«Για ένα κομμάτι ψωμί δεν φτάνει μόνο η δουλειά» τραγουδούσαν οι Κατσιμιχαίοι, σε ανύποπτο χρόνο, πολύ πριν η τεχνητή νοημοσύνη εισβάλλει στην καθημερινότητά μας, εντός και εκτός γραφείου.
Για να κρατήσεις τη δουλειά σου, δεν φτάνει μόνο να είσαι αρκετά καλός σε ό,τι κάνεις, μας λένε σήμερα ειδικοί της αγοράς εργασίας.
Μέχρι τώρα η πλειονότητα των ρεπορτάζ για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στους χώρους δουλειάς, ανέφεραν ότι κινδυνεύουν κυρίως οι εισαγωγικές υπαλληλικές θέσεις, σε επαγγέλματα τεχνολογίας, επικοινωνίας και μάρκετινγκ.
Oι προκλήσεις είναι μεγαλύτερες για τους νέους πτυχιούχους, που ξεκινάνε την καριέρα τους σε κλάδους όπως η ανάπτυξη λογισμικού και η εξυπηρέτηση πελατών. Όσο τα πιο απλά καθήκοντα αντικαθίστανται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, τόσο μειώνονται οι νέες προσλήψεις σε «junior» θέσεις εργασίας.
Η σκάλα της καριέρας, χάνει σκαλοπάτια
O Economist το είχε κάνει και εικόνα. «Μήπως θα εξαφανιστούν οι πρώτες βαθμίδες στη σκάλα της καριέρας;», αναρωτιόταν σε σχετικό αφιέρωμα, που έδειχνε μια σκάλα να βυθίζεται.
Δύο είναι οι εναλλακτικές που προτείνονται συνήθως στους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας. Η μία είναι να γίνουν άσσοι στη χρήση εφαρμογών ΑΙ, που είναι οι πιο περιζήτητες δεξιότητες, μήπως πηδήξουν κατευθείαν στα μεσαία σκαλιά της εργασιακής κλίμακας, αφού τα κατώτερα εξαφανίζονται. Η άλλη εναλλακτική είναι να δοκιμάσουν επαγγέλματα που δεν είναι προς το παρόν τόσο εκτεθειμένα στη ρομποτοποίηση-αυτοματοποίηση, π.χ. στις κατασκευές. Εξού και η φιλολογία περί στροφής σε χειρωνακτικές δουλειές του «μπλε κολάρου», όπως ήταν κάποτε το χρώμα της φόρμας του ειδικευμένου εργάτη.
Οι παραπάνω προειδοποιήσεις είναι ανησυχητικές για τους νέους, αλλά για όσους έχουν «τρουπώσει» σε μια δουλειά και βρίσκονται στα μισά της σκάλας, το καμπανάκι δεν χτυπάει (ακόμα) τόσο ηχηρά. Όμως αυτό αλλάζει ραγδαία.
Ροκανίζονται και οι μεσαίες θέσεις εργασίας
Εκεί που οι εργαζόμενοι της μεσαίας βαθμίδας προσπαθούσαν να αναστενάξουν με ανακούφιση, έρχεται το νέο χαστούκι. Τον δρόμο προς το ταμείο ανεργίας δείχνουν άλλη μια φορά οι μεγάλες επιχειρήσεις τεχνολογίας.
Οι πολυεθνικοί τεχνολογικοί γίγαντες, αλλάζουν τα συστήματα αξιολόγησης προσωπικού και δίνουν προτεραιότητα στους «εργαζόμενους υψηλής απόδοσης». Οι αξιόπιστοι και ευσυνείδητοι εργαζόμενοι, μένουν εκτεθειμένοι, επιμένει ο Τιμ Παραντίς, πρώην ρεπόρτερ του Associated Press και νυν ανταποκριτής σε θέματα για το «Μέλλον της Εργασίας» στο επιχειρηματικό περιοδικό Βusiness Insider
Τα δεύτερα ονόματα κινδυνεύουν
Το ΒΙ κάνει λόγο για τους «εργαζόμενους βήτα», σαν τις δεύτερες φωνές στα μπουζούκια ή τα δεύτερα ονόματα πριν βγει η φίρμα.
