Η EE περνά σε μια νέα φάση εμπορικής άμυνας, επιχειρώντας να θωρακίσει τη χαλυβουργία της απέναντι σε ένα κύμα φθηνών εισαγωγών που απειλεί τη βιωσιμότητα του κλάδου. Με ένα νέο κανονιστικό πλαίσιο που θα τεθεί σε ισχύ από το 2026, οι Βρυξέλλες επιλέγουν μια πιο επιθετική στρατηγική, μειώνοντας σχεδόν στο μισό τις επιτρεπόμενες εισαγωγές και διπλασιάζοντας τους δασμούς για όσους υπερβαίνουν τα όρια.
Η συμφωνία μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών προβλέπει ότι οι εισαγωγές χάλυβα χωρίς δασμούς θα περιοριστούν στα 18,3 εκατομμύρια τόνους ετησίως, μια μείωση της τάξης του 47% σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα. Από εκεί και πέρα, κάθε επιπλέον ποσότητα θα επιβαρύνεται με δασμό 50%, έναν από τους υψηλότερους που έχουν επιβληθεί τα τελευταία χρόνια σε στρατηγικό βιομηχανικό προϊόν.
Η κίνηση αυτή δεν είναι απομονωμένη. Αντιθέτως, αποτελεί απάντηση σε μια παγκόσμια στρέβλωση: την υπερπαραγωγή χάλυβα, που σύμφωνα με εκτιμήσεις της Κομισιόν θα φτάσει τα 721 εκατομμύρια τόνους έως το 2027. Ένα μέγεθος που ξεπερνά κατά πολύ τη ζήτηση της Ευρώπης και δημιουργεί πιέσεις μέσω εκτροπής εμπορικών ροών προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται μόνο σε ποσοτικά όρια. Εισάγει και αυστηρότερους κανόνες διαφάνειας, μέσω της αρχής «melt and pour», που απαιτεί τον σαφή προσδιορισμό της χώρας όπου ο χάλυβας παρήχθη αρχικά. Στόχος είναι να περιοριστεί η πρακτική της παράκαμψης δασμών μέσω τρίτων χωρών, ενισχύοντας την ιχνηλασιμότητα και την αξιοπιστία του εμπορικού συστήματος.
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη επιχειρεί να διατηρήσει μια εύθραυστη ισορροπία. Από τη μία πλευρά, προστατεύει τη δική της παραγωγή· από την άλλη, αποφεύγει να διαταράξει πλήρως την εφοδιαστική αλυσίδα. Για τον λόγο αυτό, προβλέπονται μηχανισμοί ευελιξίας, όπως η μεταφορά αδιάθετων ποσοστώσεων από τρίμηνο σε τρίμηνο, ώστε να μην προκληθούν ελλείψεις σε κρίσιμους τομείς της μεταποίησης.
Η απόφαση έχει και σαφή γεωπολιτική διάσταση. Η σταδιακή απεξάρτηση από ρωσικό χάλυβα και η στήριξη προς την Ουκρανία εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αναδιάταξης των εμπορικών σχέσεων της Ευρώπης, όπου η οικονομία και η πολιτική συνδέονται όλο και πιο στενά.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο. Η ευρωπαϊκή χαλυβουργία έχει ήδη υποστεί σημαντικές απώλειες, με δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας να έχουν χαθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Την ίδια στιγμή, καλείται να επενδύσει στην πράσινη μετάβαση, κάτι που απαιτεί κεφάλαια και σταθερότητα.
Η επιλογή της Ευρώπης να υψώσει «τείχος» στον χάλυβα μπορεί να προσφέρει ανάσα στον κλάδο. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: πρόκειται για μια προσωρινή άμυνα ή για την αρχή μιας νέας εποχής προστατευτισμού; Σε κάθε περίπτωση, η βιομηχανία του μέλλοντος φαίνεται πως δεν θα κριθεί μόνο από την παραγωγή, αλλά και από τους κανόνες του παιχνιδιού.
