Η άνοδος της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής εξελίσσεται σε σοβαρό κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων σε ολόκληρη την Ευρώπη, δεδομένου ότι η ΕΕ δεν έχει θεσπίσει σαφείς και υποχρεωτικούς κανόνες ασφαλείας που να δεσμεύουν τους εργοδότες. Και ενώ βάσει του ισχύοντος ευρωπαϊκού πλαισίου, η ζέστη εν ώρα εργασίας αντιμετωπίζεται χωρίς ειδικούς κανόνες, παρατηρείται ραγδαία αύξηση εργατικών ατυχημάτων και θανάτων που σχετίζονται με την αυξημένη θερμοκρασία.
Οι εργαζόμενοι στην Ευρώπη απαιτούν ένα ενιαίο πλαίσιο εργασίας με συγκεκριμένα μέτρα προστασίας
Η υπάρχουσα ευρωπαϊκή Οδηγία θεσπίστηκε το 1989 και έκτοτε δεν έχει επικαιροποιηθεί με ειδικές διατάξεις για τη θερμική καταπόνηση που εντείνεται λόγω κλιματικής αλλαγής. Προβλέπει μια γενική νομική υποχρέωση των εργοδοτών να διασφαλίζουν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων τους. Ωστόσο, η ίδια η Οδηγία-Πλαίσιο παρέχει τη νομική βάση για τη δημιουργία νέων δεσμευτικών νομοθετικών μέτρων, όταν οι υφιστάμενοι κανόνες δεν επαρκούν πλέον για την αντιμετώπιση αναδυόμενων κινδύνων ή για να αντανακλούν τις αλλαγές στην κοινωνία και στο εργασιακό περιβάλλον (άρθρο 9, Οδηγία 89/391/ΕΟΚ).
Το πρόβλημα είναι πλέον υπερβολικά μεγάλο για να αγνοηθεί, την ώρα που οι εργαζόμενοι στην Ευρώπη απαιτούν ένα ενιαίο πλαίσιο εργασίας με συγκεκριμένα μέτρα προστασίας. Σημαντικό βήμα – τουλάχιστον ως προς την αναγνώριση των κινδύνων – αποτελεί η γνωμοδότηση της τριμερούς Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (ACSH), οι εκθέσεις της οποίας έχουν σημαντική βαρύτητα στη διαμόρφωση της πολιτικής της ΕΕ.
Όπως αναφέρει το socialeurope.eu, η γνωμοδότηση της ACSH στις 10 Δεκεμβρίου 2025, με τίτλο «Γνώμη για την κλιματική αλλαγή – Θερμότητα στην εργασία», αναμένεται να επηρεάσει τα μελλοντικά μέτρα της ΕΕ για την προστασία των εργαζομένων από την επαγγελματική έκθεση στη θερμότητα.
Αναγνώριση προβλήματος, απουσία συναίνεσης
Και οι τρεις ομάδες της ACSH – εργοδότες, εργαζόμενοι και κυβερνήσεις – αναγνωρίζουν ότι η έκθεση στη θερμότητα ενέχει σημαντικούς κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, ιδίως όσων απασχολούνται σε εξωτερικούς χώρους ή σε εργασίες με αυξημένες σωματικές απαιτήσεις.
Πέραν αυτού, αναγνωρίζεται ότι το θερμικό στρες επιβραδύνει την παραγωγικότητα, αυξάνει την ανάγκη για διαλείμματα και ενισχύει τον κίνδυνο λαθών και ατυχημάτων, θέτοντας σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές. Ωστόσο, αυτά δεν ήταν αρκετά για να υπάρξει συναίνεση μεταξύ των ομάδων συμφερόντων ως προς τα επόμενα βήματα.
Έτσι, εργαζόμενοι και κυβερνήσεις κλίνουν προς τη θέσπιση νομικά δεσμευτικών μέτρων, στα οποία αντιτίθενται οι εργοδότες. Οι τελευταίοι υποστηρίζουν ότι η υφιστάμενη ευρωπαϊκή νομοθεσία επαρκεί για την προστασία των εργαζομένων από τη θερμότητα και ότι απαιτείται μόνο μη δεσμευτική τεχνική καθοδήγηση.
Ωστόσο, η ίδια η ανάλυση της ACSH εντοπίζει σαφές θεσμικό κενό: οι δείκτες έκθεσης στη θερμότητα και η σταδιακή προσαρμογή (εγκλιματισμός) των εργαζομένων δεν αντιμετωπίζονται καθόλου, ενώ τα διαλείμματα ανάπαυσης και η διασφάλιση οι άνθρωποι να παραμένουν ενυδατωμένοι όσο εργάζονται καλύπτονται μόνο εν μέρει και χωρίς καμία ρητή σύνδεση με τη θερμική καταπόνηση.
Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη θέση των εργοδοτών: το ισχύον νομικό πλαίσιο δεν είναι ούτε ολοκληρωμένο ούτε εξειδικευμένο. Η απλή καθοδήγηση δεν μπορεί να διασφαλίσει αποτελεσματική προστασία. Οι υφιστάμενες «Οδηγίες της EU-OSHA για τη θερμότητα στην εργασία» είναι ανεπαρκείς, εξ ου και η αυξανόμενη συχνότητα επαγγελματικών ατυχημάτων και θανάτων που σχετίζονται με τη θερμότητα.
Η ομάδα των κυβερνήσεων όσο και η ομάδα των εργαζομένων της ACSH επιμένουν ότι τα δομικά κενά στην ισχύουσα νομοθεσία για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία πρέπει να καλυφθούν. Στις λύσεις που προκρίνουν είναι ένας συνδυασμός ειδικής οδηγίας μαζί με κατευθυντήριες γραμμές και συμπληρωματικά μέτρα για την πρακτική εφαρμογή. Αλλά οι εργαζόμενοι εμφανίζονται κατηγορηματικοί: μόνο μια ειδική οδηγία μπορεί να καλύψει επαρκώς τα κενά και να διασφαλίσει ουσιαστική και νομικά δεσμευτική προστασία.
Γιατί απαιτείται δεσμευτική οδηγία
Στο ίδιο πνεύμα με την ομάδα των εργαζομένων της ACSH κινείται η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC). Στο ψήφισμά της για την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων από τη θερμότητα υπογραμμίζεται ότι εργαζόμενοι χάνουν τη ζωή τους από τη ζέστη ενόσω τα ισχύοντα μέτρα προστασίας αποτυγχάνουν.
Η επιχειρηματολογία υπέρ της δεσμευτικής νομοθεσίας είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Η έκθεση στη θερμότητα συνιστά άμεσο και κλιμακούμενο κίνδυνο, ιδίως για τους εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους ή σε δουλειές με σωματική καταπόνηση. Οι ισχύοντες ευρωπαϊκοί κανόνες της ΕΕ δεν τους καλύπτουν. Οι διαφορετικές εθνικές και κλαδικές προσεγγίσεις οδηγούν σε μεγάλες αποκλίσεις στο επίπεδο προστασίας, αφήνοντας ορισμένους εργαζόμενους πολύ πιο εκτεθειμένους από άλλους.
Όταν η τεχνική καθοδήγηση παραμένει προαιρετική και συμβουλευτική, συμβάλλει μεν στη διάδοση καλών πρακτικών, αλλά δεν μπορεί να δημιουργήσει νομικές υποχρεώσεις για τους εργοδότες ώστε να αναγκαστούν να εφαρμόσουν προστατευτικά μέτρα.
Η Ευρωπαϊκή Έρευνα για νέους και αναδυόμενους κινδύνους στους χώρους εργασίας καταδεικνύει γιατί αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη: το 87% των επιχειρήσεων στην ΕΕ δηλώνει ότι το βασικό κίνητρο για τη διαχείριση της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία είναι η συμμόρφωση με νομικές υποχρεώσεις. Συνεπώς, αυτό που προκρίνει η ομάδα εργοδοτών της ACSH είναι απίθανο να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές.
Μια δεσμευτική οδηγία δεν περιορίζεται στη θέσπιση κανόνων, αλλά εκπέμπει ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι η θερμότητα στην εργασία απαιτεί συστηματική πρόληψη. Διασφαλίζει ότι οι εκτιμήσεις κινδύνου, η οργάνωση της εργασίας, τα διαλείμματα ανάπαυσης, η φροντίδα για ενυδάτωση των εργαζομένων και τα πρωτόκολλα εγκλιματισμού δεν είναι απλώς συστάσεις, αλλά πρέπει υποχρεωτικά να εκτελούνται. Η αναγνώριση του κινδύνου εκ μέρους της ΕΕ πρέπει να μεταφραστεί σε ουσιαστική προστασία και όχι να παραμείνει ανέξοδη ρητορική.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εργαζόμενοι στη Νότια Ευρώπη εξακολουθούν να καταγράφουν τον υψηλότερο αριθμό θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων που σχετίζονται με τη θερμότητα. Ωστόσο, η κατάσταση επιδεινώνεται ραγδαία στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, όπου οι θάνατοι στην εργασία λόγω θερμότητας έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 50% τα τελευταία 20 χρόνια. Το ζήτημα έπαψε να είναι πλέον περιφερειακό, αλλά αγγίζει και περιοχές που μέχρι πρότινος δεν θεωρούνταν υψηλού κινδύνου.
Και είναι μόνο μια δεσμευτική οδηγία της ΕΕ που μπορεί να υπερβεί τον σημερινό κατακερματισμό και την άνιση προστασία μεταξύ κρατών-μελών και κλάδων, παρέχοντας συνεπή, προληπτική και επιβλητή προστασία για όλους τους εργαζομένους.
