Στην επικαιρότητα έχει επανέλθει τις τελευταίες μέρες ο θάνατος του Αλεξέι Ναβάλνι, του πρώην ηγέτη της αντιπολίτευσης στη Ρωσία, καθώς το Σάββατο (14/2) πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις – Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Σουηδία και Ολλανδία – εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία τα βιολογικά δείγματα του Ναβάλνι βρέθηκαν να περιέχουν επιβατιδίνη.
Η επιβατιδίνη, αλλιώς γνωστή και ως «δηλητήριο του βατράχου», είχε αρχικά θεωρηθεί άκρως υποσχόμενη ως παυσίπονο, σχεδόν 200 φορές πιο ισχυρό από τη μορφίνη. Δεν χρησιμοποιήθηκε όμως ποτέ ως φάρμακο, καθώς ακόμα και η ελάχιστη θεραπευτική δόση θα μπορούσε να προκαλέσει θάνατο.
Παρόμοια στη δομή της με τη νικοτίνη, η επιβαταδίνη ενεργοποιεί υποδοχείς στη νευρομυϊκή σύναψη, εκεί όπου τα νεύρα συνδέονται με τους μυς. Προκαλεί έτσι μούδιασμα και τελικά πλήρη παράλυση, με τον θάνατο να προκαλείται από ασφυξία λόγω διακοπής της αναπνοής.
Η επιβατιδίνη πήρε το όνομά της από τον βάτραχο Epipedobates anthonyi («επιπεδοβάτης του Άντονι»), ενδημικό είδος του Εκουαδόρ και του Περού, από τον οποίο απομονώθηκε το 1974. Αργότερα εντοπίστηκε στο δέρμα και άλλων δηλητηριωδών βατράχων της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής.
Παρ’ όλα αυτά, κανένα από τα είδη αυτά δεν είναι δηλητηριώδες όταν εκτρέφεται στο εργαστήριο. Σήμερα οι επιστήμονες πιστεύουν ότι τα βατράχια συσσωρεύουν στο δέρμα τους το δηλητήριο που προσλαμβάνουν καταναλώνοντας κάποιον άλλο, μέχρι σήμερα άγνωστο, οργανισμό, πιθανώς κάποιο έντομο.
Aν και η προέλευση της επιβατιδίνης παραμένει άγνωστη, δεκάδες μέθοδοι παραγωγής της στο εργαστήριο έχουν δημοσιευτεί μέχρι σήμερα.
Η Ρωσία, σύμφωνα με τους New York Times, έχει κάποια εμπειρία με το δηλητήριο. Το 2013, ερευνητές του Ρωσικού Επιστημονικού Ινστιτούτου Οργανικής Χημείας και Τεχνολογίας δημοσίευσαν μελέτη για την αναλγητική δράση της επιβατιδίνης.
Στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου το Ινστιτούτο είχε αναλάβει την επίβλεψη της καταστροφής των χημικών όπλων της Ρωσίας. Ένα από αυτά ήταν το νόβιτσοκ, το οποίο χρησιμοποιήθηκε το 2020 σε απόπειρα δολοφονίας κατά του Ναβάλνι, σύμφωνα με Γερμανούς ειδικούς που τον εξέτασαν κατά την ανάρρωσή του στο Βερολίνο. Το νόβιτσοκ είχε επίσης χρησιμοποιηθεί κατά του πρώην πράκτορα Σεργκέι Σκριπάλ και της κόρης του το 2018 στη Βρετανία. Το 2020, η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε κυρώσεις κατά του ρωσικού ινστιτούτου για τη χρήση του νόβιτσοκ.
«Εάν η επιβατιδίνη, μια τοξίνη, χρησιμοποιήθηκε πράγματι για δηλητηρίαση του Αλεξέι Ναβάλνι, αυτό θα παραβίαζε τη Συνθήκη για τα Βιολογικά και Τοξικά Όπλα του 1972 και τη Συνθήκη για τα Χημικά Όπλα του 1993» δήλωσε στον Guardian ο Άλαστερ Χέι, ομότιμος καθηγητής περιβαλλοντικής τοξικολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λιντς. Η Ρωσία έχει επικυρώσει και τις δύο συνθήκες, επισήμανε.
Το Κρεμλίνο «απορρίπτει κατηγορηματικά» το πόρισμα της έρευνας
Πάντως, το Κρεμλίνο «απέρριψε κατηγορηματικά» τις «αβάσιμες κατηγορίες» – όπως τις αποκαλεί – σύμφωνα με τις οποίες το ρωσικό κράτος δολοφόνησε τον Αλεξέι Ναβάλνι με το δηλητήριο αυτό.
Η έρευνα των πέντε κρατών αποκάλυψε ότι ο Αλεξέι Ναβάλνι, ο βασικός πολιτικός αντίπαλος του Βλαντίμιρ Πούτιν, δολοφονήθηκε πριν από ακριβώς δύο χρόνια με το σπάνιο και δυσεύρετο δηλητήριο στη σωφρονιστική αποικία της Αρκτικής, όπου εξέτιε πολυετή ποινή κάθειρξης.
«Φυσικά, δεν αποδεχόμαστε αυτές τις κατηγορίες. Δεν συμφωνούμε. Τις θεωρούμε μεροληπτικές και αβάσιμες», δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ.
Η μητέρα του Ναβάλνι ζητά δικαιοσύνη
Παράλληλα, η μητέρα του Ναβάλνι ζήτησε «δικαιοσύνη» για τον γιο της σήμερα (16/2), κατά τη δεύτερη επέτειο του θανάτου του, έπειτα από την έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες.
«Επιβεβαιώνει αυτό που ξέραμε από την αρχή. Ξέραμε ότι ο γιος μας δεν πέθανε απλώς στη φυλακή, δολοφονήθηκε», δήλωσε στους δημοσιογράφους, δίπλα από τον τάφο του στη Μόσχα. «Δύο χρόνια έχουν περάσει και γνωρίζουμε πλέον από τι δηλητηριάστηκε. Πιστεύω ότι θα χρειαστεί κάποιος καιρός, αλλά τελικά θα ανακαλύψουμε ποιος το έκανε. Φυσικά, θέλουμε αυτό να γίνει στη χώρα μας και η δικαιοσύνη να θριαμβεύσει».
«Έχω ήδη πει ότι εκείνοι που έδωσαν την εντολή αυτή είναι γνωστοί σε ολόκληρο το κόσμο. Απλώς το επαναλαμβάνω. Και θέλουμε να γίνουν γνωστοί όσοι συμμετείχαν», είπε.
Δεκάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν στον τάφο του χαρισματικού ηγέτη της ρωσικής αντιπολίτευσης, πολέμιου της διαφθοράς.
Ο Αλεξέι Ναβάλνι πέθανε στη φυλακή στις 16 Φεβρουαρίου 2024, στα 47 του χρόνια.
