Το φάντασμα του «Σκοιλ Ελικικού», που στοιχειώνει την κυβέρνηση Μητσοτάκη από την εποχή της πανδημίας, επανέρχεται στην επικαιρότητα, μετά τις νέες αποκαλύψεις για «συστημικές ατασθαλίες» σε προγράμματα κατάρτισης, που εντόπισαν ελεγκτές της Κομισιόν.
Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά ευρήματα της έρευνας, η Ελλάδα καλείται να λογοδοτήσει στην OLAF, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για την Καταπολέμηση της Απάτης, για πιθανή κακοδιαχείριση κοινοτικών κονδυλίων και άλλα σοβαρά προβλήματα, σε επτά προγράμματα κατάρτισης ανέργων και συμβουλευτικής ευάλωτων ομάδων.
Το έγγραφο της Κομισιόν, που φέρει το χαρακτηρισμό «εμπιστευτικό» αποκάλυψαν ο δημοσιογράφος Τάσος Τέλλογλου στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του Αntenna καθώς και η στήλη «Big Mouth» της ιστοσελίδας Παραπολιτικά.
Η Κομισιόν ζητάει πίσω το 25% των χρημάτων
Κατόπιν δειγματοληπτικών ελέγχων σε επτά προγράμματα κατάρτισης, η έκθεση, εντοπίζει σημαντικές δυσλειτουργίες και στρεβλώσεις στο σχεδιασμό, την ανάθεση και την υλοποίησή τους. Συστήνει να γίνει «δημοσιονομική διόρθωση» ύψους 25% στα χρήματα που εκταμιεύθηκαν από τα ταμεία της ΕΕ. Δηλαδή η Ελλάδα καλείται είτε να επιστρέψει τα χρήματα είτε να κοπούν από μελλοντικές χρηματοδοτήσεις. Συγκεκριμένα, σε προγράμματα συνολικού κόστους 7,8 εκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων η ΕΕ συνεισέφερε το 85% – σχεδόν 6,5 εκατ. ευρώ, ζητείται «διόρθωση» ύψους 1,6 εκατομμυρίων ευρώ.
Το συνολικό ποσό που πρέπει να επιστραφεί ενδέχεται να είναι μεγαλύτερο, σημειώνει η έκθεση της Κομσιόν, για συμβάσεις που είναι εκτός του δειγματοληπτικού ελέγχου.
Η πιο ανησυχητική διαπίστωση είναι ότι «οι πρακτικές που εφαρμόζονται (από τις αναθέτουσες αρχές) δεν αποτρέπουν επαρκώς τη χειραγώγηση των διαδικασιών και έτσι αυξάνεται ο κίνδυνος απάτης». Με άλλα λόγια η Κομισιόν θέτει υπό αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα αλλά και τη διαφάνεια του συστήματος για τα προγράμματα κατάρτισης, αφήνοντας σαφείς αιχμές για «στημένους διαγωνισμούς» και διασπάθιση κοινοτικών πόρων.
Aπόσπασμα από το έγγραφο της Κομισιόν – Τα 7 προγράμματα κατάρτισης που ελέγχθηκαν
Ποια προγράμματα κατάρτισης μπαίνουν στο μικροσκόπιο
Η έκθεση εξετάζει επτά ενδεικτικά έργα που χρηματοδοτήθηκαν μέσω ευρωπαϊκών ταμείων, μεταξύ των οποίων το πρόγραμμα επανένταξης αποφυλακιζόμενων κρατουμένων, δράσεις απασχόλησης για άτομα με αναπηρία (ΕΣΑμεΑ), κατάρτιση 3.700 νέων ανέργων μέσω της ΕΣΕΕ, πρόγραμμα για 1.600 ανέργους της ΔΥΠΑ (ΣΕΠΕ), δράσεις απασχόλησης σε περιοχές Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης από το Οικονομικό Επιμελητήριο Ελλάδας, αντίστοιχο πρόγραμμα στη Φλώρινα, καθώς και δράσεις κατάρτισης εργαζομένων σε επισφαλείς θέσεις μέσω της ΕΥΔΕ-ΒΕΚ. (Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης και Εφαρμογής Τομέων Βιομηχανάις Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή).
Συστημικές αδυναμίες
Τα ευρήματα των ευρωπαίων ελεγκτών σκιαγραφούν μια εικόνα συστημικών αδυναμιών. Σε επίπεδο διαγωνισμών, εντοπίζονται όροι που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και ενδέχεται να ευνοούν συγκεκριμένους παρόχους. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι τεχνικές προδιαγραφές ήταν ασαφείς, ενώ η απαίτηση ύπαρξης εγκατάστασης στην Ελλάδα λειτουργούσε αποτρεπτικά για εταιρείες του εξωτερικού, κατά παράβαση των αρχών της ίσης μεταχείρισης.
