Στην τρίτη εβδομάδα σφοδρών συγκρούσεων εισέρχεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Η κρίση παραμένει απρόβλεπτη με αλληλοτροφοδοτούμενα πλήγματα, που δείχνουν πως δεν υπάρχει για την ώρα διάθεση για κατάπαυση του πυρός από τους εμπλεκόμενους. Παράλληλα, 12 τουλάχιστον κράτη -όπως σημειώνει το Al Jazeera έχουν εμπλακεί, διαλέγοντας στρατόπεδο στην αντιπαράθεση με την ποικιλία όσων εμπλέκονται σε αυτόν τον πόλεμο να είναι ήδη πρωτοφανής.
Έτσι, μετά από 16 μέρες συγκρούσεων, η πραγματικότητα καταρρίπτει την υπόθεση ότι οι χώρες μπορούν να είναι ασφαλείς εάν μείνουν έξω από τις μάχες. Αυτό κατέστη σαφές όταν το Ιράν αποφάσισε να επιτεθεί σε κράτη του Κόλπου, στο Ιράκ και στην Ιορδανία επειδή φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, καθώς και στην Κύπρο και την Τουρκία επειδή φιλοξενούν αμερικανικές και βρετανικές δυνάμεις.
Ο παγκόσμιος αντίκτυπος
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή κατέδειξε ήδη πως ο άμεσος αντίκτυπος του πολέμου έχει πλήξει το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, μέσω ελλείψεων πετρελαίου και φυσικού αερίου, περιορισμών στις μεταφορές, υψηλότερων τιμών και της προοπτικής για οικονομική ύφεση, που σκιάζει τον παγκόσμιο ορίζοντα και κάνει αγορές και καταναλωτές εξαιρετικά νευρικούς.
Καμία χώρα δεν μπορεί να προστατευθεί από τις επιπτώσεις του πολέμου, είτε σε επίπεδο οικονομίας είτε σε επίπεδο στοιχειώδους ασφάλειας σε τρόφιμα, φάρμακα και ενεργειακές ανάγκες των νοικοκυριών. Η διάρκεια των συγκρούσεων στο πεδίο, μοιάζει να είναι ο καταλύτης για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες στις ζωές όλων μας. Οι επιτιθέμενοι από την Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ ήλπιζαν σε μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη. Υπέθεσαν ότι θα μπορούσαν να ανατρέψουν την ιρανική ηγεσία μέσα σε λίγες μέρες, αλλά δεν το κατάφεραν τελικά ούτε μετά από 14 ημέρες αδυσώπητων επιθέσεων.
Το Ιράν -από την άλλη πλευρά- και οι σύμμαχοί του επιδιώκουν έναν μακροχρόνιο πόλεμο που θα εξαντλήσει την αντοχή και κυρίως την πολιτική βούληση των επιτιθέμενων. Η Τεχεράνη άντεξε την δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη της Αλί Χαμενεΐ και δεκάδων άλλων ηγετών τις πρώτες ημέρες του πολέμου, άλλαξε ηγεσία, με τα όποια παρατράγουδα και προβλήματα (τραυματισμός νέου ηγέτη και μηνύματα χωρίς φυσική παρουσία, που ίσως και να υπαγορεύουν οι Φρουροί της Επανάστασης αντ’ αυτού) και συνεχίζει να αντιστέκεται και να αντεπιτίθεται.
«Τέλος, ο πόλεμος απέδειξε -γράφει στην αποτίμησή του το Al Jazeera- ότι η εξάρτηση των αραβικών κρατών από τις ΗΠΑ για προστασία δεν κατάφερε να τα διατηρήσει ασφαλή. Έχοντας ξοδέψει τρισεκατομμύρια δολάρια τον τελευταίο μισό αιώνα για να αγοράζουν εξελιγμένα οπλικά συστήματα και φιλοξενώντας αμερικανικές βάσεις, πολλές αραβικές πρωτεύουσες, βλέπουν τώρα ελάχιστη ή καθόλου απόδοση αυτής της επένδυσης».
Ποιες είναι οι παγκόσμιες επιπτώσεις από το κλείσιμο στα Στενά του Ορμούζ;
Το κλείσιμο ή η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, το οποίο θεωρείται το πιο κρίσιμο ενεργειακό «σημείο πνιγμού» (chokepoint) στον κόσμο, έχει άμεσες και σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Δεδομένου ότι από το σημείο αυτό διακινείται περίπου το 20% έως 33% της παγκόσμιας θαλάσσιας μεταφοράς πετρελαίου και το 25% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), οποιοδήποτε μπλόκο προκαλεί παγκόσμια αναταραχή.
Οι κυριότερες οικονομικές επιπτώσεις περιλαμβάνουν:
- Εκτόξευση των τιμών ενέργειας: Μέσα σε μόλις 15 ημέρες από την έναρξη της σύγκρουσης, οι τιμές του αργού πετρελαίου αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 40%, ανεβαίνοντας από τα 73 δολάρια στα 103 δολάρια ανά βαρέλι. Παράλληλα, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη σημείωσαν αρχικά άλμα άνω του 50%.
- Πληθωριστικές πιέσεις και πληθωρισμός: Η αύξηση του ενεργειακού κόστους δημιουργεί έναν κίνδυνο στασιμοπληθωριστικού σοκ για την παγκόσμια οικονομία. Στις ΗΠΑ, ο πληθωρισμός αναμένεται να ξεπεράσει εκ νέου το 3% φέτος, μειώνοντας την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.
