Σύνταξη – επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης
Η λήξη – αυτή την εβδομάδα – μιας βασικής συνθήκης ελέγχου των όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια παγκόσμια κούρσα πυρηνικών όπλων για πρώτη φορά από τον Ψυχρό Πόλεμο. Η Ρωσία έκανε αρχικές προτάσεις για μια ανανεωμένη συμφωνία τον Σεπτέμβριο, αλλά η κυβέρνηση Trump δεν έχει απαντήσει επίσημα, σύμφωνα με δύο άτομα που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις. Η συνθήκη New START, η οποία έληξε την Πέμπτη, υπογράφηκε το 2010 και περιόριζε τον αριθμό των αναπτυγμένων πυραύλων, βομβαρδιστικών και κεφαλών με πυρηνική ικανότητα που θα μπορούσαν να έχουν τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ρωσία.
Η πιθανή διάλυση της συμφωνίας έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη στιγμή. Η Ρωσία και η Κίνα επεκτείνουν τα στρατηγικά τους οπλοστάσια και το Κρεμλίνο έχει απειλήσει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα στην Ουκρανία. Το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ έχει πραγματοποιήσει μια σειρά εσωτερικών συναντήσεων στο πλαίσιο της προετοιμασίας για έναν κόσμο μετά τη New START, σύμφωνα με τα δυο άτομα – στα οποία χορηγήθηκε η ανωνυμία για να συζητήσουν εσωτερικές συνομιλίες – αν και δεν είναι σαφές τι συζητήθηκε στις συναντήσεις. «Βλέπουμε μια πολύ αβέβαιη πορεία μπροστά μας», δήλωσε ο Daryl Kimball, εκτελεστικός διευθυντής της Ένωσης Ελέγχου Όπλων. «Εκτός αν ο Trump και ο Putin καταλήξουν σύντομα σε κάποια συμφωνία, δεν είναι απίθανο η Ρωσία και οι ΗΠΑ να αρχίσουν να φορτώνουν περισσότερες κεφαλές στους πυραύλους τους».
Την τελευταία δεκαετία, η Ρωσία έχει επεκτείνει σημαντικά τις δυνάμεις της μεσαίου βεληνεκούς που είναι ικανές να φέρουν πυρηνικά όπλα – όπως τον Oreshnik, έναν βαλλιστικό πύραυλο που έχει χρησιμοποιήσει στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η Κίνα έχει υπερδιπλασιάσει το μέγεθος του πυρηνικού της οπλοστασίου, καθώς οι ΗΠΑ μείωσαν τις δυνάμεις τους σε ορισμένες πλατφόρμες με πυρηνικά όπλα. Ο Πρόεδρος Donald Trump έχει δηλώσει ότι θα ήθελε μια νέα συμφωνία, αλλά θέλει να περιλαμβάνει και την Κίνα. Η προσφορά του Ρώσου προέδρου Vladimir Putin από τον Σεπτέμβριο θα είχε παρατείνει τα όρια της New START για ένα ακόμη έτος, αν και θα είχε εμποδίσει τις επιθεωρήσεις σε όπλα.
Ο Putin έχει επίσης απαιτήσει από τη Βρετανία και τη Γαλλία να συμμετάσχουν σε μια συνθήκη παρακολούθησης. Και οι δύο χώρες μπορούν να εκτοξεύσουν πυρηνικούς πυραύλους από υποβρύχια ή να χρησιμοποιήσουν μαχητικά αεροσκάφη για να ρίξουν ατομικά όπλα, αλλά δεν διαθέτουν χερσαίους διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους στα οπλοστάσια τους.
«Τώρα είναι η στιγμή που θα ήταν ιδιαίτερα πολύτιμη για κάποια μορφή καναλιών επικοινωνίας και μέτρων διαφάνειας», δήλωσε η Heather Williams, διευθύντρια του Έργου για τα Πυρηνικά Θέματα στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών. «Η Ρωσία ανέστειλε τέτοιου είδους δραστηριότητες και η Κίνα έχει απορρίψει επανειλημμένα τη συμμετοχή της στον έλεγχο των όπλων».
Ο Trump «θα αποφασίσει την πορεία προς τα εμπρός όσον αφορά τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, την οποία θα διευκρινίσει στο δικό του χρονοδιάγραμμα», ανέφερε ο Λευκός Οίκος σε ανακοίνωσή του. Ενώ ο πρόεδρος εξετάζει μια μελλοντική πορεία, έχει υποβαθμίσει τους κινδύνους που εγκυμονεί η μη σύναψη συμφωνίας για τον έλεγχο των όπλων στο άμεσο μέλλον. Οπως δήλωσε στους New York Times σε συνέντευξή του τον Ιανουάριο, θα μπορούσε να καταλήξει σε μια καλύτερη συμφωνία. «Αν λήξει, λήξει», είπε. «Απλώς θα κάνουμε μια καλύτερη συμφωνία». Ωστόσο, ορισμένοι πρώην αξιωματούχοι έχουν εκφράσει την απογοήτευσή τους για την προθυμία της κυβέρνησης να εγκαταλείψει τη συνθήκη μόνο και μόνο επειδή δεν περιλαμβάνει την Κίνα.