Κακός σχεδιασμός των δράσεων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον κακό σχεδιασμό των δράσεων. Σε προγράμματα όπως εκείνα της ΕΣΑμεΑ, της ΕΣΕΕ και του ΣΕΠΕ, οι στόχοι συμμετοχής αποδείχθηκαν εξαιρετικά φιλόδοξοι έως μη ρεαλιστικοί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απόκλιση μεταξύ σχεδιασμού και υλοποίησης ξεπέρασε το 80%, γεγονός που καταδεικνύει ότι τα προγράμματα δεν βασίστηκαν σε αξιόπιστα δεδομένα για τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς.
Υπερκοστολόγηση
Παράλληλα, η έκθεση επισημαίνει φαινόμενα υπερκοστολόγησης. Οι αρμόδιες αρχές φαίνεται να υιοθέτησαν συστηματικά το ανώτατο επιτρεπόμενο κόστος για υπηρεσίες κατάρτισης, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση ή σύγκριση με τις πραγματικές τιμές της αγοράς. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία «φουσκωμένων» προϋπολογισμών, που ενδέχεται να οδήγησαν σε αναποτελεσματική χρήση δημόσιων πόρων.
Κίνδυνος μεροληψίας
Σημαντικό πρόβλημα εντοπίζεται και στον τρόπο επιλογής των φορέων υλοποίησης. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι δικαιούχοι είχαν ουσιαστικά προεπιλεγεί, χωρίς να προηγηθεί ανοιχτή και ανταγωνιστική διαδικασία. Επιπλέον, οι ίδιοι οι φορείς συμμετείχαν στον σχεδιασμό των προγραμμάτων, γεγονός που, σύμφωνα με την Επιτροπή, ενέχει κινδύνους μεροληψίας και «αυτο-επιλογής».
Χαμηλή ποιότητα κατάρτισης
Όσον αφορά την υλοποίηση, οι ελεγκτές καταγράφουν σοβαρά ερωτήματα για την ποιότητα της κατάρτισης. Η πλειονότητα των μαθημάτων πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως, συχνά μέσω ασύγχρονων μορφών εκπαίδευσης (e-learning), με περιορισμένη ή μηδενική αλληλεπίδραση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πρακτική άσκηση αντικαταστάθηκε από θεωρητικές δραστηριότητες, υπονομεύοντας τον βασικό στόχο των προγραμμάτων, που είναι η απόκτηση δεξιοτήτων με άμεση εφαρμογή στην αγορά εργασίας.
Ιδιαίτερα σοβαρά είναι τα ευρήματα για το πρόγραμμα επανένταξης αποφυλακιζόμενων κρατουμένων. Σύμφωνα με την έκθεση, διαπιστώθηκαν παραβιάσεις των συμβατικών όρων, ελλιπής τεκμηρίωση της παρακολούθησης και αδυναμία επαλήθευσης των εξετάσεων και των πιστοποιήσεων. Οι ελεγκτές σημειώνουν ότι υπό αυτές τις συνθήκες τίθεται υπό αμφισβήτηση η εγκυρότητα του ίδιου του έργου, το οποίο ενδέχεται να κριθεί μη επιλέξιμο για χρηματοδότηση.
Κίνδυνος απάτης
Η υπόθεση αναδεικνύει, για ακόμη μία φορά, τις χρόνιες παθογένειες στη διαχείριση ευρωπαϊκών προγραμμάτων και θέτει επιτακτικά το ζήτημα ενίσχυσης των μηχανισμών ελέγχου, διαφάνειας και αξιολόγησης, ώστε τα κονδύλια να αξιοποιούνται με τρόπο ουσιαστικό και προς όφελος της πραγματικής οικονομίας.
ΔΥΠΑ: «Δεν μας αφορά»
Η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης, προέβη σε διευκρινίσεις, τονίζοντας ότι «το έγγραφο της OLAF δεν αναφέρεται σε κανένα σημείο σε πρόγραμμα που υλοποιήθηκε από τη ΔΥΠΑ. Αντιθέτως, αφορά πρόγραμμα κατάρτισης που υλοποιήθηκε από άλλον θεσμικό φορέα, συγκεκριμένα τον ΣΕΠΕ, στο πλαίσιο σχετικού έργου».
Σύμφωνα με την ανακοίνωση η αναφορά στη ΔΥΠΑ οφείλεται στο γεγονός ότι προϋπόθεση για την κατάρτιση ήταν οι άνεργοι να είναι εγγραμμένοι στα μητρώα της υπηρεσίας. «Κατά συνέπεια, ο χαρακτηρισμός του συγκεκριμένου έργου ως «προγράμματος της ΔΥΠΑ» δεν ευσταθεί και δεν αποδίδει τα πραγματικά δεδομένα που προκύπτουν από το σχετικό έγγραφο».
Το έγγραφο της Κομισιόν EΔΩ
