Η απόφαση των ισραηλινών αρχών να κρατήσουν κλειστό για 32 συνεχόμενες ημέρες το Τζαμί Αλ‑Άκσα (σ.σ. ο τρίτος ιερότερος τόπος του Ισλάμ) έχει προκαλέσει βαθιά ανησυχία σε μουσουλμανικές χώρες, διεθνείς οργανισμούς και θρησκευτικούς ηγέτες σε παγκόσμιο επίπεδο.
Οι περιορισμοί στην πρόσβαση και η «διακοπή των προσευχών» για εκατοντάδες πιστούς έγιναν στο όνομα της «δημόσιας ασφάλειας» εν μέσω του πολέμου με το Ιράν, σύμφωνα με την παλαιστινιακή ειδησεογραφική υπηρεσία Wafa.
Αυτή η παρατεταμένη απαγόρευση έχει επιφέρει έντονες αντιδράσεις στις μουσουλμανικές κοινότητες και στους θρησκευτικούς ηγέτες, που μιλούν για παραβίαση του διεθνούς ιερού κύρους και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Επιπλέον, η ιδιαίτερη θέση της περιοχής (σ.σ. Ιερουσαλήμ) για εκατομμύρια πιστούς σε όλο τον κόσμο καθιστά κάθε αλλαγή ή περιορισμό στην πρόσβαση ένα ακόμη πιθανό σημείο ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή.
Τι είναι το Αλ‑Άκσα και γιατί είναι τόσο ιερό
Το Τζαμί Αλ‑Άκσα, γνωστό στον μουσουλμανικό κόσμο ως Masjid al‑Aqsa, θεωρείται ο τρίτος ιερότερος τόπος στο Ισλάμ, μετά τα τεμένη της Μέκκας και της Μεδίνας.
Βρίσκεται στην Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήμ, στο ευρύτερο συγκρότημα που οι μουσουλμάνοι αποκαλούν Haram al‑Sharif (σ.σ. ευγενής τόπος) και περιλαμβάνει επίσης τον «Θόλο του Βράχου».
Το όνομα «Al‑Aqsa» σημαίνει «το πιο απομακρυσμένο τέμενος» και έχει βαθιές θρησκευτικές αναφορές στην ισλαμική παράδοση: σύμφωνα με το Κοράνι, ο Προφήτης Μωάμεθ μεταφέρθηκε νύχτα από τη Μέκκα στο Αλ‑Ακσα κατά τη διάρκεια του θαυματουργικού «Νυχτερινού Ταξιδιού» του Προφήτη, γεγονός που ενισχύει την πνευματική σημασία του τόπου για τους μουσουλμάνους.
Χρονολογία και κατασκευαστές
Το τζαμί χτίστηκε αρχικά το 705 μ.Χ. επί εποχής του Ομάϊαδα χαλίφη Αλ-Γουαλίντ Α΄. Κατά τη διάρκεια των αιώνων και των γεγονότων στην Ιερουσαλήμ (σταυροφορίες, κατάκτηση της πόλης από τους Άραβες και τον Σαλαντίν), υπέστη πολλές καταστροφές τόσο από ανθρώπινα χέρια όσο και από σεισμούς και πυρκαγιές και ανακαινίστηκε αρκετές φορές:
8ος αιώνας: Ανακατασκευή και επέκταση από τους Ομαϊάδες και αργότερα τους Αββασίδες.
11ος αιώνας: Υπέστη ζημιές από σεισμό και επιδιορθώθηκε από τους Φατιμίδες.
12ος αιώνας: Κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών υπέστη καταστροφές και μετατράπηκε προσωρινά σε εκκλησία.
16ος αιώνας: Ο σουλτάνος Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής των Οθωμανών πραγματοποίησε σημαντική ανακαίνιση, προσθέτοντας την εμβληματική πρόσοψη και πολλά αρχιτεκτονικά στοιχεία που διατηρούνται μέχρι σήμερα.
Ένας λατρευτικός τόπος όπου ανέκαθεν ακροβατούσε ανάμεσα στις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες
Για αιώνες το Αλ‑Άκσα ήταν επίσης σημείο σύγκρουσης λόγω της θέσης του σε έναν άκρως ιστορικά και γεωπολιτικά ανταγωνιστικό χώρο από την εποχή των Σταυροφοριών όπως είναι η ιερή πόλη (και για τις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες) της Ιερουσαλήμ: από τη μια πλευρά οι μουσουλμάνοι βλέπουν εκεί μια κατεξοχήν ιερή τοποθεσία μεγάλης θρησκευτικής σημασίας για το Ισλάμ, και από την άλλη οι Εβραίοι θεωρούν ότι κάτω από τον ίδιο χώρο, το «Όρος του Ναού», βρισκόταν ο πρώτος και ο δεύτερος Ιουδαϊκός Ναός του Σολομώντα, τα πιο ιερά μνημεία της εβραϊκής θρησκευτικής παράδοσης που καταστράφηκαν στην αρχαιότητα.
