Η προσιτή και ποιοτική κατοικία, από δικαίωμα έχει γίνει προνόμιο. Η τελευταία έκθεση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας Γιάννη Στουρνάρα αφιερώνει εκτενές κεφάλαιο στο στεγαστικό ζήτημα, παρουσιάζοντας ένα ολοκληρωμένο πλέγμα προτάσεων για την προσιτή κατοικία. Αντίστοιχα, η καταληκτική δήλωση της πρόσφατης αποστολής του ΔΝΤ στην Ελλάδα (Article IV Consultation Mission), περιλαμβάνει επίσης ένα συνοπτικό αλλά περιεκτικό πλαίσιο συστάσεων.
Το ΔΝΤ εστιάζει πρωτίστως στην καλύτερη αξιοποίηση και αναβάθμιση του υπάρχοντος στεγαστικού αποθέματος. «Η επιβάρυνση από το υψηλό στεγαστικό κόστος, σε συνδυασμό με το γερασμένο και ενεργειακά μη αποδοτικό στεγαστικό απόθεμα και τα χαμηλά ποσοστά ανακαίνισης, επιδειώνουν τις οιονομικές πιέσεις που δέχονται να νοικοκυριά», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Τι προτείνουν ΔΝΤ και ΤτΕ για την προσιτή κατοικία
Μία από τις προτάσεις του ΔΝΤ που προκάλεσαν αίσθηση, ήταν αυτή για «πέναλτι φόρου» στα κλειστά ακίνητα, ιδίως σε περιοχές με υψηλή ζήτηση. Το μέτρο προτείνεται σε συνδυασμό με την επέκταση των προγραμμάτων ανακαίνισης, με εισοδηματικά κριτήρια, αναγνωρίζοντας ότι «το υψηλό στεγαστικο κόστος.
Η έκθεση του κεντρικού τραπεζίτη Γ. Στουρνάρα, μολονότι έχει πολλά κοινά στοιχεία με τις προτάσεις του ΔΝΤ, δεν προτείνει έξτρα φορολόγηση των κλειστών ακινήτων. Αμφότερες οι εκθέσεις αναφέρονται επιγραμματικά στο θέμα της κοινωνικής κατοικίας. ΤΤο ΔΝΤ απλώς συστήνει «να δοθεί προτεραιότητα στην επιτάχυνση των σχεδίων για κοινωνικά ενοίκια». Προφανώς αναφέρεται στο πρόγραμμα «κοινωνική αντιπαροχή», που βρίσκεται επιτέλους σε στάδιο υλοποίησης, μετά από πολλές διαδοχικές καθυστερήσεις.
Η ΤτΕ δεν χρησιμοποιεί τον όρο «κοινωνική κατοικία». Αναφέρεται σε «αξιοποίηση των ακινήτων του Δημοσίου για ανάπτυξη προσιτής κατοικίας, με τη συνδρομή του ιδιωτικού τομέα».
Πώς σχολιάζει τα μέτρα η αγορά
Ζητήσαμε από δύο έμπειρα στελέχη της κτηματομεσιτικής αγοράς να σχολιάσουν τις προτάσεις του ΔΝΤ και της ΤτΕ, καταθέτοντας o καθένας τη δική του οπτική. Ο Ηλίας Παπαγεωργιάδης είναι επενδυτής και αναλυτής ακινήτων και συν-συγγραφέας του βιβλίου «Αγοράζω Σπίτι», μαζί με τον πρόεδρο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΠΟΜΙΔΑ) Στράτο Παραδιά. Ο Λευτέρης Ποταμιάνος είναι πρόεδρος του Συλλόγου Μεσιτών Αστικών Συμβάσεων Αττικής και τακτικός ομιλητής σε συνέδρια για το Real Estate.
Φόρος αδράνειας στα κλειστά σπίτια – Ναι ή όχι;
Οι εκπρόσωποι της αγοράς δεν απορρίπτουν a priori την πρόταση για επιβολή φόρου αδράνειας στα κλειστά ακίνητα. Διευκρινίζουν ωστόσο ότι δεν πρέπει να εφαρμοστεί οριζόντια, αλλά μόνο σε φορείς ή ιδιώτες με πολλά κλειστά ακίνητα.
Ο κ. Παπαγεωργιάδης δήλωσε τα εξής:
«Το ΔΝΤ προτείνει την επιβολή φόρου αδράνειας σε κλειστά σπίτια, αλλά μαζί με αυτό προτείνει και:
- Σοβαρή προστασία των ιδιοκτητών, που τώρα απουσιάζει.
- Σοβαρούς μηχανισμούς αποζημίωσης των ιδιοκτητών, για απώλεια ενοικίων και καταστροφής περιουσίας. Ούτε αυτοί υπάρχουν σήμερα.
- Δυνατότητα ευελιξίας και μικρότερων συμβάσεων (προσωπικά διαφωνώ με αυτό).
Αν λοιπόν υπάρξει:
- Σοβαρή προστασία των ιδιωτών ιδιοκτητών ακινήτων, όπως προτείνει το ΔΝΤ.
- Υλοποίηση της πρότασης της ΠΟΜΙΔΑ για το πιστοποιητικό φερεγγυότητας ενοικιαστή.
- Υλοποίηση της πρότασης για να μπορεί να αγοράζει κάποιος ένα ακίνητο με υποχρέωση να το τακτοποιήσει πολεοδομικά ως αγοραστής (για να ξεμπλοκάρουμε εκατοντάδες χιλιάδες κλειστά ακίνητα).
