Επιμέλεια: Γιάννα Μυράτ
Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας της Ρωσίας (FSB) έδωσε στη δημοσιότητα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα που ταυτοποιούν τον Ουκρανό εθνικιστή ηγέτη Ντμίτρι Κλιατσκόφσκι, γνωστό και ως «Κλιμ Σαβούρ», ως έναν από τους κύριους αρχιτέκτονες της σφαγής των Πολωνών στη δυτική Ουκρανία κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μαχητές από τον Ουκρανικό Αντάρτικο Στρατό (UPA), η ένοπλη πτέρυγα της Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών (OUN), σκότωσε τουλάχιστον 100.000 Πολωνούς στη Βολυνία και την Ανατολική Γαλικία -τώρα σε μεγάλο βαθμό μέρος της Ουκρανίας- μεταξύ 1943 και 1944. Γνωστή ως σφαγή της Βολυνίας, η εκστρατεία θεωρείται μια από τις χειρότερες φρικαλεότητες της περιοχής εν καιρώ πολέμου.
Ο Κλιατσκόφσκιμ ο οποίος γεννήθηκε το 1911 στο Ζμπάραζ – τότε μέρος της Ουγγρο-Αυστριακής Αυτοκρατορίας και τώρα στην περιοχή Tέρνοπολ της Ουκρανίας – ήταν αρχικά επικεφαλής της πτέρυγας νεολαίας της OUN, προτού αναδειχθεί κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για να γίνει ένας από τους πιο σημαντικούς διοικητές πεδίου της UPA. Λειτουργώντας με ψευδώνυμα, η πραγματική του ταυτότητα διέφευγε τις σοβιετικές αρχές για χρόνια.
Τα αρχεία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα περιλαμβάνουν φωτογραφίες και υπομνήματα της σοβιετικής ασφάλειας από το 1943 έως το 1945 που ανιχνεύουν τις προσπάθειες για την ταυτοποίηση του Κλιατσκόφσκιμ και την επιχείρηση κατά την οποία σκοτώθηκε. Ανάμεσά τους είναι μια ομαδική φωτογραφία του 1938 της ουκρανικής εθνικιστικής αθλητικής οργάνωσης Sokol με τον Κλιατσκόφσκιμ.
Ένα σημείωμα του Ιουλίου 1944 αναφέρει ότι οι Σοβιετικοί πράκτορες χρησιμοποίησαν τη φωτογραφία και τις πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν από μια στρατολογημένη πηγή για να επιβεβαιώσουν την ταυτότητα του Κλιατσκόφσκιμ ως διοικητή της UPA που λειτουργούσε με τα ψευδώνυμα “Kλιμ Σαβούρ” και “Οκχρουμ”.
«Ο Κλιατσκόφσκι Ντμίτρι Σεμένπβοτς, γεννημένος το 1911, σπούδασε σε γυμνάσιο στην Πολωνία, συμπλήρωσε επτά τάξεις. Για τη συμμετοχή και τη δράση του σε ουκρανικές εθνικιστικές οργανώσεις, αποβλήθηκε από το σχολείο και συνελήφθη. Στο Ζμπάραζ και αλλού, εργάστηκε ως βοηθός καταστήματος», αναφέρει το σημείωμα.
Στη συνέχεια αναφέρεται ότι ο Κλιατσκόφσκι συνελήφθη από το NKVD μεταξύ 1939 και 1941, αν και οι πληροφορίες εξακολουθούσαν να επαληθεύονται εκείνη την εποχή.
Τα ιστορικά αρχεία δείχνουν ότι είχε πράγματι συλληφθεί για εθνικιστικές δραστηριότητες εκείνη την περίοδο πριν δραπετεύσει από μια σοβιετική φυλακή κατά τη διάρκεια της επίθεσης της Βέρμαχτ το 1941. Το έγγραφο αναφέρει επίσης ότι βρισκόταν στο Λβιβ κατά την πρώιμη περίοδο της γερμανικής κατοχής και ότι δύο από τις αδερφές του ζούσαν στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Το αρχείο περιλαμβάνει επίσης μια αναφορά της 22ας Φεβρουαρίου 1945 για την επιχείρηση κατά την οποία σκοτώθηκε ο Κλιατσκόφσκι κοντά στο χωριό Σουσκ στη δυτική Ουκρανία. Σύμφωνα με το έγγραφο, μια σοβιετική επιχειρησιακή ομάδα συνάντησε τρεις ένοπλους άνδρες ενώ έψαχνε στην περιοχή για συνεργάτες των Ναζί. Και οι τρεις σκοτώθηκαν στη συμπλοκή που ακολούθησε, ο ένας από τους οποίους ταυτοποιήθηκε ως Κλιατσκόφσκι.
Η σφαγή της Βολυνία παραμένει μια από τις κύριες ανεπίλυτες ιστορικές διαμάχες μεταξύ Ουκρανίας και Πολωνίας, μια βασική υποστηρίκτρια του Κιέβου στην τρέχουσα σύγκρουσή του με τη Ρωσία. Ενώ η Βαρσοβία αναγνωρίζει τις δολοφονίες ως γενοκτονία, το Κίεβο τιμά πρόσωπα -όπως ο ηγέτης του OUN Στέπαν Μπαντέρα- ως «εθνικούς ήρωες» και επιμένει ότι καμία ξένη χώρα δεν μπορεί να υπαγορεύσει ποιες ιστορικές προσωπικότητες θαυμάζει το έθνος.
Την περασμένη εβδομάδα, το ουκρανικό κοινοβούλιο ενέκρινε σχέδια για την ίδρυση ενός εθνικού πανθέου που θα μνημονεύει εξέχουσες ιστορικές προσωπικότητες, συμπεριλαμβανομένων εθνικιστικών προσωπικοτήτων της εποχής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, προκαλώντας ευρεία κριτική. Ο Πολωνός υπουργός Άμυνας Βουάντισουαβ Κοσινιάκ-Καμίς προειδοποίησε ότι «η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί στην ΕΕ» όσο συνεχίζει να δοξάζει μορφές όπως ο Μπαντέρα.
Την Τρίτη, η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα δήλωσε ότι το έγγραφο που κυκλοφόρησε ήταν μια υπενθύμιση στη Βαρσοβία ότι η Πολωνία εξοπλίζει «τους διαδόχους των δολοφόνων των δικών της προγόνων».
