τέχνη δίπλα στα όπλα
Τα οκτώ έργα του Ματίς εντοπίστηκαν την Πέμπτη 13 Αυγούστου κατά τη διάρκεια στοχευμένης αστυνομικής εφόδου σε διαμέρισμα στην περιοχή Σάο Μπερνάρντο ντο Κάμπο, στο πολεοδομικό συγκρότημα του Σάο Πάουλο.
Το φωτογραφικό υλικό που έδωσε στη δημοσιότητα η Γραμματεία Δημόσιας Ασφάλειας αποτυπώνει τη σοκαριστική αντίθεση ανάμεσα στον κόσμο της τέχνης και το οργανωμένο έγκλημα:
- Τα πολύχρωμα κολάζ του Ματίς, με τις χαρακτηριστικές έντονες επιφάνειες σε κίτρινο, μπλε, πράσινο και κόκκινο χρώμα, ήταν απλωμένα πάνω σε ένα κρεβάτι.
- Ανάμεσα στα ευαίσθητα χάρτινα έργα βρισκόταν ένα γεμάτο περίστροφο και πλήθος πυρομαχικών (σφαίρες)
Στο διαμέρισμα συνελήφθη ένας άνδρας, σε βάρος του οποίου σχηματίστηκε δικογραφία για αποδοχή προϊόντων εγκλήματος (κλεπταποδοχή) και παράνομη οπλοκατοχή.
Σύμφωνα με την αστυνομική έρευνα, ο συλληφθείς δεν ήταν ένας από τους φυσικούς αυτουργούς της ληστείας, αλλά ο «θεματοφύλακας» στον οποίο είχε ανατεθεί η φύλαξη των κλεμμένων μέχρι να καταστεί δυνατή η ασφαλής πώλησή τους.
Ο Laéssio Rodrigues de Oliveira
Ως «πνευματικός πατέρας» και εγκέφαλος της ληστείας ταυτοποιήθηκε από την Πολιτική Αστυνομία ο Laéssio Rodrigues de Oliveira, 53 ετών.
Ο Laéssio Rodrigues de Oliveira
Πρόκειται για μια φιγούρα που θεωρείται από τις αρχές ο μεγαλύτερος κλέφτης σπάνιων βιβλίων, χειρογράφων και έργων τέχνης στη ιστορία της Βραζιλίας, η δράση του οποίου έχει γίνει μέχρι και αντικείμενο εκτενούς αφιερώματος και συνέντευξης από το BBC.
Ο Oliveira, ο οποίος χρησιμοποιούσε το ευγενικό του παρουσιαστικό για να διεισδύει σε πολιτιστικά ιδρύματα, βρίσκεται ήδη προφυλακισμένος από τον Απρίλιο, όταν συνελήφθη στο Ρίο ντε Ζανέιρο την ώρα που προσπαθούσε να δωροδοκήσει φύλακα δημόσιου χώρου για να οργανώσει μια νέα ληστεία. Επιπλέον, σχεδίασε τη ληστεία στη Βιβλιοθήκη Μάριο ντε Αντράντε κατανέμοντας ρόλους για την εκτέλεση, την απόκρυψη και τη διακίνηση των έργων.
Στο πλαίσιο της ευρύτερης αστυνομικής επιχείρησης με την ονομασία «Operação Marchand», η αστυνομία πραγματοποίησε εφόδους σε 11 διαφορετικά σημεία (συμπεριλαμβανομένων οίκων δημοπρασιών και γκαλερί) στο Σάο Πάουλο και το Ρίο ντε Ζανέιρο, προχωρώντας και στη σύλληψη μιας γυναίκας που ερευνάται για συμμετοχή στο κύκλωμα.
Το χρονικό της ένοπλης εισβολής μέρα μεσημέρι
Η ληστεία εκτυλίχθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2025 με τρόπο θεαματικό. Δύο ένοπλοι άνδρες εισέβαλαν στη δημοτική βιβλιοθήκη στο κέντρο της μητρόπολης:
- Ακινητοποίησαν και υπέταξαν τη φύλακα του χώρου, καθώς και ένα ηλικιωμένο ζευγάρι επισκεπτών.
- Κατευθύνθηκαν στις προθήκες της έκθεσης και αφαίρεσαν συνολικά 13 χαρακτικά (8 του Ματίς και 5 του Βραζιλιάνου μοντερνιστή Cândido Portinari).
- Τοποθέτησαν τα έργα σε μια απλή υφασμάτινη τσάντα και αποχώρησαν ανενόχλητοι από την κύρια είσοδο.
Η αστυνομία κατάφερε να ταυτοποιήσει ταχύτερα τον έναν από τους δύο φυσικούς αυτουργούς αξιοποιώντας το εξελιγμένο σύστημα κάμερας και βιομετρικής αναγνώρισης προσώπου SmartSampa που διαθέτει ο δήμος του Σάο Πάουλο.
Άφαντα παραμένουν τα 5 έργα του Κάντιντου Πορτινάρι
Παρά τη μεγάλη επιτυχία με την ανάκτηση των έργων του Ματίς, η υπόθεση παραμένει ανοιχτή για τις βραζιλιανικές αρχές.
Τα πέντε έργα του Cândido Portinari (1903-1962), ενός από τους σπουδαιότερους εικαστικούς της Λατινικής Αμερικής, εξακολουθούν να αγνοούνται. Οι αστυνομικοί εκτιμούν ότι η εγκληματική ομάδα κατάφερε να διοχετεύσει νωρίτερα τα συγκεκριμένα έργα στη μαύρη αγορά ή να τα φυγαδεύσει στο εξωτερικό, και οι έρευνες συνεχίζονται εντατικά για τον εντοπισμό τους.
Το λεύκωμα «Jazz»: Ένας θησαυρός που εκλάπη… δύο φορές!
Τα οκτώ ανακτηθέντα έργα ανήκουν στο περίφημο λεύκωμα «Jazz», το οποίο ο Ανρί Ματίς δημιούργησε το 1947 χρησιμοποιώντας την επαναστατική τεχνική των χάρτινων κολλάζ (papiers découpés).
Το άλμπουμ εκδόθηκε σε μόλις 300 αντίτυπα (εκ των οποίων περίπου 250 φέρουν την αυθεντική υπογραφή του καλλιτέχνη) και θεωρείται σταθμός για τη μοντέρνα τέχνη του 20ού αιώνα.
Η συγκεκριμένη έκδοση της Βιβλιοθήκης Μάριο ντε Αντράντε έχει μια εντελώς παράδοξη ιστορία, καθώς είχε κλαπεί ξανά πριν από περίπου δύο δεκαετίες:
- Το αυθεντικό λεύκωμα είχε αφαιρεθεί από τη βιβλιοθήκη και εντοπίστηκε το 2006 στην Αργεντινή, μέσα σε ένα παράνομο φορτίο σπάνιων βιβλίων.
- Χρειάστηκαν πολυετείς δικαστικές και διπλωματικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Βραζιλίας και Αργεντινής για να επιστραφεί το έργο στο δημόσιο απόθεμα της χώρας.
Έτσι, η επιτυχής ανάκτηση του Αυγούστου συνιστά τη δεύτερη φορά που το συγκεκριμένο αριστούργημα του Ματίς «σώζεται» από τα χέρια των κυκλωμάτων παράνομης διακίνησης έργων τέχνης.
