Καθώς ο πόλεμος που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν, μετατρέπεται σε ευρύτερη σύρραξη στη Μέση Ανατολή, φουντώνουν τα σενάρια για ένα νέο σοκ στη διεθνή οικονομία.
Όπως συμβαίνει συνήθως σε περιπτώσεις κρίσης, οι απόψεις των αναλυτών διακρίνονται σε ψύχραιμες, ανήσυχες και… καταστροφολογικές.
Στην πρώτη κατηγορία ανήκει μακροσκελέστατο ρεπορτάζ του Bloomberg, για τις αντιδράσεις των χρηματιστηρίων ενέργειας τα πρώτα 24ωρα του πολέμου. Σε περισσότερες από 3.000 λέξεις, οι πέντε οικονομικοί συντάκτες, με τη συνεισφορά 17 ανταποκριτών από κάθε γωνιά του πλανήτη, προσπαθούν να μας πείσουν ότι προς το παρόν «δεν πάθαμε και τίποτα». Τουλάχιστον έτσι ερμηνεύουν τις αρχικές ενδείξεις της αγοράς, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να «ξεσπάσει χάος στις αγορές» όσο οδεύουμε σε παρατεταμένη σύγκρουση.
Οι traders ποντάρουν σε αποκλιμάκωση
«Γιατί οι αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου ήταν συγκρατημένες μετά το χτύπημα του Τραμπ στο Ιράν;», είναι ο αρχικός τίτλος του άρθρου, το οποίο εμπλουτίζεται συνεχώς με τα νέα δεδομένα.
Ξεκινάνε με την παραδοχή ότι «τις τελευταίες ημέρες οι traders πετρελαίου και φυσικού αερίου παρακολουθούν να εκτυλίσσεται τους το χειρότερο δυνατό σενάριο για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό».
Η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται το ένα πέμπτο της παραγωγής πετρελαίου, έχει πρακτικά σταματήσει. Οι επιθέσεις με πυραύλους και drones από το Ιράν οδήγησαν στο κλείσιμο των μεγαλύτερων εγκατάστασεων υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, στο Ρας Λαχάρ του Κατάρ, όσο και του μεγαλύτερου διυλιστηρίου πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, στο Ρας Τανούρα.
Ωστόσο, ενώ οι τιμές σημείωσαν άνοδο, η κλίμακα των μεταβολών ήταν πολύ μικρότερη από ό,τι σε προηγούμενες μεγάλες κρίσεις, υπογραμμίζουν. To πετρέλαιο μπρεντ εκτινάχθηκε μεν, αλλά «μόνο στο υψηλότερο επίπεδο από το 2024». Ακόμα και η αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου ως και πάνω από 40% χαρακτηρίζεται «σχεδόν αμελητέα σε σύγκριση με τις δραματικές μεταβολές της ενεργειακής κρίσης του 2021-22».
Τα δύο εναλλακτικά σενάρια του Βloomberg
Σύμφωνα με το Βloomberg «το στοίχημα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ότι ένας νέος παγκόσμιος ενεργειακός χάρτης θα του προσφέρει πολύ μεγαλύτερη στρατιωτική ελευθερία στη Μέση Ανατολή από ό,τι είχαν οι προκάτοχοί του αποδίδει καρπούς: μέχρι στιγμής, οι traders στοιχηματίζουν ότι η σύγκρουση θα είναι σχετικά σύντομη. Ωστόσο, η σχεδόν άνευ προηγουμένου κλίμακα της διαταραχής σημαίνει ότι όσο περισσότερο παρατείνεται, τόσο πιο κοντά βρίσκεται η ενεργειακή κρίση».