- Υλοποίηση των υπόλοιπων σοβαρών προτάσεων των φορέων που εκπροσωπούν τους μεσίτες
…τότε μπορούμε να ξεκινήσουμε τη συζήτηση για τον φόρο αδράνειας».
Ποιοι έχουν πολλά κλειστά ακίνητα
Ο ίδιος τονίζει ότι «ο φόρος αυτός θα πρέπει να ξεκινήσει να επιβάλλεται σε κάθε είδους οικιστικό ακίνητο (κτισμένο ή οικόπεδο) που ανήκει στο κράτος, τις τράπεζες, τα funds, τους φορείς, τα ιδρύματα και την Εκκλησία και κάθε ιδιοκτήτη που έχει πάνω από π.χ. 20 ακίνητα».
Αφού επιβληθεί φόρος κλειστών ακινήτων στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, και αφού εφαρμοστούν μέτρα προστασίας για τους ιδιώτες ιδιοκτήτες, τότε «αν υπάρχει ακόμη πρόβλημα (που αμφιβάλλω ότι θα υπάρχει) να περάσουμε και στη μικρή ιδιωτική περιουσία στην Ελλάδα. Όμως με αυτήν τη σειρά και όχι ανάποδα», επιμένει ο κ. Παπαγεωργιάδης.
«Πιο επείγοντα από όλα ειναι δύο μέτρα: Το πιστοποιητικό φερεγγυότητας και η δυνατότητα του αγοραστή να τακτοποιήσει πολεοδομικά το ακίνητο που θα αγοράσει. Όσοι νομίζουν πως θα εφαρμόσουν μόνο τον φόρο αδράνειας και με “εκβιασμό” θα δοκιμάσουν να ανοίξουν κλειστά σπίτια, θα διαπιστώσουν πως κάτι τέτοιο θα έχει τα αντίθετα αποτελέσματα», καταλήγει.
Να φορολογηθούν τράπεζες και funds
O κ. Ποταμιάνος, εκφράζει τη διαφωνία του με την πρόταση του ΔΝΤ για έξτρα φορολόγηση των κλειστών ακινήτων, με κριτήριο τις περιοχές με υψηλή ζήτηση. Υποστηρίζει, ότι ένα τέτοιο μέτρο θα πρέπει να στοχεύει «εκείνους που στρατηγικά έχουν ένα μεγάλο όγκο ακινήτων στην κατοχή τους και δεν τα βγάζουν στην αγορά, αλλά τα διακρατούν με σκοπό το κέρδος. Αυτοί δεν είναι οι απλοί πολίτες, ούτε οι μικροϊδιοκτήτες. Μιλάμε για τράπεζες και funds. Για αυτούς το συγκεκριμένο μέτρο μπορεί να λειτουργήσει ως αντικίνητρο, ώστε να διαθέσουν τα κλειστά σπίτια στην αγορά».
Σχολιάζοντας τις προτάσεις της Τράπεζας της Ελλάδας για το στεγαστικό ζήτημα, ο κύριος Ποταμιάνος δηλώνει ότι σε γενικές γραμμές κινούνται στην σωστή κατεύθυνση. Τονίζει, ωστόσο, ότι ούτε η Τράπεζα της Ελλάδος ασχολείται με το μείζον ζήτημα των κλειστών ακινήτων που βρίσκονται στην κατοχή τραπεζών και funds.
Ο πρόεδρος των μεσιτών της Αθήνας, συμφωνεί ότι μέτρα όπως το «Σπίτι Μου 2», από μόνα τους δεν αρκούν, καθώς ώθησαν σε αύξηση των τιμών των ακινήτων. Θεωρεί επίσης ότι από τα προγράμματα επιδότησης «Ανακαινίζω-Εξοικονομώ», το πλέον ουσιαστικό είναι αυτό που υλοποιείται τώρα, καθώς είναι το πρώτο που επιδοτεί σε μεγάλο βαθμό την ανακαίνιση και όχι μόνο την ενεργειακή αναβάθμιση.
Μείωση γραφειοκρατίας και αποκέντρωση
Από τις παρατηρήσεις της ΤτΕ ο κ. Ποταμιάνος ξεχωρίζει ως ιδιαίτερα σημαντική την ανάγκη για μείωση της γραφειοκρατίας και των καθυστερήσεων στη διαδικασία των μεταβιβάσεων-τακτοποιήσεων, ώστε να «ξεμπλοκάρουν» πολλά κλειστά ακίνητα.
Επίσης αναγνωρίζει την ανάγκη για ευρύτερες στρατηγικές παρεμβάσεις, που θα στοχεύουν σε ισόρροπη οικονομική ανάπτυξη σε όλη την επικράτεια, ώστε να διαχυθεί η ζήτηση για κατοικία στο σύνολο της χώρας.
Επιμένει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι η έλλειψη οικιστικών ακινήτων, αλλά το αδιάθετο απόθεμα. «Πολλοί μιλάνε για μικρή ανοικοδόμηση. Εγώ δεν νομίζω ότι χρειαζόμαστε πολλά περισσότερα ακίνητα. Μας αρκούν αυτά που έχουμε. Το θέμα είναι ότι αυτά που έχουμε βρίσκονται κάπου. Αυτό το κάπου δεν είναι σε μένα και σε εσάς (…) Το χρηματοπιστωτικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε τα προηγούμενα χρόνια στην Ελλάδα δημιούργησε αυτή την κατάσταση. Φυλακίστηκαν ακίνητα μέσα σε κάποια χέρια και αυτά βγαίνουν πολύ σιγά προς τα έξω», καταλήγει, φωτογραφίζοντας το θέμα των χαρτοφυλακίων με χιλιάδες κατοικίες, που διαχειρίζονται επενδυτικά funds.
