«[Πώς] μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να είναι ηθική και σύννομη;» είναι το θέμα νέας μελέτης που δημοσίευσε ο οργανισμός έρευνας και ανάλυσης «ΔιαΝΕΟσις». Από τη διατύπωση της ερώτησης φαίνεται ότι οι συγγραφείς αφήνουν ανοιχτά και τα δύο ενδεχόμενα: είτε να καταφέρουμε να «δαμάσουμε» την Τεχνητή Νοημοσύνη, θέτοντας κανόνες, δικλίδες και όρια· είτε να την αντιμετωπίζουμε με δέος και φόβο, σαν ένα σύγχρονο κουτί της Πανδώρας, που όταν ανοίγει σαρώνει τα πάντα.
Πρόκειται για μια εκτεταμένη και εμπεριστατωμένη μελέτη, προϊόν συνεργασίας πολυμελούς ομάδας επιστημόνων, υπό τον συντονισμό της καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Αιγαίου Λίλιαν Μήτρου, δικηγόρου και Αντιπρόεδρου της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής (ΕΕΒΤ).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το κεφάλαιο που αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη και την εργασία, με ξεχωριστά υποκεφάλαια για την Ελλάδα. Οι συγγραφείς κρατάνε αποστάσεις από το μανιχαϊστικό μοντέλο τεχνοφοβίας και τεχνολατρίας. Χωρίς να σνομπάρουν το κλασικό ερώτημα αν «τα ρομπότ θα μας πάρουν τις δουλειές», αναγνωρίζουν τους κινδύνους και τις δυνατότητες της ΤΝ.
«Η εικόνα της αντικατάστασης του ανθρώπου από τις μηχανές είναι, σε έναν βαθμό, παραπλανητική. Η αυτοματοποίηση δεν έχει ως αποτέλεσμα μόνο την αντικατάσταση θέσεων εργασίας και τη μείωση ορισμένων από αυτές σε τομείς όπου οι δραστηριότητες είναι σαφώς δομημένες και ενέχουν μεγάλα επίπεδα επανάληψης, αλλά αυξάνει τις θέσεις εργασίας σε τομείς όπου τα καθημερινά καθήκοντα επαυξάνονται από τη χρήση της ΤΝ», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
πήγη: ΔιαΝΕΟσις
Το «Ελληνικό Παράδοξο»
Η καθηγήτρια του Τμήματος Μηχανικών Πληροφορικής και Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής Κλειώ Σγουροπούλου, προσεγγίζει τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης στη εργασία υπό το πρίσμα της «Δημιουργικής Καταστροφής». Πρόκειται για τη θεωρία του οικονομολόγου Γιόζεφ Σουμπέτερ για το πώς οι νέες –κάθε φορά- καινοτομίες απαξιώνουν τις παλαιότερες, λειτουργώντας ως μοχλός οικονομικής προόδου στον καπιταλισμό.
Η συγγραφέας εστιάζει σε ένα φαινόμενο που αποκαλεί «Ελληνικό Παράδοξο». Η χώρα μας παράγει εξαιρετικά καταρτισμένους επιστήμονες πληροφορικής και μηχανικούς, όμως η απορρόφηση αυτών των δεξιοτήτων από την εγχώρια αγορά παραμένει δυσανάλογα χαμηλή. Το εμπόδιο εντοπίζεται κυρίως στην πλευρά της ζήτησης. Οι ελληνικές επιχειρήσεις είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα μικρές και πολύ μικρές, οι οποίες συχνά δεν έχουν ούτε τις υποδομές ούτε τα κεφάλαια για να βάλουν την Τεχνητή Νοημοσύνη στον πυρήνα της λειτουργίας τους.
Ως αποτέλεσμα αυξάνεται ο κίνδυνος της λεγόμενης «ψηφιακής απόκλισης» (digital divergence). Οι μεγάλες πολυεθνικές και οι εξωστρεφείς ελληνικές εταιρείες αποκομίζουν ήδη οφέλη από τους αλγορίθμους στη λήψη αποφάσεων και στην εφοδιαστική αλυσίδα, ενώ η μέση επιχείρηση μένει πίσω. Και επειδή η μέση επιχείρηση είναι αυτή που απασχολεί τους περισσότερους εργαζόμενους στη χώρα, το χάσμα αυτό μεταφράζεται πολύ γρήγορα σε χάσμα μισθών και ποιότητας θέσεων εργασίας.
Ενδεικτική είναι η εικόνα στους δύο βασικούς πυλώνες της οικονομίας. Η ναυτιλία χρησιμοποιεί ήδη Τεχνητή Νοημοσύνη για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης καυσίμων και για την αυτόνομη ναυσιπλοΐα, ενώ ο τουρισμός βρίσκεται ακόμη στα αρχικά στάδια της εξατομικευμένης εμπειρίας του πελάτη με χρήση τεχνολογιών ΑΙ.
Η συγγραφή βασικού κώδικα μπορεί να εκτελεστεί σε δευτερόλεπτα από την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ποιες δουλειές πιέζονται από την Τεχνητή Νοημοσύνη
Η μελέτη αποφεύγει τη λογιστική του «πόσες θέσεις χάνονται» και εξετάζει τι κάνει κάθε εργαζόμενος μέσα στη δουλειά του. Η Τεχνητή Νοημοσύνη υπερέχει σε τυποποιημένα καθήκοντα, όπως η καταχώριση δεδομένων, η βασική σύνταξη κειμένων, η πρώτη γραμμή εξυπηρέτησης πελατών ή ακόμα και η συγγραφή βασικού κώδικα (γλώσσες προγραμματισμού. Οπότε η πίεση πέφτει κατά κύριο λόγο στα επαγγέλματα γραφείου χαμηλής και μέσης εξειδίκευσης. Στον αντίποδα, όσοι εργάζονται χειρωνακτικά, από τους μάγειρες μέχρι τους εργάτες αποθήκης και τους τεχνίτες, εμφανίζουν τη μικρότερη μεταβολή στις δεξιότητες που τους ζητούνται, με ποσοστό αλλαγής γύρω στο 8%.