Το διαχειρίσιμο σενάριο προσδοκά ότι οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους δεν θα επιτρέψουν παρατεταμένο κλείσιμο των στενών του Ορμούζ. Επιπλέον, τονίζεται ότι υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές, ενεργειακά αποθέματα και παραγωγική ικανότητα που λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας. Η παραπάνω άποψη εδράζεται στην πεποίθηση (ή τον ευσεβή πόθο) ότι η αγορά έχει διδαχθεί από τις προηγούμενες κρίσεις. Μετά την ενεργειακή αναταραχή του 2022, η προσφορά πετρελαίου θεωρείται πιο «άνετη», ενώ οι ΗΠΑ έχουν εξελιχθεί σε σημαντικό εξαγωγέα ενέργειας.
H επανάσταση του σχιστολιθικού αερίου
Το Bloomberg κάνει λόγο για την «επανάσταση του σχιστολιθικού αερίου» (shale gas revolution), από το διαβόητο τραμπικό δόγμα «Drill Baby Drill».
To fracking, η μέθοδος εξόρυξης πετρελαίου και αερίου από πετρώματα, είναι μεν καταστροφική για το οικοσύστημα, αλλά βραχυπρόθεσμα εκτιμάται ότι θωρακίζει ενεργειακά τις ΗΠΑ. «Οι ΗΠΑ βρίσκονται σε πολύ καλή θέση. Το πετρέλαιο ρέει από τη Βενεζουέλα, η εγχώρια παραγωγή σημειώνει ιστορικά ρεκόρ, η αγορά είναι «χαλαρή»», δηλώνει o Tρέβορ Γουντς, ιδρυτής και διευθυντής επενδύσεων της North Trace Capitals, μεγάλου hedge fund που ειδικεύεται στα commodities (αγορές εμπορευμάτων). Θεωρεί ότι γι’αυτόυς τους λόγους το κυβερνητικό επιτελείο αποφάσισε ότι «τους παίρνει» να επιτεθούν στο Ιράν, διακινδυνεύοντας μια ενεργειακή κρίση.
Ευσεβείς πόθοι;
Το «μη χείρον βέλτιστον» σενάριο είναι ότι αν η σύγκρουση δεν παραταθεί, οι επιπτώσεις θα είναι σχετικά περιορισμένες και διαχειρίσιμες. Τι κι αν ο Τραμπ, δήλωσε ότι ο πόλεμος θα διαρκέσει τέσσερις και πέντε εβδομάδες ή «όσο χρειαστεί», προετοιμάζοντας για σύγκρουση μέχρι τελικής πτώσης. Οι traders θέλουν να πιστεύουν ότι θα υπερισχύσουν πιο ψύχραιμες φωνές. Σε αυτή την κατεύθυνση δείχνει ρεπορτάζ του Βloomberg, που εμφανίζει το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να πιέζουν παρασκηνιακά μέσω των συμμάχων τους, για «διπλωματική λύση» με το Ιράν, ώστε να αποτραπεί ένα νέο ενεργειακό σοκ.
IRAN WILL DESTROY THE ECONOMY – w/ Anas Alhajji https://t.co/K8DsDeS9j5
— Mario Nawfal (@MarioNawfal) March 2, 2026
Το χείριστο σενάριο
Μια πολύ πιο απαισιόδοξη προσέγγιση υιοθετεί ρεπορτάζ του Market Watch. Καταρχάς αναφέρεται στις προειδοποιήσεις του επικεφαλής της JP Morgan ότι οι επενδυτές επιδεικνύουν εφησυχασμό και δεν έχουν συνειδητοποιήσει τους πραγματικούς κινδύνους.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο ενεργειακός αναλυτής Άνας Αλχατζί (Anas Alhaji). Μιλώντας στο podcast του δημοφιλούς (όσο και αμφιλεγόμενου) influencer-επενδυτή Μάριο Νάουφαλ, ο Αλχατζί εκφράζει την ανησυχία ότι οι επενδυτές δεν έχουν αντιληφθεί το μέγεθος της κρίσης που διαμορφώνεται, μετά την απάντηση του Ιράν στην επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ.