«Δεν μου ήταν ποτέ σαφές γιατί θα έπρεπε να εγκαταλείψουμε όλους τους περιορισμούς στις ρωσικές στρατηγικές δυνάμεις, επειδή η New START δεν ήταν πανάκεια που να περιλαμβάνει όλα τα πυρηνικά όπλα – κάτι που φυσικά δεν είχε ποτέ σκοπό να είναι», έγραψε σε μια ανάρτηση στο Linkedin ο Kingston Reif, πρώην κορυφαίος αξιωματούχος του Πενταγώνου στον τομέα των πυρηνικών. Η λήξη της New START θα σηματοδοτήσει την πρώτη φορά που οι ΗΠΑ δεν θα έχουν συνθήκη ελέγχου πυρηνικών όπλων με τη Ρωσία εδώ και σχεδόν 40 χρόνια, η οποία χρονολογείται από την κυβέρνηση Reagan.
Ορισμένοι Δημοκρατικοί νομοθέτες είχαν σημάνει συναγερμό τις ημέρες που προηγήθηκαν της λήξης της συνθήκης. Αρκετοί εισήγαγαν νομοθεσία που στόχευε να καταστήσει πολιτική των ΗΠΑ την αναζήτηση διαπραγματευτικών βημάτων για τη μείωση του αριθμού και της βαρύτητας των πυρηνικών όπλων. Το νομοσχέδιο θα απαγόρευε επίσης τις πυρηνικές δοκιμές – ένα βήμα με το οποίο έχει απειλήσει ο Trump – κάτι που πιθανότατα ακυρώνει τη νομοθετική πρωτοβουλία στο ελεγχόμενο από τους Ρεπουμπλικάνους Κογκρέσο. «Αν επιτρέψουμε να λήξει η New START χωρίς αντικατάσταση ή παράταση, θα εισέλθουμε σε έναν νέο, τρομακτικό κόσμο που δεν έχουμε δει εδώ και δεκαετίες: έναν κόσμο χωρίς όρια στα πυρηνικά οπλοστάσια των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο βουλευτής John Garamendi (Δημοκρατικός της Καλιφόρνια), ένας από τους συνυπογράφοντες.
Ωστόσο, το πυρηνικό τοπίο δεν αναμένεται να αλλάξει άμεσα. Οι επιθεωρητές έλεγξαν τα ανώτατα όρια των όπλων και για τις δύο χώρες. Όμως το Κρεμλίνο απαγόρευσε το 2023 στους αξιωματούχους να επιθεωρούν τα οπλοστάσια του, γεγονός που περιόρισε την ικανότητά τους να επιβάλλουν τη συνθήκη. Η αρχική ρωσική προσφορά για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων δεν περιελάμβανε μηχανισμούς επαλήθευσης, συμπεριλαμβανομένων επιθεωρήσεων και ανταλλαγών δεδομένων, επομένως οι δύο πλευρές μπορεί να έχουν πολύ δρόμο να διανύσουν για να επαναφέρουν τους αυστηρούς ελέγχους.
Εν τω μεταξύ, το οπλοστάσιο των ΗΠΑ γερνάει ραγδαία – και περιλαμβάνει όπλα ηλικίας άνω των 50 ετών. Εν τω μεταξύ μεταξύ, η Ρωσία έχει ήδη ξεκινήσει μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού αναπτύσσοντας νέα οπλικά συστήματα, όπως το θαλάσσιο drone Poseidon και υπερηχητικά όπλα, που δεν θα καλύπτονταν από τα όρια της New START. «Εάν κάποιος αναπτύξει νέα είδη στρατηγικών όπλων, τότε θα πρέπει να συζητηθούν, αλλά οι Ρώσοι δεν θα συμφωνήσουν σε αυτή την απαίτηση», δήλωσε ο Steven Pifer, πρώην αξιωματούχος του Υπουργείου Εξωτερικών με επίκεντρο την πρώην Σοβιετική Ένωση και την Ευρώπη, καθώς και ζητήματα ελέγχου των όπλων. «Οι Ρώσοι έχουν ουσιαστικά πει οτι είναι έτοιμοι να επεκτείνον αυτά τα όρια, αλλά δεν πρόκειται να επιτρέψουν την επαλήθευση».
Όλα αυτά σημαίνουν ότι το Πεντάγωνο ίσως χρειαστεί να προσπαθήσει να βρει νέους τρόπους για να αντιμετωπίσει τις ενισχύσεις της Ρωσίας και της Κίνας. Και οι σύμμαχοι των Αμερικανών μπορεί επίσης να δράσουν, αν και όχι σε συνεργασία με τις ΗΠΑ. Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, η Ευρώπη θα μπορούσε επίσης να συμμετάσχει στην κούρσα των εξοπλισμών και να πολλαπλασιασει ή να συσσωρεύσει πυρηνικά όπλα. Ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Metz δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι σύμμαχοι έχουν αρχίσει να συζητούν την δημιουργία μιας κοινής πυρηνικής ομπρέλας στην ήπειρο.
Ο Σουηδός πρωθυπουργός Ulf Kristersson δήλωσε επίσης ότι ξεκίνησε διπλωματικές συνομιλίες με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο – τις μόνες πυρηνικές δυνάμεις της ηπείρου – σχετικά με την ανάπτυξη πρόσθετων πυρηνικών δυνατοτήτων για την Ευρώπη. Οι ειδικοί αναμένουν ότι και ο Κινέζος ηγέτης Xi Jinping θα αντιδράσει ανάλογα. «Αυτό πρόκειται να ενθαρρύνει τους Κινέζους να επιταχύνουν την ήδη ανησυχητική στρατηγική τους ανάπτυξη», δήλωσε ο Kimball.
Πηγή: POLITICO
