Επιμέλεια: Γιάννα Μυράτ
Οι ΗΠΑ συμφώνησαν να επιτρέψουν στη Σαουδική Αραβία να έχει το δικό της πυρηνικό πρόγραμμα και να εμπλουτίζει ουράνιο, ανέφερε το CNN, επικαλούμενο προσχέδια εγγράφων και πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις. Το προσχέδιο της συμφωνίας έχει ήδη τεθεί σε διαπραγμάτευση και αναμένει την υπογραφή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, έγραψε το δημοσίευμα το Σάββατο.
Σύμφωνα με την έκθεση, η συμφωνία δεν θα απαιτούσε καν τις ενισχυμένες διασφαλίσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) γνωστές ως Πρόσθετο Πρωτόκολλο, το οποίο παρέχει στους επιθεωρητές ευρύτερη πρόσβαση στις πυρηνικές εγκαταστάσεις, και έχει σχεδιαστεί για να βοηθά στον εντοπισμό αδήλωτων πυρηνικών δραστηριοτήτων.
Η αναφερόμενη συμφωνία θα δώσει στους Σαουδάραβες πρόσβαση στην ίδια τεχνολογία εμπλουτισμού ουράνιου που βρίσκεται στο επίκεντρο της επί δεκαετίες διαμάχης του Ιράν με τη Δύση. Η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ υποστήριξαν εδώ και καιρό ότι το πρόγραμμα εμπλουτισμού της Τεχεράνης θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή πυρηνικών όπλων και ανέφεραν αυτές τις ανησυχίες όταν εξαπέλυσαν χτυπήματα στην πυρηνική υποδομή του Ιράν νωρίτερα αυτό το έτος.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει σταθερά ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι αποκλειστικά ειρηνικό και ότι ως συμβαλλόμενο μέρος της Συνθήκης για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων (NPT) έχει «αναφαίρετο δικαίωμα» να εμπλουτίζει ουράνιο για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Το Ιράν εφάρμοσε προσωρινά το πρόσθετο πρωτόκολλο του ΔΟΑΕ, επιτρέποντας στους επιθεωρητές ευρύτερη πρόσβαση από αυτή που απαιτείται βάσει των τυπικών διασφαλίσεων.
Η Σαουδική Αραβία αναζητά εδώ και καιρό μια πυρηνική βιομηχανία, λέγοντας ότι θέλει να αναπτύξει εγχώριους πόρους ουρανίου, να διαφοροποιήσει το ενεργειακό της μείγμα, να απελευθερώσει περισσότερο αργό πετρέλαιο για εξαγωγή, και να τροφοδοτήσει βιομηχανικά έργα και έργα αφαλάτωσης. Το Ριάντ υποστήριξε επίσης ότι, ως μέλος της NPT (Συνθήκη για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων), έχει το ίδιο δικαίωμα με άλλα κράτη μέλη να εμπλουτίσει ουράνιο για ειρηνικούς σκοπούς.
Η αναφερόμενη συμφωνία θα σηματοδοτούσε μια απόκλιση από τη μακροχρόνια προσέγγιση «χρυσού προτύπου» της Ουάσιγκτον στη μη στρατιωτική πυρηνική συνεργασία. Το 2009, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παραιτήθηκαν οριστικά από τον εμπλουτισμό ουρανίου και την επανεπεξεργασία πλουτωνίου με αντάλλαγμα την αμερικανική πυρηνική συνεργασία. Έκτοτε, η συμφωνία προωθήθηκε από διαδοχικές κυβερνήσεις των ΗΠΑ ως πρότυπο για πυρηνικές συνεργασίες στη Μέση Ανατολή.
Εμπειρογνώμονες ελέγχου όπλων που επικαλείται το CNN προειδοποίησαν ότι το να επιτραπεί στη Σαουδική Αραβία να επιδιώξει τον εμπλουτισμό θα μπορούσε να αποδυναμώσει το «χρυσό πρότυπο» και να ενθαρρύνει άλλες χώρες της περιοχής να αναζητήσουν παρόμοια δικαιώματα. Υποστήριξαν επίσης ότι ο εγχώριος εμπλουτισμός δίνει σε μια χώρα μια λανθάνουσα ικανότητα όπλων, δεδομένου ότι η ίδια τεχνολογία φυγοκέντρησης που χρησιμοποιείται για την παραγωγή καυσίμου αντιδραστήρα μπορεί επίσης να παράγει ουράνιο οπλικής ποιότητας εάν ο εμπλουτισμός συνεχιστεί σε υψηλότερα επίπεδα.
Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε ερωτήσεις σχετικά με τις συμφωνίες και αντ’ αυτού παρέπεμψε το CNN σε δήλωση του Οκτωβρίου 2025 του Υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ, ο οποίος ανήγγειλε το τέλος των διαπραγματεύσεων.
«Συναντηθήκαμε για μια συμφωνία για την πολιτική πυρηνική συνεργασία», δήλωσε τότε ο Ράιτ. «Μαζί, με διμερείς συμφωνίες διασφάλισης, θέλουμε να αναπτύξουμε τη συνεργασία μας, να φέρουμε την αμερικανική πυρηνική τεχνολογία στη Σαουδική Αραβία και να διατηρήσουμε σταθερή δέσμευση για τη μη διάδοση».
Η πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην Ουάσιγκτον, DC δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.
Η κυβέρνηση Τραμπ ενημέρωσε ορισμένους στο Καπιτώλιο για τα βασικά περιγράμματα των πυρηνικών συμφωνιών της Σαουδικής Αραβίας νωρίτερα αυτό το έτος και ακόμη και τότε, θεωρήθηκε ότι είχε ειδική ρύθμιση που επιτρέπει έναν βαθμό εγχώριου εμπλουτισμού ουρανίου ή/και επανεπεξεργασίας πλουτωνίου, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το θέμα. Η πηγή είπε ότι αυτό θα ήταν «άνευ προηγουμένου» για μια τέτοια συμφωνία.
