Η ταχεία αστικοποίηση της Ασίας είναι ένα από τα πιο έντονα φαινόμενα της εποχής μας, με εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους να μετακινούνται προς τις πόλεις αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες. Ωστόσο, αυτή η εκρηκτική ανάπτυξη συνοδεύεται από σοβαρές προκλήσεις, με κυριότερη την έλλειψη προσιτής και αξιοπρεπούς στέγασης, που επηρεάζει άμεσα την ποιότητα ζωής και την οικονομική δυναμική της περιοχής.
Σε ολόκληρη την Ασία βρίσκεται σε εξέλιξη μια μεγάλη επέκταση. Πόλεις σε αναπτυσσόμενες χώρες, όπως η Ινδία, η Ινδονησία και οι Φιλιππίνες, αυξάνονται κατά εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Αυτή η αστικοποίηση μόλις έχει αρχίσει. Στη Νότια Ασία, για παράδειγμα, μόλις το 35% του πληθυσμού ζει σε αστικές περιοχές, σε σύγκριση με το 80% στη Βόρεια Αμερική.
Ωστόσο, τα προβλήματα στις μεγάλες μητροπόλεις της Ασίας αυξάνονται. Πόλεις όπως το Δελχί, η Τζακάρτα και η Μανίλα υποφέρουν από έντονη ρύπανση, κυκλοφοριακή συμφόρηση και εγκληματικότητα. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η έλλειψη αξιοπρεπούς και προσιτής στέγασης. Η αντιμετώπισή της θα βελτίωνε τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων και θα ενίσχυε τις οικονομίες, καθιστώντας τους κατοίκους των πόλεων πιο παραγωγικούς.
Στοιβαγμένοι σε παραγκουπόλεις
Η Ασία φιλοξενεί περισσότερους από τους μισούς από τα 1,1 δισεκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σε παραγκουπόλεις, σύμφωνα με έρευνα της οργάνωσης Habitat for Humanity. Η Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης εκτιμά ότι πάνω από το 40% του αστικού πληθυσμού της Ασίας ζει σε κατοικίες που είναι με κάποιον τρόπο κατώτερες των προδιαγραφών (για παράδειγμα επειδή είναι πρόχειρες, στερούνται βασικών υπηρεσιών όπως ηλεκτρικό ρεύμα και νερό ή είναι υπερπλήρεις). Η κυβέρνηση των Φιλιππίνων θεωρεί ότι οι πόλεις της χρειάζονται 7 εκατομμύρια επιπλέον κατοικίες, στην Ινδονησία η έλλειψη φτάνει τα 27 εκατομμύρια. Στην Ινδία, όπου τα στοιχεία είναι λιγότερο σαφή, οι εκτιμήσεις φτάνουν έως και τα 47 εκατομμύρια, σύμφωνα με τον Economist.
20 φόρες το μέσο εισόδημα κοστίζουν τα αξιοπρεπή σπίτια
Η έλλειψη ποιοτικής στέγασης συνδέεται με υψηλές τιμές για τα λίγα αξιοπρεπή σπίτια που υπάρχουν. Το Urban Land Institute, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση με έδρα το Χονγκ Κονγκ, εκτιμά ότι τα ποιοτικά διαμερίσματα στη Μανίλα κοστίζουν 20 φορές το μέσο εισόδημα ενός νοικοκυριού. Αυτό είναι υψηλότερο από περιοχές όπως το Μέιφερ ή το Μανχάταν και τετραπλάσιο από το επίπεδο που θεωρείται «προσιτό». Μάλιστα, σύμφωνα με τα κριτήριά του, μόνο επτά από τις 51 μεγαλύτερες πόλεις της Ασίας διαθέτουν αγορές κατοικίας που μπορούν να χαρακτηριστούν προσιτές.
«Κάθε πόλη, είτε είναι το Παρίσι είτε η Νέα Υόρκη, περνά μια εφηβική φάση, όπου η ανάπτυξη είναι χαοτική και οι πόροι πιέζονται»
Όλα αυτά πλήττουν τις ασιατικές οικονομίες. Από τη μία, οι άθλιες συνθήκες αποθαρρύνουν ανθρώπους από την ύπαιθρο, που θα μπορούσαν να βρουν πιο παραγωγική εργασία στις πόλεις, από το να μετακινηθούν σε αυτές. Μια μελέτη στην Ινδία το 2020 έδειξε ότι κάτοικοι χωριών στο φτωχό κρατίδιο Μπιχάρ προτιμούν να κερδίζουν 35% λιγότερα στον τόπο τους παρά να υπομείνουν δύσκολες συνθήκες στις πόλεις.
