Ό,τι και να συμβεί στα Στενά του Ορμούζ, οι αγορές ενέργειας έχουν αλλάξει για πάντα, επισημαίνει ο Economist στο κύριο άρθρο του. Και αφήνει να εννοηθεί ότι η χαοτική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ τόσο στην οικονομία όσο και στην εξωτερική πολιτική δεν εγγυάται μια εύκολη έξοδο από την κρίση.
Όπως σημειώνει ο Economist, μετά το κόστος των δασμών, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακαλύπτει τώρα το κόστος του πολέμου. Χαρακτηριστικό γεγονός είναι ότι στις 9 Μαρτίου δήλωσε ότι η εκστρατεία του κατά του Ιράν θα τελείωνε «πολύ σύντομα». Έτσι, οι τιμές του πετρελαίου, που είχαν φτάσει στο αποκορύφωμά τους σχεδόν στα 120 δολάρια το βαρέλι την προηγούμενη μέρα, έπεσαν σχεδόν στα 80 δολάρια. Πριν από τον πόλεμο ήταν 70 δολάρια.
15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου δεν μπορεί να διακινηθεί
Τα Στενά του Ορμούζ είναι όμως de facto κλειστά από το Ιράν. Περίπου 15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου δεν μπορεί να διακινηθεί. Και ο Ντόναλντ Τραμπ, εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ δεν μπορεί να αντέξει το κόστος του πολέμου. Διότι οι ψηφοφόροι είναι κουρασμένοι από τον πληθωρισμό. Σύμφωνα με τον Economist, o Αμερικανός πρόεδρος θα αναγκαστεί να υποχωρήσει, όπως ακριβώς υποχώρησε από τον εμπορικό του πόλεμο μετά την πτώση των χρηματιστηρίων την περασμένη άνοιξη.
Όταν γραφόταν αυτό το άρθρο, το πετρέλαιο είχε τιμή περίπου 100 δολάρια το βαρέλι και ο Ντόναλντ Τραμπ υποσχόταν –παρά τις περί του αντιθέτου δηλώσεις του υπουργού Ενέργειας, Ράιτ- ότι τα πολεμικά πλοία των ΗΠΑ είναι έτοιμ να συνοδεύσουν τα τάνκερ μέσα στα Στενά του Ορμούζ. Και ταυτόχρονα, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, ανέβαζε περισσότερο την πολεμική ρητορική, υποσχόμενος σκληρότερο αγώνα.
Σύγχυση=απουσία επιλογών
Για τον Economist, αυτή η σύγχυση προδίδει την έλλειψη (καλών) επιλογών του προέδρου των ΗΠΑ. Και αν κατόρθωσε εν μέρει να αποκλιμακώσει τον εμπορικό πόλεμο, πλέον δεν μπορεί να αποκαταστήσει την προ του πολέμου στο Ιράν αγορά ενέργειας. Συνεπώς, ό,τι και να συμβεί, ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή ενεργειακής ανασφάλειας.
Το σοκ που έχει προκαλέσει ο πόλεμος θα μπορούσε να είναι τεράστιο, παρά το γεγονός ότι σήμερα ο κόσμος εξαρτάται λιγότερο από το πετρέλαιο από ό,τι το 1973 (αραβικό εμπάργκο και τετραπλασιασμός των τιμών του αργού), ή το 1979-80, με την ιρανική επανάσταση και τον πόλεμος Ιράν-Ιράκ, που έπληξαν την προσφορά. Τότε, το πετρέλαιο ήταν βασικό καύσιμο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Σήμερα κυρίως για την τροφοδοσία των μεταφορών και την κατασκευή πετροχημικών.
