Ανενεργή παραμένει η νομοθετική ρύθμιση για τη διπλή αναγραφή τιμής στα νωπά τρόφιμα, ώστε οι καταναλωτές να γνωρίζουν πώς διαμορφώνεται από το χωράφι στο ράφι.
Η σχετική διάταξη περιλαμβάνεται στον νόμο 5255/2025, για τη «Σύσταση και Λειτουργία Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή». Συγκεκριμένα, με το άρθρο 47 ορίζεται ότι «οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου, αναγράφουν, κατά τρόπο προσήκοντα και ευκρινή, τα στοιχεία από τα οποία προκύπτει η πορεία διαμόρφωσης της τελικής τιμής προϊόντος σε νωπά προϊόντα, με σκοπό την προστασία του καταναλωτικού κοινού και τη διαφύλαξη του υγιούς ανταγωνισμού».
Το μέτρο δεν έχει ακόμα εφαρμοστεί, αφού εκκρεμεί η έκδοση υπουργικής απόφασης.
Αν κρίνουμε ωστόσο από τις έντονες αντιδράσεις των φορέων και τις παρεμβάσεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν πρόκειται για μια τυπική εκκρεμότητα, αλλά για ζήτημα ουσίας.
Παρέμβαση της Eurocommerce στην ΕΕ
Η τελευταία εξέλιξη αφορά παρέμβαση της Eurocommerce, της οργάνωσης-ομπρέλας των εμπορικών επιμελητηρίων όλης της Ευρώπης, στους επιτρόπους Ανταγωνισμού και Εσωτερικής Αγοράς της ΕΕ.
Η παρέμβαση έγινε κατόπιν υπομνήματος της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ), το οποίο έθετε αναλυτικά τα προβλήματα που θα δημιουργούσε η ρύθμιση του υπ.Αν.
Η ΕΣΕ υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι το άρθρο 47 έρχεται σε αντίθεση με βασικές αρχές του ελληνικού και ευρωπαϊκού Δικαίου Ανταγωνισμού, όπως η απαγόρευση δημοσιοποίησης στοιχείων που μπορεί να διευκολύνει τη σύμπραξη (καρτέλ) ή το συντονισμό τιμών στην αγορά. Το υπόμνημα κοινοποιήθηκε στη Eurocommerce μέσω της ΕΣΕΕ (Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας).
Το υπόμνημα της ΕΣΕ έχει επίσης κατατεθεί στην ευρωπαϊκή και στην εθνική Επιτροπή Ανταγωνισμού, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στην ελληνική κυβέρνηση (υπουργείο Ανάπτυξης, γραφείο Πρωθυπουργού).
Αντιδρούν οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ
Οι ελληνικές αλυσίδες σούπερ μάρκετ – στις οποίες περιλαμβάνονται και θυγατρικές πολυεθνικών ομίλων – εμφανίζονται διατεθειμένες να «σηκώσουν» το θέμα νομικά και θεσμικά, σε Ελλάδα και ΕΕ. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η επιστολή της Eurocommerce στα ευρωπαϊκά όργανα, φέρεται να υιοθετεί την επιχειρηματολογία της ΕΣΕ, ότι η υποχρεωτική αναγραφή της πορείας των τιμών, από το χωράφι στο ράφι, μπορεί να βλάψει τον ελεύθερο ανταγωνισμό και να αποβεί μπούμερανγκ.
Τι έχει προηγηθεί
Από την πρώτη στιγμή, όταν ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος προανήγγειλε το μέτρο, υπήρξαν αντιδράσεις και απορίες από παράγοντες της αγοράς. Ένα ερώτημα που τέθηκε ήταν κατά πόσο η αναγραφή της πορείας των τιμών είναι ρεαλιστικά εφαρμόσιμη, αφού τα στάδια που μεσολαβούν από το χωράφι στο ράφι, δεν είναι ένα και δύο, αλλά πολλά περισσότερα. Ένα άλλο επιχείρημα είναι ότι ο λιανέμπορας δεν είναι πάντα σε θέση να γνωρίζει όλη την τιμολογιακή διαδρομή του προϊόντος, αφού συνήθως δεν αγοράζει απευθείας από τον παραγωγό, αλλά από προμηθευτές – χονδρέμπορες και αντιπροσωπείες – εισαγωγείς.
