Σοβαρούς κλυδωνισμούς στην παραγωγή και διακίνηση βασικών αγροτικών εισροών, όπως τα λιπάσματα, με άμεσες συνέπειες τόσο για τους αγρότες και την αγροτική παραγωγή όσο και για την επισιτιστική ασφάλεια φέρνει η νέα γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή.
Η εκτόξευση των τιμών των λιπασμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο αποτελεί μία από τις λιγότερο ορατές αλλά πιο κρίσιμες συνέπειες του πολέμου στη Μέση Ανατολή, καθώς για τους αγρότες σημαίνει επιπρόσθετο βάρος από την αύξηση του κόστους παραγωγής και για την οικονομία, νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Η αγορά των λιπασμάτων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς τάσεις της ενέργειας και των πρώτων υλών
Αν και προς το παρόν, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό οργανισμός που εκπροσωπεί τα συμφέροντα των περισσότερων παραγωγών ανόργανων λιπασμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Fertilizers Europe, δεν υπάρχουν προβλήματα με τη διαθεσιμότητα λιπασμάτων στην αγορά της ΕΕ, δεδομένης της σχετικά υψηλής παραγωγής των Ευρωπαίων παραγωγών και των πολύ υψηλών επιπέδων εισαγωγών στο 4ο τρίμηνο του 2025, ωστόσο «επειδή οι αγορές λιπασμάτων είναι παγκόσμιες, οι διαταραχές οπουδήποτε στο σύστημα μπορούν γρήγορα να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο κόστος των εισροών».
Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Παραγώγων και Εμπόρων Λιπασμάτων (ΣΠΕΛ) Κωνσταντίνος Ωραιόπουλος
Λιπάσματα: Πώς οι συγκρούσεις επηρεάζουν την παγκόσμια αγορά
Κομβικό ρόλο στην κρίση παίζουν τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται έως και το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων και σημαντικό ποσοστό φυσικού αερίου — βασικής πρώτης ύλης για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων . Οι επιθέσεις και η αστάθεια στην περιοχή έχουν περιορίσει δραστικά τη ναυσιπλοΐα, προκαλώντας καθυστερήσεις ή και πλήρη διακοπή εξαγωγών.
«Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν δημιουργήσει συνθήκες αβεβαιότητας και πίεσης τόσο στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας και βασικών εμπορευμάτων, όσο και στον κλάδο των λιπασμάτων», τονίζει στον ΟΤ ο πρόεδρος του Συνδέσμου Παραγώγων και Εμπόρων Λιπασμάτων (ΣΠΕΛ) Κωνσταντίνος Ωραιόπουλος.
Η Μέση Ανατολή διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο παγκόσμιο εμπόριο λιπασμάτων. Όπως εξηγεί στον ΟΤ ο πρόεδρος του ΣΠΕΛ, το 2024, το Ιράν, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Μπαχρέιν αντιπροσώπευαν από κοινού το 23% του παγκόσμιου εμπορίου αμμωνίας, το 34% της ουρίας και το 18% των φωσφορικών λιπασμάτων. Αντίστοιχα χώρες του Κόλπου διαθέτουν πολύ μεγάλη παραγωγική δυναμικότητα, ιδίως στην ουρία, και σημαντικό μέρος των εξαγωγών διέρχεται από κρίσιμες θαλάσσιες οδούς όπως τα Στενά του Ορμούζ.
«Ενδεικτικά, σύμφωνα με στοιχεία του IFA, η ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής κάλυψε σχεδόν το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών βασικών λιπασμάτων. Πιθανές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μπορούν να περιορίσουν τη ροή προϊόντων και να προκαλέσουν αναταράξεις στις διεθνείς αγορές», σημειώνει ο κ. Ωραιόπουλος.
Αντίστοιχα η αγορά των λιπασμάτων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς τάσεις της ενέργειας και των πρώτων υλών. «Ειδικά το κόστος παραγωγής των αζωτούχων λιπασμάτων, εξαρτάται κατά 70-80% από το κόστος της ενέργειας, ενώ η τιμή του πετρελαίου επηρεάζει άμεσα το κόστος μεταφοράς και εφοδιασμού», τονίζει.
Προς το παρόν, δεν καταγράφονται προβλήματα στη διαθεσιμότητα λιπασμάτων ούτε στην ευρωπαϊκή αγορά, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του Fertilizers Europe, ούτε στη χώρα μας
Επιπτώσεις στο κόστος παραγωγής
Για τους αγρότες, τα λιπάσματα αποτελούν έως και το 25% του συνολικού κόστους παραγωγής . Η αύξηση των τιμών συνεπάγεται άμεση πίεση στις τιμές και απώλεια εισοδήματος, ειδικά σε μια περίοδο όπου πολλές εκμεταλλεύσεις ήδη δοκιμάζονται από αυξημένα ενεργειακά και μεταφορικά κόστη.
Μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις, αγρότες αναγκάζονται να αναθεωρήσουν τα πλάνα τους και μειώνουν τη χρήση λιπασμάτων, στρέφονται σε λιγότερο απαιτητικές καλλιέργειες, ή εγκαταλείπουν μέρος της παραγωγής τους.
Σύμφωνα με τους εκπροσώπους των αγροτών, τέτοιες προσαρμογές μπορεί να οδηγήσουν σε χαμηλότερες αποδόσεις και αλλαγές στη διάρθρωση της γεωργίας. Ήδη, σε ορισμένες αγορές, καταγράφεται στροφή από καλλιέργειες υψηλής έντασης (όπως το καλαμπόκι) προς πιο «φθηνές» επιλογές όπως η σόγια.
Μάλιστα, σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, αν η σύγκρουση παραταθεί, οι αποδόσεις σε βασικές καλλιέργειες θα μπορούσαν να μειωθούν δραματικά, που μπορεί να φτάσουν έως 50% σε ακραία σενάρια.
Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος έλλειψης για λιπάσματα στην Ελλάδα;
«Προς το παρόν, δεν καταγράφονται προβλήματα στη διαθεσιμότητα λιπασμάτων ούτε στην ευρωπαϊκή αγορά, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του Fertilizers Europe, ούτε στη χώρα μας», εξηγεί ο κ. Ωραιόπουλος.
Ωστόσο, όπως αναφέρει, σε περίπτωση που η κατάσταση παραταθεί ή επιδεινωθεί, καθίσταται αναγκαία η έγκαιρη ενεργοποίηση των ευρωπαϊκών μηχανισμών στήριξης. «Όπως έχει ήδη προτείνει ο ΣΠΕΛ, απαιτείται η έγκριση στοχευμένων έκτακτων μέτρων ενίσχυσης των αγροτών από την ΕΕ, συνδεδεμένων με τη χρήση λιπασμάτων, ακολουθώντας το πρότυπο των παρεμβάσεων που εφαρμόστηκαν αμέσως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία για τη στήριξη των αγροτών της ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η παραγωγική δυναμική της γεωργίας και περιορίζονται οι επιπτώσεις από πιθανές αναταράξεις στην αγορά», σημειώνει ο πρόεδρος του ΣΠΕΛ.
Η αγορά είναι προετοιμασμένη για ένα παρατεταμένο σοκ;
Πόσο όμως είναι προετοιμασμένη η αγορά σε ένα παρατεταμένο σοκ; Όπως αναφέρει στον ΟΤ, ο κ. Ωραιόπουλος, δεν είναι η πρώτη φορά που η αγροτική παραγωγή και, κατ’ επέκταση, ο κλάδος των λιπασμάτων αντιμετωπίζουν έντονες πιέσεις, λόγω της ανόδου του ενεργειακού κόστους και των γεωπολιτικών εξελίξεων.
«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος σε αυτές τις συνθήκες είναι οι αγρότες να περιορίσουν τις λιπάνσεις των καλλιεργειών τους, με αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής και την υποβάθμιση της ποιότητας των προϊόντων, επηρεάζοντας τόσο το εισόδημά τους όσο και την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας», υπογραμμίζει.
Η στήριξη της αγροτικής παραγωγής σε περιόδους διεθνών πιέσεων είναι κρίσιμη. «Aυτή τη φορά η ΕΕ και η χώρα μας είναι πιο προετοιμασμένες και διαθέτουν κατάλληλα εργαλεία που μπορούν να ενεργοποιηθούν άμεσα για την αποτροπή αρνητικών επιπτώσεων», τονίζει ο πρόεδρος του ΣΠΕΛ.
Μάλιστα, ως ΣΠΕΛ έχουν ήδη προτείνει την άμεση ενεργοποίηση μηχανισμών της ΕΕ, με την έγκριση δέσμης έκτακτων μέτρων στήριξης των αγροτών συνδεδεμένων με τη χρήση λιπασμάτων και μέτρα ενίσχυσης για τους Έλληνες αγρότες για την προμήθεια λιπασμάτων, όπως η εφαρμογή κουπονιών συνδεδεμένων με τη χρήση λιπασμάτων (fertilizer pass).
Πηγή: ΟΤ