Υπάρχει και μια καλή είδηση, με αστερίσκο. Επειδή οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις ενσωματώνουν τις νέες τεχνολογίες αργά, η υποκατάσταση εργασιών αναμένεται να εξελιχθεί με πιο ήπιους ρυθμούς από ό,τι σε άλλες χώρες. Αυτό δίνει στη χώρα ένα πολύτιμο περιθώριο χρόνου για ομαλή προσαρμογή, το οποίο δεν πρέπει να χαθεί.
Η Ελλάδα είναι πρωτοπόρος στην Ευρώπη στις ψηφιακές δεξιότητες των νέων 16-24 ετών.
Οι νέοι μπροστά, οι πενηντάρηδες εκτός
Στις ψηφιακές δεξιότητες, τα εθνικά δεδομένα δείχνουν δύο Ελλάδες. Στην ηλικιακή ομάδα 16 έως 24 ετών η χώρα είναι πρωτοπόρος, με 88% των νέων να διαθέτει βασικές ψηφιακές δεξιότητες έναντι 71% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η συνολική κατάταξη της Ελλάδας στο ανθρώπινο κεφάλαιο παραμένει ωστόσο κάτω από τον μέσο όρο, γιατί οι μεγάλες ηλικιακές ομάδες του εργατικού δυναμικού, από 45 έως 64 ετών, έχουν χαμηλό ψηφιακό γραμματισμό.
Η μελέτη χτυπάει το καμπανάκι για το δημογραφικό. Το εργατικό δυναμικό στην Ελλάδα είναι από τα πλέον γηράσκοντα της Ευρώπης. Χωρίς στοχευμένη κρατική μέριμνα η Τεχνητή Νοημοσύνη θα οδηγήσει σε βίαιο ψηφιακό εξοστρακισμό των εργαζομένων άνω των 45 με 50 ετών. Οι συνέπειες περιγράφονται καθαρά, με αύξηση της ανάγκης για πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και επιπλέον επιβάρυνση του ασφαλιστικού συστήματος. Το πρόβλημα δεν λύνεται με σεμινάρια χρήσης εργαλείων, καθώς η δυσκολία είναι κυρίως γνωστική και πολιτισμική και αφορά τη μετατροπή της συσσωρευμένης επαγγελματικής εμπειρίας σε αξία που ενισχύεται από την τεχνολογία.
Φόβοι και ελπίδες για την Τεχνητή Νοημοσύνη
Η μελέτη αξιοποιεί ερευνα της διαΝΕΟσις για το τι πιστεύουν οι Έλληνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη, με ευρήματα που δείχνουν πόσο ταξικά κατανέμεται η αισιοδοξία. Θετική επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγικότητα περιμένει το 75,5% των ανδρών έναντι 58,9% των γυναικών, το 79,8% των κατόχων μεταπτυχιακού ή διδακτορικού έναντι 56,4% των αποφοίτων δευτεροβάθμιας, και το 76,3% της ανώτερης και μέσης ανώτερης τάξης έναντι 55,4% της μέσης κατώτερης. Οι γυναίκες, οι άνεργοι, οι εργαζόμενοι 40 έως 64 ετών, τείνουν να βλέπουν με μεγαλύτερη καχυποψία την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Εργασιακή νομοθεσία και Τεχνητή Νοημοσύνη
Στο νομικό πεδίο η Ελλάδα δεν ξεκινά από το μηδέν. Ο νόμος 4961 του 2022 υποχρεώνει τους εργοδότες να ενημερώνουν όταν χρησιμοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη σε διαδικασίες που επηρεάζουν τις συνθήκες εργασίας, την επιλογή, την πρόσληψη ή την αξιολόγηση του προσωπικού, και η Επιθεώρηση Εργασίας έχει εκδώσει την πρώτη σχετική απόφαση. Ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη απαγορεύει τη διάγνωση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας και κατατάσσει στην κατηγορία υψηλού κινδύνου τα συστήματα πρόσληψης, αξιολόγησης, κατανομής καθηκόντων και παρακολούθησης της απόδοσης.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι πόσο από όλα αυτά θα φτάσει στην πράξη μέσα στους χώρους εργασίας. Οι συγγραφείς υπενθυμίζουν ότι οι αποφάσεις ενός αλγορίθμου έχουν ένα επίχρισμα ουδετερότητας το οποίο συχνά κρύβει τις προκαταλήψεις των δεδομένων και του σχεδιαστή, και ότι ο εργαζόμενος χάνει τη δυνατότητα να συζητήσει και να αμφισβητήσει μια κρίση που τον αφορά. Η μελέτη καταλήγει ότι το κρίσιμο ερώτημα για τη χώρα αφορά τους όρους της υιοθέτησης, τους αποδέκτες των ωφελειών και το κοινωνικό αποτύπωμα που θα αφήσει.
Διαβάστε την πλήρη έρευνα της ΔιαΝΕΟσις ΕΔΩ
πηγή φωτογραφιών: Unsplash