«Για να χωρέσουν να γραφτούν όλες οι τιμές, από τον παραγωγό μέχρι τη λιανική, το ταμπελάκι θα έπρεπε να έχει μέγεθος σελίδας Α4», σχολίαζε χαρακτηριστικά στέλεχος της αγοράς, όταν ανακοινώθηκε η πρόθεση του υπουργού Ανάπτυξης.
Στη συνέχεια, όταν το νομοσχέδιο αναρτήθηκε στη διαβούλευση, οι απορίες αντί να λυθούν πολλαπλασιάστηκαν.
Η διατύπωση της ρύθμισης κρίθηκε εξαιρετικά ασαφής και ζητήθηκαν επιπλέον εξηγήσεις. «Δεν διευκρινίζεται με σαφήνεια ούτε σε ποια προϊόντα πρέπει να αναγράφεται η πορεία της τιμής, ούτε σε ποια κανάλια της αγοράς, ούτε τι ακριβώς θα γράφεται και πώς», δηλώνει στο in ο Απόστολος Πεταλάς, γενικός διευθυντής της ΕΣΕ.
Η ρύθμιση ενδέχεται να διαταράξει και τις εισαγωγές νωπών προϊόντων από άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ, ορθώνοντας τεχνικά και διοικητικά εμπόδια, που επίσης μπορεί να προσκρούουν την ενωσιακή νομοθεσία.
Μπορεί η διπλή αναγραφή τιμής να γυρίσει «μπούμπερανγκ»;
Οι εκπρόσωποι των σούπερ μάρκετ, υποστηρίζουν ότι το μέτρο της διπλής αναγραφής τιμής, αντί να λύσει προβλήματα θα δημιουργήσει περισσότερα. «Η υπερβολική διαφάνεια βλάπτει», είναι η κεντρική θέση των αλυσίδων σούπερ μάρκετ, όπως εκτίθεται στο υπόμνημα της ΕΣΕ.
«Η συγκεντρωτική και δημόσια αναγραφή όλων των σταδίων τιμολόγησης για νωπά προϊόντα – από την τιμή παραγωγού έως τα εμπορικά περιθώρια και την τελική λιανική τιμή – συνιστά ανεπίτρεπτη παρέμβαση στη διαπραγματευτική και ανταγωνιστική λειτουργία της αγοράς», τονίζουν χαρακτηριστικά.
«Επιπλέον, με τη διαφάνεια αυτή εκτίθεται το εμπορικό απόρρητο κάθε αλυσίδας και μικρού παραγωγού, με κίνδυνο απώλειας ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος απέναντι σε μεγαλύτερους παίκτες της αγοράς, ενώ διευκολύνεται ο οριζόντιος συντονισμός και η ομοιομορφία των τελικών τιμών, σε βάρος της αγοράς και του καταναλωτή, λόγω της ανόδου των τιμών, η οποία θα προκληθεί», υπογραμμίζουν.
Η ΕΣΕ επικαλείται επίσης απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού για τα καύσιμα, που προειδοποιεί ότι η υπερβολική διαφάνεια σε συγκεντρωτικές αγορές ενθαρρύνει τη συμπαιγνία (καρτέλ) και όχι τον ελεύθερο ανταγωνισμό
Μέτρο πυροτέχνημα;
Οι αλυσίδες λιανεμπορίου δεν είναι οι μοναδικές επιχειρήσεις που θέτουν ενστάσεις για το θέμα της διπλής αναγραφής τιμών. Εξίσου επιφυλακτικοί είναι οι παραγωγοί και πωλητές των λαϊκών αγορών και οι χονδρέμποροι των κεντρικών αγορών. Κάνουν λόγο για ανεφάρμοστο μέτρο, που είναι «απλά προς εντυπωσιασμό, χωρίς να προσφέρει τίποτα στον καταναλωτή από την άποψη της προστασίας του από φαινόμενα αισχροκέρδειας». Ακόμα και οι ενώσεις καταναλωτών, όπως η ΕΚΠΟΙΖΩ και η ΕΕΚΕ αξιολογούν αρνητικά τη ρύθμιση ως θολή και ανεφάρμοστη. Ζητάνε να αναγράφεται υποχρεωτικά η τιμή παραγωγού και όχι γενικώς και αορίστως «η πορεία διαμόρφωσης των τιμών». Υποστηρίζουν ότι «μόνο έτσι θα μπορέσει να γίνει αντιληπτή η ύπαρξη ή μη αισχροκέρδειας και τα τυχόν αντικαταναλωτικά παιχνίδια ορισμένων επιτήδειων σε βάρος των καταναλωτών».