Ανελαστική ζήτηση
Παρ’ όλα αυτά, η σημερινή ζήτηση πετρελαίου είναι περισσότερο ανελαστική. Επομένως οι τιμές πρέπει να αυξηθούν περισσότερο σε δεδομένη διακοπή της προσφοράς. Και σήμερα η απώλεια προσφοράς είναι μεγαλύτερη από ό,τι σε οποιοδήποτε από τα δύο σοκ της δεκαετίας του 1970. Όπως επισημαίνει ο Economist, ακόμα και στις χειρότερες στιγμές της κρίσης, οι έμποροι δεν είχε χρειαστεί να τιμολογήσουν με την προοπτική ενός επ’ αόριστον κλεισίματος των Στερνών του Ορμούζ.
Σε αυτό το σενάριο, η τιμή του πετρελαίου που απαιτείται για να ευθυγραμμιστεί η ζήτηση με την προσφορά θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 150 δολάρια ανά βαρέλι.
REUTERS/Sodiq Adelakun/File Photo
Ακόμη και ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ρίξει στην αγορά 400 εκατομμύρια από τα 1,8 δισ. βαρέλια αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης, δεν θα φτάσουν μακριά. Ακόμη και η Κίνα, η οποία έχει δημιουργήσει ένα δικό της τεράστιο απόθεμα, διαπιστώνει ότι ίσως χρειαστεί να σταματήσει τις εξαγωγές ορισμένων προϊόντων διύλισης. Το γεγονός ότι οι μεταφορές αποτελούν βασική εισροή για ένα τόσο μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας σημαίνει ότι τα σημεία συμφόρησης θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρή ζημιά.
Και το φυσικό αέριο…
Αλλά το σοκ δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο. Η κύρια εγκατάσταση εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) του Κατάρ παραμένει κλειστή. Δέχθηκε επίθεση με drone και «αφαίρεσε» σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς από την αγορά. Η επέκταση της παραγωγής του έχει επίσης αναβληθεί. Η απώλεια των εξαγωγών του Κατάρ έχει πυροδοτήσει αναταραχή στην Ασία.
Στην Ευρώπη, όπου οι δεξαμενές αποθήκευσης φυσικού αερίου είναι ασυνήθιστα άδειες για την εποχή του χρόνου, οι τιμές έχουν αυξηθεί πάνω από 50%. Οι ΗΠΑ, που θα μπορούσαν να εξαγάγουν περισσότερο LNG, έχουν αυξανόμενη εσωτερική ζήτηση, λόγω της άνθησης των κέντρων δεδομένων για την τεχνητή νοημοσύνη, που διψούν για ενέργεια.
Ποιος παίρνει την απόφαση για το τέλος του πολέμου
ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν κάνουν διαγωνισμό δηλώσεων για το ποιος έχει το πάνω χέρι για να λήξει τον πόλεμο. Το Ιράν θα μπορούσε να παρατείνει τον πόλεμο μόνο και μόνο για να φανεί ότι η Τεχεράνη παίρνει τις αποφάσεις και όχι οι ΗΠΑ.
Τόσο το Ιράν, στα Στενά του Ορμούζ, όσο και οι Χούθι, στην Ερυθρά Θάλασσα, έχουν πλήξει φορτηγά πλοία. Παρά το γεγονός ότι τα μέσα που διαθέτουν δεν είναι τόσο υψηλής τεχνολογίας όσο τα ΝΑΤΟϊκά. Και το Ιράν αποδεικνύεται ότι είναι ικανό να πλήττει πλοία και ενεργειακές υποδομές, την ώρα που το σφυροκοπούν ΗΠΑ και Ισραήλ.
Ο Economist μιλάει για έναν κόσμο που έχει αλλάξει, ανεξάρτητα από το πώς θα τελειώσει ο πόλεμος. Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι οι τιμές της ενέργειας είναι το αδύναμο σημείο της Αμερικής. Στην Ουκρανία, ιρανικού τύπου drones επιφέρουν πλήγματα. Ο αμερικανικός στρατός δεν πρόκειται να πατήσει στο έδαφος του Ιράν για να σταματήσει τις εκτοξεύσεις των drones και των πυραύλων. Και οι ΗΠΑ δεν μπορούν να προσφέρουν ασφάλεια σε κάθε πλοίο που περνάει από τα Στενά του Ορμούζ.
