Η αναζήτηση στέγης στην Ελλάδα έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί απλώς ένα μεταβατικό στάδιο ή ένα απαιτητικό εγχείρημα. Έχει μετατραπεί σε έναν μόνιμο, καθημερινό αγώνα επιβίωσης που καταναλώνει τις οικονομικές και ψυχικές αντοχές των πολιτών.
Όσοι ήλπιζαν ότι το 2026 θα έφερνε μια πολυπόθητη αποκλιμάκωση στην αγορά ακινήτων και μια διόρθωση στις τιμές, διαψεύδονται οικτρά από τα ίδια τα στατιστικά στοιχεία.
Η στεγαστική κρίση δεν υποχωρεί. Αντιθέτως, έχει μετεξελιχθεί σε ένα δομικό, βαθιά ριζωμένο πρόβλημα που απορροφά το διαθέσιμο εισόδημα, ακυρώνει τον προγραμματισμό των νέων ανθρώπων και διευρύνει επικίνδυνα τις κοινωνικές ανισότητες.
Αν ρίξει κανείς μια ματιά στο πώς κατανέμεται ο μηνιαίος προϋπολογισμός των Ελλήνων, η εικόνα είναι αποκαλυπτική της απόλυτης ασφυξίας. Το κόστος στέγασης καταβροχθίζει πλέον το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος.
Σοκαριστικό ποσοστό
Πρόκειται για ένα ποσοστό-σοκ, το οποίο αναδεικνύει το μέγεθος του προβλήματος, ειδικά αν ληφθεί υπ’ όψιν ο μέσος όρος στις χώρες της Ευρωζώνης, ο οποίος περιορίζεται μόλις στο 19,2%.
Το τεράστιο αυτό χάσμα καταδεικνύει την ελληνική ιδιαιτερότητα: οι μισθοί, παρά τις όποιες προσαρμογές, αδυνατούν πλήρως να ακολουθήσουν την ξέφρενη, ανεξέλεγκτη πορεία των ενοικίων και των δόσεων των στεγαστικών δανείων.
Η έννοια της «υπερβολικής επιβάρυνσης», που συχνά χρησιμοποιούν οι οικονομολόγοι, δεν είναι πια ένας ακαδημαϊκός όρος, αλλά η σκληρή πραγματικότητα για εκατομμύρια πολίτες.
Σχεδόν τρεις στους δέκα Έλληνες (28,9% του πληθυσμού) ζουν σήμερα σε νοικοκυριά όπου τα έξοδα για το σπίτι -δηλαδή το ενοίκιο ή η δόση του δανείου, μαζί με τους λογαριασμούς ενέργειας και τα κοινόχρηστα- ξεπερνούν το 40% των μηνιαίων εσόδων τους.
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της απόκλισης από την ευρωπαϊκή κανονικότητα, αρκεί να αναφέρουμε ότι στην Ευρωζώνη το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 8,2%. Η κατάσταση παίρνει χαρακτηριστικά κοινωνικής τραγωδίας στα χαμηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια.
Εκεί, το ιλιγγιώδες 88,6% των πολιτών δίνει τον μισό και πλέον μισθό του απλώς και μόνο για να εξασφαλίσει ένα κεραμίδι. Το ελάχιστο ποσό που απομένει, καλείται ως δια μαγείας να καλύψει τη διατροφή, την υγεία, τις μετακινήσεις και τις βασικές ανάγκες διαβίωσης.
Τα ήδη πανάκριβα και απλησίαστα ακίνητα θα συνεχίσουν να ακριβαίνουν
Πού οφείλεται, όμως, αυτή η παρατεταμένη και ανυποχώρητη έκρηξη των τιμών; Η απάντηση κρύβεται στον αδυσώπητο νόμο της προσφοράς και της ζήτησης. Η ελληνική αγορά ακινήτων πάσχει από ένα τεράστιο, δομικό έλλειμμα, το οποίο υπολογίζεται πλέον στις 270.000 κατοικίες. Αυτή η συντριπτική «μαύρη τρύπα» στο κτιριακό απόθεμα δεν δημιουργήθηκε εν μία νυκτί.