Επιπλέον, όσο αφορά τους χριστιανούς, η περιοχή που βρίσκεται το τζαμί, συνδέεται με τα σπουδαιότερα γεγονότα από τη ζωή του Ιησού, όπως η επίσκεψή του στο Ναό του Σολομώντα και οι διδασκαλίες του εκεί.
Στα νεώτερα χρόνια τώρα, για δεκαετίες, η πρόσβαση και οι όροι λατρείας στο Αλ‑Άκσα ήταν μέρος ενός ευαίσθητου «status quo». Μιας λεπτής ισορροπίας που επέτρεπε μόνο στους μουσουλμάνους να προσεύχονται εκεί, ενώ οι Εβραίοι μπορούσαν να επισκέπτονται τον χώρο χωρίς να κάνουν θρησκευτικές τελετές και προσευχές.
Αυτή η συμφωνία θεωρείται ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της ειρήνης στην Ιερουσαλήμ, καθώς κάθε προσπάθεια αλλαγής της έχει ιστορικά πυροδοτήσει συγκρούσεις.
Οι ακραίες ομάδες που προκαλούν ένταση γύρω από το Αλ‑Άκσα
Παρά το ευαίσθητο καθεστώς, μια σειρά εξτρεμιστικών ακροδεξιών και αντιαραβικών ισραηλινών ομάδων, έχουν στηρίξει την ιδέα της κατεδάφισης του τζαμιού για να ανοικοδομηθεί ο «Τρίτος Εβραϊκός Ναός» πάνω στο ίδιο σημείο.
Μια από τις πιο γνωστές είναι η Temple Mount Faithful, μια ορθόδοξη εβραϊκή εξτρεμιστική οργάνωση με βάση την Ιερουσαλήμ, η οποία ιδρύθηκε το 1967 και έχει ως στόχο να αναβιώσει την πρακτική θυσιαστικών τελετών στον χώρο και να «απελευθερώσει» το ‘Ορος του Ναού» από τον μουσουλμανικό έλεγχο.
Άλλες ομάδες, όπως η Bat Ayin Underground, έχουν ακόμα πιο ακραία ατζέντα και έχουν εμπλακεί ακόμη και σε σχέδια ή υπόνοιες πράξεων βίας κατά τζαμιών, συμπεριλαμβανομένου του Αλ‑Άκσα, με την πεποίθηση ότι η ανακατασκευή του εβραϊκού ναού θα εκπληρώσει τις εβραϊκές θρησκευτικές προφητείες.
Τέτοιες κινήσεις, αποτελούν πολιτικά και θεολογικά καύσιμα για την τροφοδότηση εντάσεων στη Δυτική Όχθη και την Ιερουσαλήμ, ειδικά όταν συνοδεύονται από δημόσιες εκκλήσεις και προκλήσεις που προκαλούν αντιδράσεις από μουσουλμανικές ηγεσίες και διεθνείς παρατηρητές.
Πολιτική και διεθνής αντίδραση για το κλείσιμο
Η συνεχιζόμενη απαγόρευση εισόδου στο τέμενος έχει προκαλέσει έντονες επικρίσεις από γειτονικές μουσουλμανικές χώρες και από διεθνείς οργανισμούς.
Η κυβέρνηση της Ιορδανίας, η οποία έχει τον θεσμικό ρόλο της εποπτείας του συγκροτήματος μέσω του υπουργείου Αφίντ (Islamic Endowments), ανάφερε ότι η παρατεταμένη κλειστή πρόσβαση στο τζαμί, αποτελεί «ξεκάθαρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου» και κάλεσε το Ισραήλ να ξανανοίξει τις πόρτες του μουσουλμανικού τόπου λατρείας άμεσα.
Παράλληλα, η απαγόρευση πρόσβασης στην Αλ‑Άκσα για μεγάλο μέρος του Ραμαζανιού για πρώτη φορά από το 1967 έχει καταγραφεί ως σπάνιο και εκρηκτικό γεγονός που κατευθύνει τον χώρο από απλό τόπο προσευχής σε σημείο εστία έντασης μέσα στον τώρα ήδη ερεθισμένο θρησκευτικό και πολιτικό χάρτη της πόλης.
Το κλείσιμο του τζαμιού Αλ‑Άκσα δεν είναι μία τόσο απλή διαχείριση ασφάλειας. Αποτελεί βαθιά συμβολική και πολιτική πράξη σε μια περιοχή όπου η θρησκεία, ο εθνικισμός και διεθνείς σχέσεις συγκρούονται. Η ιστορική ιερότητα του χώρου στο Ισλάμ, οι αιτιάσεις ακραίων ισραηλινών ομάδων για την καταστροφή του και οι συνεχείς προσπάθειες να αλλάξει το status quo καθιστούν κάθε εξέλιξη ένα ακόμη κρίσιμο κεφάλαιο στην ευρύτερη σύγκρουση που επηρεάζει όλη τη Μέση Ανατολή.
