«Αυτός ο δρόμος είναι Δρόμος Ηρώων. Τον διαβαίνουν οι λεβέντες του έθνους. Χτες 1 του Μάη τον διάβηκαν 200 παλικάρια». Αυτές οι τρεις προτάσεις γράφτηκαν σε έναν τοίχο στην Οδό Σκοπευτηρίου, στην Καισαριανή στις 2 Μαΐου 1944. Μία μέρα πριν, Πρωτομαγιά, οι Γερμανοί ναζί κατακτητές εκτέλεσαν στο Σκοπευτήριο 200 Έλληνες πατριώτες-κομμουνιστές.
Προς τιμήν τους, οι κάτοικοι στην Καισαριανή μετονόμασαν την οδό Σκοπευτηρίου σε «Οδό Ηρώων».
Η εκτέλεση των 200 ήταν μέρος των αντιποίνων για τη δολοφονία ενός Γερμανού υποστρατήγου στη Λακωνία από άνδρες του ΕΛΑΣ στις 27 Απριλίου. Σύμφωνα με άλλες αναφορές, η επίθεση έγινε 12 Απριλίου. Στην επίθεση κατά του υποστράτηγου Φραντς Κρεχ σκοτώθηκαν ακόμη τρεις αξιωματικοί και 16 στρατιώτες.
Οι φωτογραφίες, από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή, που ήρθαν στο φως 81 χρόνια μετά, ξύπνησαν τη μνήμη ενός συνταρακτικού ιστορικού γεγονότος, απόδειξη της βιαιότητας των ναζί κατακτητών, λίγο καιρό πριν υποχρεωθούν να φύγουν από την Ελλάδα.
Αντίποινα και ένα σκληρό μάθημα
Δεν ήταν η πρώτη φορά που οι Γερμανοί κατακτητές τιμωρούσαν με αυτό τον τρόπο τους κατακτημένους Έλληνες. Η εκτέλεση των 200 κομμουνιστών και πατριωτών στην Καισαριανή ήταν το τελευταίο παράδειγμα. Είχαν προηγηθεί τα ολοκαυτώματα της Βιάννου (14-16/9/1943), των Καλαβρύτων (13/12/1943), ενώ ακολούθησε η σφαγή του Διστόμου (10/6/1944). Κάθε γερμανική απώλεια «πληρωνόταν» με πολλαπλάσιο αριθμό θυμάτων. Στην Ελλάδα και αλλού.
Τρεις ημέρες μετά την επίθεση κατά του υποστράτηγου Κρεχ, στους Μολάους, στον κατοχικό Τύπο δημοσιεύθηκε το εξής κείμενο:
«Την 27.4.1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως, εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν στρατηγόν και τρεις συνοδούς του αξιωματικούς και ετραυμάτισαν πολλούς Γερμανούς στρατιώτας. Εις αντίποινα θα εκτελεσθούν:
- Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1.5.1944.
- Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα Γερμανικά Στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς Σπάρτην, έξωθι των χωρίων.
Υπό την εντύπωσιν του κακουργήματος τούτου, Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος»
Λίγους μήνες νωρίτερα, στις 27η Οκτωβρίου, ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος, Βίλεμ Σπάιντελ, είχε δημοσιεύσει την εξής ανακοίνωση:
«Επ’ εσχάτων κατέστησαν συχναί απόπειραι δολοφονίας Γερμανών Στρατιωτικών. Οι δράσται ανήκουσιν κατά το πλείστον εις κομμουνιστικούς κύκλους. Αι γερμανικαί ένοπλοι δυνάμεις θα καταπολεμήσουν ριζικώς πάσαν απόπειραν δολοφονίας και διαταράξεως της ησυχίας της Χώρας.
Εις το μέλλον: διά κάθε φονευόμενον Γερμανόν Στρατιώτην θα εκτελούνται 50 Έλληνες (…) Διά κάθε τραυματιζόμενον Γερμανόν Στρατιώτην θα εκτελούνται 10 Έλληνες. (…) Οι εκτελούμενοι θα εκλέγωνται μεταξύ των κύκλων των υπευθύνων διά την απόπειραν ταύτην».
Ποιοι ήταν οι 200 κομμουνιστές
Η ιστορία πλέον είναι λίγο-πολύ πλέον γνωστή. Στις φυλακές Χαϊδαρίου κρατούνταν 200 κομμουνιστές. Οι 170 προέρχονταν από τις φυλακές της Ακροναυπλίας και ανήκαν στα σκληρά πυρήνα των στελεχών του ΚΚΕ. Οι υπόλοιποι 30 ήταν πρώην εξόριστοι στην Ανάφη. Οι περισσότεροι ήταν στη φυλακή από την εποχή της δικτατορίας Μεταξά, τον Αύγουστο του 1936.
Η κατοχική κυβέρνηση Ράλλη, τότε, έκανε μερικά διαβήματα, τα οποία δεν απέδωσαν.
Το πρωί της Πρωτομαγιάς του 1944, εκφωνήθηκε ο κατάλογος των μελλοθάνατων. Μεταξύ αυτών ήταν και ο διερμηνέας του στρατοπέδου Ναπολέων Σουκατζίδης. Ο Σουκατζίδης, επίσης κομμουνιστής και κρατούμενος, ήταν αγαπητός στους κρατουμένους. Ο διοικητής των φυλακών Καρλ Φίσερ, προσφέρθηκε να τον αντικαταστήσει με άλλο κρατούμενο. Ο 35χρονος διερμηνέας αρνήθηκε. Προτίμησε τον θάνατο.
Με καμιόνια στην Καισαριανή
Οι 200 μελλοθάνατοι οδηγήθηκαν με καμιόνια στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Πολλοί από αυτούς πέταξαν στους δρόμους από όπου περνούσαν σημειώματα προς τους οικείους τους. Περαστικοί διέσωσαν πολλά από αυτά και τα παρέδωσαν είτε στις οικογένειες είτε στις οργανώσεις της Εθνικής Αντίστασης.
Οι 200 κρατούμενοι εκτελέστηκαν ανά 20άδες. Από τις 10 το πρωί και τις δύο επόμενες ώρες, έγιναν οι εκτελέσεις. Κάθε επόμενη εικοσάδα αναλάμβανε να μεταφέρει τους νεκρούς σε απορριμματοφόρα που περίμεναν εκεί. Μετά έπαιρνε τη θέση της μπροστά στα οπλοπολυβόλα
Τους νεκρούς της τελευταίας εικοσάδας ανέλαβαν να μεταφέρουν στα απορριμματοφόρα συνεργάτες των Γερμανών, μέλη των λεγόμενων Ταγμάτων Ασφαλείας.
- Με πληροφορίες από το «Σαν Σήμερα» και την «Ιστορία της Σύγχονης Ελλάδας 1941-1974» του Σόλωνα Γρηγοριάδη Νεοκλέους, Εκδόσεις Καπόπουλος