- Αναστολή μείωσης επιτοκίων: Οι κεντρικές τράπεζες (όπως η Fed, η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Αγγλίας) ενδέχεται να καθυστερήσουν τις προγραμματισμένες μειώσεις επιτοκίων λόγω του επίμονου πληθωρισμού που προκαλεί η ενεργειακή κρίση.
- Διαταραχές στην παγκόσμια ναυσιπλοΐα και το εμπόριο:
- Τα ασφάλιστρα για τα πλοία στην περιοχή έχουν αυξηθεί κατακόρυφα.
- Πολλές ναυτιλιακές εταιρείες αναγκάζονται να ανακατευθύνουν τα πλοία τους γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, προσθέτοντας περίπου 10 ημέρες στον χρόνο μεταφοράς και αυξάνοντας σημαντικά το κόστος εμπορευμάτων και ασφάλισης.
- Εκτός από το πετρέλαιο, επηρεάζεται η μεταφορά λιπασμάτων και άλλων στρατηγικών προϊόντων προς την Ευρώπη.
- Περιφερειακές επιπτώσεις:
- Ασία: Οι ασιατικές αγορές πλήττονται ιδιαίτερα λόγω της εξάρτησής τους από τις πηγές ενέργειας του Κόλπου, αντιμετωπίζοντας ήδη ελλείψεις καυσίμων.
- Ευρώπη: Οι καταναλωτές έρχονται αντιμέτωποι με υψηλότερες τιμές στην αντλία και στη θέρμανση, γεγονός που πλήττει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
- Ινδο-Ειρηνικός: Υπάρχει κίνδυνος για τα εμβάσματα εκατομμυρίων εργαζομένων από τη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία που εργάζονται στον Κόλπο, τα οποία αποτελούν σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ χωρών όπως το Νεπάλ και το Πακιστάν.
- Ενίσχυση της Ρωσίας: Οι αυξημένες τιμές πετρελαίου και αερίου λειτουργούν ως ώθηση για τη ρωσική οικονομία, επιτρέποντας στη Μόσχα να χρηματοδοτεί για μεγαλύτερο διάστημα τον πόλεμο της στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, η διάρκεια της διαταραχής στο Στενό του Ορμούζ είναι ο καθοριστικός παράγοντας για το αν αυτές οι επιπτώσεις θα παραμείνουν προσωρινές ή θα δημιουργήσουν παρατεταμένη οικονομική κρίση παγκοσμίως.
Οι οικονομικές επιπτώσεις για την Ευρώπη
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια σειρά από σοβαρές προκλήσεις για την ενεργειακή της ασφάλεια, οι οποίες εντάθηκαν λόγω της πρόσφατης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και της διατάραξης στο Στενό του Ορμούζ.
Οι κυριότερες προκλήσεις, σύμφωνα με τους αναλυτές, είναι οι εξής:
- Κρίση Τιμών Ενέργειας: Αν και η Ευρώπη έχει διαφοροποιήσει τους προμηθευτές της μετά το 2022, παραμένει ευάλωτη σε ακραίες διακυμάνσεις. Οι τιμές του φυσικού αερίου (TTF) στην Ευρώπη σημείωσαν άλμα άνω του 50% αμέσως μετά την έναρξη των εχθροπραξιών, ενώ το πετρέλαιο αυξήθηκε κατά 41% μέσα σε 15 ημέρες. Αυτό μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος θέρμανσης και κίνησης για τους καταναλωτές.
- Απειλή στα Στρατηγικά «Σημεία Πνιγμού»: Το Στενό του Ορμούζ είναι κρίσιμο, καθώς από εκεί διέρχεται το 25% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και το 20% του πετρελαίου. Μια παρατεταμένη διακοπή της ροής θα έθετε σε σκληρή δοκιμασία τις νέες εμπορικές σχέσεις που δημιούργησε η ΕΕ για να απεξαρτηθεί από τη Ρωσία.
- Πλήγμα στη Βιομηχανική Ανταγωνιστικότητα: Οι υψηλές τιμές ενέργειας προκαλούν «πόνο» στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες, οι οποίες ήδη παλεύουν με τον πληθωρισμό και τη μειωμένη ανταγωνιστικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο.
- Περιορισμένη Δημοσιονομική Ικανότητα: Σε αντίθεση με την κρίση του 2022, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται πλέον πιο διστακτικές ή ανήμπορες να απορροφήσουν το αυξημένο ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, λόγω των εξαντλημένων δημοσιονομικών τους περιθωρίων.
- Ασφάλεια της Ναυσιπλοΐας: Η ανάγκη προστασίας των θαλάσσιων οδών είναι επιτακτική. Η ΕΕ έχει αναπτύξει την Επιχείρηση «Ασπίδες» (Aspides) στην Ερυθρά Θάλασσα και συμμετέχει στην επιχείρηση «Agenor» στον Κόλπο για τη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, καθώς οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια αυξάνουν κατακόρυφα τα ασφάλιστρα και τους χρόνους μεταφοράς.
- Γεωπολιτικές Επιπτώσεις: Οι υψηλές τιμές ενέργειας λειτουργούν ως οικονομική ενίσχυση για τη Ρωσία, επιτρέποντάς της να χρηματοδοτεί τον πόλεμο στην Ουκρανία για μεγαλύτερο διάστημα, γεγονός που υπονομεύει την ευρύτερη ασφάλεια της Ευρώπης.
- Δομική Εξάρτηση από Εισαγόμενα Καύσιμα: Η τρέχουσα κρίση αποδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι προμηθευτές, αλλά η ίδια η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η μακροπρόθεσμη πρόκληση παραμένει η πλήρης απεξάρτηση από αυτά για τη θωράκιση της ενεργειακής ασφάλειας της .