Και, όπως λέει ο Economist, οι διαταραχές στις αγορές ενέργειας θα έρχονται και θα παρέρχονται με τις γεωπολιτικές εντάσεις. Eιδικά εάν το Ιράν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται πυρηνικό όπλο για να είναι ασφαλές.
Δεξαμενές πετρελαίου στη Γαλλία / REUTERS/Manon Cruz
Μια νέα πραγματικότητα
Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα στην οποία πρέπει τώρα να λειτουργήσουν οι επενδυτές, οι επιχειρήσεις και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής. Το χάος στη Μέση Ανατολή προστίθεται σε μια μακρά λίστα απειλών για τις αγορές, συμπεριλαμβανομένων ζοφερών σεναρίων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη, προβλημάτων στην ιδιωτική πίστη και απώλειας εμπιστοσύνης στις χρεωμένες κυβερνήσεις. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν αυξηθεί από την έναρξη της κρίσης, ειδικά στη νότια Ευρώπη και τη Βρετανία, η οποία εξαρτάται από το εισαγόμενο LNG.
Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ένα νέο ασφάλιστρο κινδύνου, καθώς οι τιμές της ενέργειας μπορεί να αναφλεγούν ανά πάσα στιγμή. Όπως και μετά την πανδημία και την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, πρέπει να εξετάσουν τους κινδύνους της αλυσίδας εφοδιασμού τους. Σε αυτήν συμπεριλαμβάνεται η έκθεσή τους στις οικονομίες του Κόλπου, των οποίων η φήμη για σταθερότητα έχει κλονιστεί και οι οποίες μπορούν να περιμένουν λιγότερες επενδύσεις και λιγότερους τουρίστες.
Απαιτούνται πλέον επώδυνες αποφάσεις. Η αποθήκευση ενέργειας είναι μέρος της λύσης. Αλλά ο Ντόναλντ Τραμπ δεν αναπλήρωσε τα αποθέματα πετρελαίου της Αμερικής στις χαμηλές τιμές που επικρατούσαν πριν από τον πόλεμο. Η προσθήκη στα αποθέματα έκτακτης ανάγκης θα κοστίσει τώρα περισσότερο. Οι υψηλές τιμές θα πρέπει να προκαλέσουν μεγαλύτερη προσφορά εκτός της Μέσης Ανατολής. Μέχρι να το κάνουν αυτό, χώρες όπως οι ΗΠΑ μπορεί να δυσκολευτούν να αντισταθούν στη γοητεία του ενεργειακού προστατευτισμού. Όταν οι παραγωγοί και οι εταιρείες διύλισης πετρελαίου, συμπεριλαμβανομένων της Κίνας και της Ινδίας, αρχίσουν να περιορίζουν τις εξαγωγές σε μια προσπάθεια να προστατεύσουν τους καταναλωτές τους από τις υψηλές τιμές, η ζημιά για άλλες χώρες μπορεί να είναι σοβαρή.
Μια λιγότερο ευημερούσα οικονομία
Οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να αντιμετωπίσουν μια ανανεωμένη πληθωριστική απειλή που αυξάνει τον κίνδυνο τόσο ύφεσης όσο και των επιπτώσεων για τους μισθούς και τις τιμές.
Και οι πολιτικοί θα βρεθούν αντιμέτωποι με τους ψηφοφόρους που θα ζητούν στήριξη για να αντιμετωπίσουν την ενεργειακή κρίση, όπως κατά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Αυτό στην Ευρώπη προκάλεσε αύξηση δημόσιου χρέους για πολλές χώρες, ενώ στην Ασία οι φτωχότερες χώρες υπέφεραν.
Αλλά ακόμη και αν οι χώρες εφαρμόσουν τη σωστή πολιτική, είναι ήδη σαφές ότι ο πόλεμος έχει κάνει την παγκόσμια οικονομία λιγότερο ευημερούσα, πιο ασταθή και πιο δύσκολο να κυβερνηθεί.