Η Ασία φιλοξενεί περισσότερους από τους μισούς από τα 1,1 δισεκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σε παραγκουπόλεις
Φθηνότερη και ασφαλέστερη στέγαση θα έφερνε επίσης άμεσα οικονομικά οφέλη. Η καλή κατοικία μειώνει τον χρόνο που χάνεται λόγω ασθενειών, προσφέρει χώρο για εργασία από το σπίτι και διευκολύνει τα παιδιά να εγγραφούν και να παραμείνουν στο σχολείο. Μια παγκόσμια μελέτη της Habitat for Humanity δείχνει ότι η αντικατάσταση παραγκουπόλεων με καλύτερα σπίτια συνδέεται με αύξηση 4% στο προσδόκιμο ζωής, 28% στην σχολική φοίτηση και έως 10% στο τοπικό ΑΕΠ. Η κλιματική αλλαγή εντείνει το πρόβλημα, καθώς όσοι ζουν σε πρόχειρες κατοικίες πλήττονται περισσότερο από φαινόμενα όπως οι καύσωνες.
Σε κάθε ταχέως αναπτυσσόμενη πόλη, ένα επίπεδο εξαθλίωσης είναι αναπόφευκτο. «Κάθε πόλη, είτε είναι το Παρίσι είτε η Νέα Υόρκη, περνά μια εφηβική φάση, όπου η ανάπτυξη είναι χαοτική και οι πόροι πιέζονται», λέει ο Ντέιβιντ Σμιθ από το Affordable Housing Institute. Όμως με καλύτερες πολιτικές, οι αρχές της Ασίας θα μπορούσαν να περιορίσουν αυτή τη δύσκολη περίοδο και να μειώσουν το κόστος της.
Τα εμπόδια
Οι κανονισμοί χρήσης γης συχνά δυσκολεύουν την κατασκευή προσιτής στέγασης σε μεγάλη κλίμακα. Κανόνες για το ύψος των κτιρίων ή περιορισμοί στην κατοικία σε εμπορικές ζώνες αποσκοπούν στην αποφυγή υπερπληθυσμού, αλλά συχνά έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα, ωθώντας τους ανθρώπους σε παραγκουπόλεις. Όταν το 2018 η Μουμπάι επέτρεψε ψηλότερα κτίρια, η προσφορά κατοικιών αυξήθηκε κατά 58% και οι τιμές μειώθηκαν κατά 24% στις σχετικές περιοχές.
Τα στεγαστικά δάνεια αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 10% του ΑΕΠ σε πολλές περιοχές της Ασίας, έναντι άνω του 50% στις πλούσιες χώρες.
Οι κατασκευαστές ακινήτων διστάζουν να επενδύσουν σε προσιτή στέγαση, επειδή τα πολυτελή ακίνητα αποφέρουν μεγαλύτερα κέρδη. Στην Πνομ Πενχ της Καμπότζης, η ξένη επένδυση έχει οδηγήσει σε οικοδομική άνθηση, αλλά μεγάλο μέρος της αφορά πολυτελείς κατοικίες. Αν και θεωρητικά η αύξηση της προσφοράς μειώνει τις τιμές, το αποτέλεσμα είναι περιορισμένο όταν τα ακίνητα αγοράζονται ως επενδύσεις και μένουν κενά.
Τα στεγαστικά δάνεια αποτελούν επίσης εμπόδιο. Πολλοί άνθρωποι εργάζονται στην ανεπίσημη οικονομία, γεγονός που περιορίζει την πρόσβασή τους σε δανεισμό. Τα στεγαστικά δάνεια αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 10% του ΑΕΠ σε πολλές περιοχές της Ασίας, έναντι άνω του 50% στις πλούσιες χώρες.
Οι κυβερνήσεις προσπαθούν να κατασκευάσουν φθηνή στέγαση, αλλά τα αποτελέσματα είναι περιορισμένα. Αν και υπάρχουν επιτυχημένα παραδείγματα, συνήθως λείπουν οι πόροι, η γη και η διοικητική ικανότητα για μαζική υλοποίηση. Συχνά οι στόχοι μειώνονται σημαντικά.
Αντί αυτού, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να κατευθύνουν την αγορά αντί να την αντικαθιστούν, ενισχύοντας συνεργασίες με τον ιδιωτικό τομέα, επιδοτώντας τη χρηματοδότηση και προσφέροντας φορολογικά κίνητρα. Θα μπορούσαν επίσης να ενισχύσουν τη ζήτηση, για παράδειγμα μέσω επιδοτήσεων δανείων. Παράλληλα, πολλά προγράμματα δίνουν έμφαση στην ιδιοκατοίκηση, ενώ για τους περισσότερους νεοεισερχόμενους στις πόλεις η ενοικίαση είναι η μόνη ρεαλιστική επιλογή.
Ο σχεδιασμός, η χρηματοδότηση και η κατασκευή προσιτής στέγασης είναι αργές διαδικασίες. Οι πολιτικοί συχνά προτιμούν πιο γρήγορους τρόπους για να κερδίσουν ψήφους. Ωστόσο, τα οικονομικά οφέλη από τη βελτίωση της στέγασης είναι σημαντικά, και τα πολιτικά οφέλη μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερα. Η ποιότητα της κατοικίας αποτελεί ουσιαστικά ένα καθημερινό «δημοψήφισμα» των οικογενειών για την ηγεσία μιας χώρας. Οι κυβερνήσεις που την εξασφαλίζουν μπορεί να απολαμβάνουν ισχυρή υποστήριξη για πολλά χρόνια.