«Το να είσαι αρκετά καλός, δηλαδή ο παίκτης Β, είναι η πιο επικίνδυνη θέση», δηλώνει ο Τζεφ Χάιμαν, υπεύθυνος προσλήψεων εδώ και 30 χρόνια.
Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι κακοί εργαζόμενοι δεν μένουν για πολύ σε μια δουλειά, ενώ οι μεσαίου επιπέδου εργαζόμενοι μπορεί να έχουν μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας.
«Είναι σαν υπνοβάτες. Περνούν τον χρόνο τους ρετουσάροντας το βιογραφικό τους στο LinkedIn, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει και τσιμπολογά τη μια μετά την άλλη τις ειδικότητες στο εργασιακό τους προφίλ». Ο ειδικός αναφέρεται στα κουτάκια με δεξιότητες που πρέπει να συμπληρώσεις στο Linkedin, για να εμπλουτίσεις το CV σου. Ο ίδιος προβλέπει ότι το 50% των μηχανικών της Big Tech θα απολυθούν.
Ο καιρός των ρετιρέ;
Το στρίμωγμα των εργαζόμενων της μεσαίας βαθμίδας είναι πιο εμφανές στον τομέα της τεχνολογίας. Η Dell ανανεώνει το πρόγραμμα αμοιβών πωλήσεων για να αυξήσει τις απολαβές για τους εργαζόμενους με τις υψηλότερες επιδόσεις και να μειώσει τις αμοιβές όσων δεν πιάνουν το 100% στην στοχοθεσία.
Η Meta του Ζούκερμπεργκ, σχεδιάζει να ανταμείψει τους εργαζόμενους με τις υψηλότερες επιδόσεις με μεγαλύτερες αμοιβές, ενώ η Amazon του Μπέζος δήλωσε ότι εξετάζει προσεκτικά τη συνεισφορά του κάθε εργαζόμενου.
Πέρυσι η Microsoft έδωσε στους διευθυντές της νέα βελτιωμένα εργαλεία για να τους βοηθήσει να επιταχύνουν την υψηλή απόδοση και να «αντιμετωπίσουν γρήγορα τη χαμηλή απόδοση», σύμφωνα με σχετικά ρεπορτάζ.
«Δεν μπορούν να είναι όλοι Ζούκερμπεργκ»
Η τακτική της επιβράβευσης των «αστέρων» κάθε επιχείρηση δεν είναι καινούργια. Απλώς τώρα γίνεται πιο ωμά και ξεκάθαρα. Στις ΗΠΑ, όπου ρυθμός νέων προσλήψεων στις μεγάλες εταιρείες επιβραδύνεται στα χαμηλότερα επίπεδα εδώ και πάνω από μια δεκαετία, οι εργοδότες έχουν λιγότερα κίνητρα να επενδύσουν στην ανάπτυξη των μεσαίων στελεχών.
Αμέσως μετά την πανδημία, η νοοτροπία που επικρατούσε ήταν «όλοι έχουν δυνατότητες να εξελιχθούν». Η επανεκκίνηση της οικονομίας και η τάση της «μεγάλης παραίτησης», έφεραν ένα κύμα νέων προσλήψεων.
Τώρα τα πράγματα αλλάζουν. Οι εταιρείες είναι διατεθειμένες να πληρώσουν περισσότερα σε όσους «τους φέρνουν το χρήμα», όπως οι επαγγελματικές αθλητικές ομάδες ανταμείβουν τους κορυφαίους παίκτες τους. Στις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις οι εργαζόμενοι-αστέρια είναι το 10% ως 20% του εργατικού δυναμικού. Άλλοι τόσοι χαρακτηρίζονται χαμηλής απόδοσης, ενώ η πλειοψηφία βρίσκεται στη μέση. «Είναι οι σταθεροί και αξιόπιστοι υπάλληλοι, όπως οι εργάτριες-μέλισσες στην κυψέλη», ο Άλαν Στάιν σύμβουλος καριέρας, με θητεία στην Google και το Facebook (νυν Meta). «Δεν μπορεί να είναι όλοι Ζούκερμπεργκ, χρειάζονται ανθρώπους που βγάζουν τη δουλειά».