Είναι το άθροισμα της πλήρους καθήλωσης της οικοδομικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της μακράς οικονομικής κρίσης, της μαζικής απόσυρσης χιλιάδων ακινήτων από τη μακροχρόνια μίσθωση προκειμένου να διατεθούν στις προσοδοφόρες πλατφόρμες βραχυχρόνιας ενοικίασης, αλλά και της εγκατάλειψης χιλιάδων ιδιοκτησιών που ρημάζουν κλειστές λόγω νομικών ή κληρονομικών βαρών.
Όταν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι αναζητούν εναγωνίως στέγη σε μια δεξαμενή που έχει πρακτικά στερέψει, το αποτέλεσμα είναι ο βίαιος, άτυπος πλειστηριασμός των ελάχιστων διαθέσιμων σπιτιών.
Αυτή η τεχνητή και πραγματική έλλειψη προσιτής στέγης λειτουργεί ως ένας αόρατος μηχανισμός γεωγραφικού και κοινωνικού εκτοπισμού. Ο χάρτης του Λεκανοπεδίου της Αττικής αναδιατάσσεται με βίαιο τρόπο.
Το κέντρο της Αθήνας, τα νότια, αλλά και τα περισσότερα βόρεια προάστια, έχουν καταστεί πρακτικά απαγορευτικές ζώνες για τον μέσο μισθωτό, τον φοιτητή ή το νέο ζευγάρι που προσπαθεί να ξεκινήσει τη ζωή του.
Η απεγνωσμένη αναζήτηση για κάτι πιο προσιτό σπρώχνει μαζικά τη ζήτηση -και μαζί της τις τιμές- σε περιοχές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν «δεύτερης επιλογής» ή αμιγώς εργατικές. Συνοικίες όπως η Νίκαια, ο Κορυδαλλός, το Γουδή και του Ζωγράφου δέχονται πλέον τεράστια πίεση.
Η ξαφνική συγκέντρωση ενδιαφέροντος εκεί συμπαρασύρει τα ενοίκια προς τα πάνω, δημιουργώντας ένα φαινόμενο ντόμινο που δεν αφήνει καμία γειτονιά ανεπηρέαστη. Είναι χαρακτηριστικό ότι πλέον τείνει να εκλείψει ο όρος «φθηνή» περιοχή στην Αττική. Υπάρχουν μόνο «λιγότερο ακριβές» περιοχές.
Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα παραμένει ένα ανοιχτό τραύμα που ολοένα και βαθαίνει
Η ελπίδα ότι η αγορά απλώς κάνει τον κύκλο της και πως οσονούπω η φούσκα θα σκάσει ρίχνοντας τις τιμές, δυστυχώς διαψεύδεται από τα επίσημα στοιχεία. Οι εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνουν ότι η ανοδική τάση των τιμών στα ακίνητα θα συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026.
Το γεγονός ότι καταγράφεται και προβλέπεται μια επιβράδυνση αυτού του ρυθμού σε σχέση με το ξέφρενο ράλι της περιόδου 2023-2025, συχνά παρερμηνεύεται από την κοινή γνώμη. Η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης δεν μεταφράζεται σε μείωση των τιμών.
Σημαίνει, πολύ απλά, ότι τα ήδη πανάκριβα και απλησίαστα ακίνητα θα συνεχίσουν να ακριβαίνουν, απλώς με ελαφρώς μικρότερη ταχύτητα. Παράλληλα, η αναμενόμενη αύξηση της εκταμίευσης νέων στεγαστικών δανείων, που εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 3 δισ. ευρώ φέτος, ρίχνει επιπλέον ρευστότητα στην αγορά, συντηρώντας τις ζητούμενες αξίες σε υψηλά επίπεδα.
Εν κατακλείδι, η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα παραμένει ένα ανοιχτό τραύμα που ολοένα και βαθαίνει. Η απουσία 270.000 σπιτιών από την αγορά δεν είναι ένα κενό που μπορεί να καλυφθεί μέσα σε λίγους μήνες, με πρόσκαιρες λύσεις. Αποτελεί ένα δομικό ρήγμα.
Μέχρι να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, μια ολόκληρη γενιά θα συνεχίσει να ζει υπό το καθεστώς μιας διαρκούς στεγαστικής ομηρίας, βλέποντας τον κόπο της να εξανεμίζεται τις πρώτες κιόλας ημέρες του μήνα για να πληρώσει τους τέσσερις τοίχους ενός σπιτιού.