Το Ιράν στοχοποίησε διυλιστήριο της Saudi Aramco στη Σαουδική Αραβία
Οι επιθέσεις του Ιράν που αλλάζουν τα δεδομένα
Το Ιράν στοχοποίησε το διυλιστήριο Ρας Τανούρα, της εθνικής πετρελαϊκής εταιρείας Saudi Aramco στη Σαουδική Αραβία και μονάδες παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Κατάρ. Ακολούθησαν αναφορές για μεγάλη πυρκαγιά σε εγκατάσταση αποθήκευσης πετρελαίου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα από θραύσματα drone. Σύμφωνα με τον Αλχατζί, η αγορά δεν είχε «τιμολογήσει» επιθέσεις του Ιράν σε ενεργειακές υποδομές γειτονικών χωρών.
«Αυτές οι επιθέσεις αλλάζουν εντελώς το τοπίο. Αλλάζουν όλα τα σενάρια που θεωρούσαμε πιθανά», δήλωσε ο αναλυτής.
Πλήγμα σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στα Αραβικά Εμιράτα από επίθεση με ιρανικά drones
Πρωτοφανής κατάσταση
Η «μεγάλη κρίση», όπως την περιγράφει, αφορά 14 έως 15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως που προέρχονται από τον Κόλπο.
Βραχυπρόθεσμα, υπάρχουν επαρκείς ποσότητες πετρελαίου, καθώς Ιράν, Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ιράκ είχαν μεταφέρει μεγάλες ποσότητες εκτός Κόλπου πριν από τις επιθέσεις. Ωστόσο, αυτά τα αποθέματα επαρκούν μόνο για δύο έως τρεις εβδομάδες. Η Κίνα, που είχε αυξήσει τα αποθέματά της, διαθέτει περίπου δύο μήνες επάρκειας.
Ακόμη κι αν ο πόλεμος τελειώσει αύριο, τα προβλήματα δεν θα λυθούν άμεσα. Τα πλοία που αποφεύγουν τα Στενά του Ορμούζ θα δημιουργήσουν καθυστερήσεις που θα χρειαστούν ημέρες για να εκκαθαριστούν. Επιπλέον, χώρες που είχαν μειώσει την παραγωγή τους θα χρειαστούν χρόνο για να επανέλθουν σε πλήρη λειτουργία.
«Δεν έχουμε ξαναζήσει τέτοια κατάσταση. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είχαν κλείσει ποτέ πριν», τόνισε ο Αλχατζί.
Φόβοι και για τα τρόφιμα
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στο αργό πετρέλαιο. Σύμφωνα με τον Αλχατζί, κινδυνεύουν και άλλες αγορές, όπως η μεθανόλη και τα τρόφιμα.
Περίπου το 33% των παγκοσμίως διακινούμενων λιπασμάτων προέρχεται από τον Κόλπο, την ώρα που η περίοδος φύτευσης βρίσκεται σε εξέλιξη σε Ασία και Ευρώπη. Ακόμη κι αν ο πόλεμος τελειώσει μέσα σε λίγες εβδομάδες, οι επιπτώσεις μπορεί να διαρκέσουν μήνες, εάν το πρόβλημα στα λιπάσματα μετατραπεί σε κρίση τροφίμων.
Οι ανατιμήσεις στο LNG πλήττουν την Ευρώπη
Ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα από το πετρέλαιο – το οποίο αποθηκεύεται σχεδόν σε όλες τις χώρες – είναι το LNG. Η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με υψηλότερες τιμές, είτε στραφεί στη Ρωσία είτε ανταγωνιστεί την Ασία για διαθέσιμες ποσότητες. Όπως σημειώνει, οι προμήθειες θα κατευθυνθούν «σε αυτόν που θα πληρώσει περισσότερα», και αυτός συνήθως είναι η Ασία. Υπό αυτό το σενάριο, η Ρωσία και οι ΗΠΑ – ως μεγάλοι εξαγωγείς LNG – αναδεικνύονται σε κερδισμένους.