Ο κίνδυνος του συνδρόμου του μεσαίου παιδιού
Ένας κίνδυνος για τους εργοδότες που εστιάζουν στην ανώτερη «κάστα» εργαζομένων είναι ότι η συμπεριφορά τους μπορεί να υποσκάψει το ηθικό της «ομάδας Β» – όπως επιμένει ο σύμβουλος να αποκαλεί τους μεσαίους εργαζόμενους. Kάτι που με τη σειρά του μπορεί να βλάψει το προφίλ της επιχείρησης και να στείλει αρνητικά μηνύματα σε υποψήφιους εργαζόμενους (ανάμεσά τους και τα κορυφαία ταλέντα) ότι η συγκεκριμένη εταιρεία δεν είναι «great place to work» – όπως λέει η διάσημη ταμπέλα πιστοποίησης «εξαιρετικού εργασιακού περιβάλλοντος».
Επίσης, όταν σε έναν εργασιακό χώρο κυριαρχεί ο φόβος και η ανασφάλεια, υπονομεύονται όλα όσα οι CEOs υποστηρίζουν ότι επιδιώκουν: η καινοτομία, δημιουργικότητα και συνεργασία.
Το πρόβλημα τίθεται και μαθηματικά: «Τι συμφέρει περισσότερο μια επιχείρηση: να βελτιώσει το 5% του εργατικού δυναμικού κατά 20% ή το 80% του εργατικού δυναμικού κατά 5%;», ρωτάει ο Ρίτσαρντ Σμιθ, καθηγητής στη σχολή διοίκησης επιχειρήσεων του πανεπιστήμιου Τζον Χόπκινς. Εννοείται ότι ο ίδιος προκρίνει το δεύτερο.
Ποια επαγγέλματα «στριμώχνουν» τους μεσαίους
Ο κίνδυνος του συνδρόμου του μεσαίου παιδιού εκτείνεται πέρα από τον τομέα της τεχνολογίας, σε επαγγελματικούς κλάδους όπως οι νομικές, ελεγκτικές και συμβουλευτικές υπηρεσίες, αλλά και οι μηχανικοί, που επίσης αλλάζουν εξαιτίας και της ΑΙ.
Kάποιες εταιρείες το ξανασκέφτονται πριν τιμωρήσουν τους εργαζόμενους με τις χαμηλότερες αποδόσεις. Πρόσφατα η Meta διέψευσε φήμες που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο και δήλωσε ότι και δήλωσε ότι δεν σχεδιάζει να απολύσει το 5% των εργαζομένων με τη χαμηλότερη απόδοση φέτος, όπως έκανε το 2025.
Πώς να κρατήσεις τη δουλειά σου
Οι σύμβουλοι διαχείρισης σταδιοδρομίας προτείνουν στους εργαζόμενους της μεσαίας κατηγορίας να «γίνουν αναντικατάστατοι» βελτιώνοντας ικανότητες που η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί ακόμα να τελειοποιήσει. Για παράδειγμα να εφαρμόζεις κριτική σκέψη για να λάβεις δύσκολες αποφάσεις, να χτίζεις προσωπικές σχέσεις με τους πελάτες και να μπορείς να διαχειριστείς αμφιλεγόμενες καταστάσεις, με άλλα λόγια να ελίσσεσαι.
Μια άλλη επιλογή είναι να εξελίξεις τις γνώσεις στην τεχνητή νοημοσύνη σε τέτοιο βαθμό ώστε να μπορείς να πας στον διευθυντή σου και να ανακοινώσεις ότι έχεις δημιουργήσει έναν «ΑΙ agent», ένα ειδικό λογισμικό για την αυτοματοποίηση της εργασίας.
«Έτσι μπορεί να κερδίσεις λίγο χρόνο. Ωστόσο, μόλις η τεχνητή νοημοσύνη φτάσει σε ένα κομβικό σημείο όπου μπορεί να χειριστεί έναν επαρκή αριθμό εργασιών που κάνει ένας μέσος ή άνω του μέσου όρου εργαζόμενος, τότε ο παίκτης μεσαίας κατηγορίας έχει πρόβλημα», καταλήγει ο ειδικός.
