Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ακόμη καλοκαίρι ακραίων δασικών πυρκαγιών, με τις φλόγες να δοκιμάζουν τα όρια του ευρωπαϊκού μηχανισμού πολιτικής προστασίας.
Παρά την ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αυξανόμενη ένταση και συχνότητα των πυρκαγιών αποκαλύπτει ένα κρίσιμο πρόβλημα: η Ευρώπη βελτιώνει μεν, σε ένα βαθμό, την ικανότητά της να σβήνει τις φωτιές, αλλά δεν προχωρά με αργούς ρυθμούς στη δημιουργία τοπίων λιγότερο ευάλωτων στην καταστροφή.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), μέχρι τις 30 Ιουλίου 2026 είχαν καεί περισσότερα από 434.976 εκτάρια σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Συνολικά καταγράφηκαν 1.407 πυρκαγιές, οι οποίες εκτιμάται ότι απελευθέρωσαν περίπου 17,98 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα.
«Αυτές οι πυρκαγιές ξεπερνούν τις δυνατότητές μας», ανέφερε αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περιγράφοντας μια νέα πραγματικότητα όπου οι φωτιές εξαπλώνονται ταχύτερα από την ταχύτητα αντίδρασης των μηχανισμών κατάσβεσης.
Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός αντιμετώπισης πυρκαγιών
Σύμφωνα με το Euronews, στην καρδιά της ευρωπαϊκής απάντησης βρίσκεται ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, ένα σύστημα αλληλεγγύης που επιτρέπει στα κράτη μέλη να ζητούν βοήθεια όταν οι εθνικές τους δυνατότητες δεν επαρκούν.
Ο μηχανισμός δεν ενεργοποιείται αυτόματα. Η χώρα που αντιμετωπίζει κρίση πρέπει να υποβάλει αίτημα, συνήθως όταν διαπιστώσει ότι η έκταση ή η ένταση μιας πυρκαγιάς ξεπερνά τα διαθέσιμα μέσα.
Την οργάνωση αναλαμβάνει το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ERCC) στις Βρυξέλλες, το οποίο λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο. Το κέντρο διαχειρίζεται τις προσφορές αεροσκαφών, ελικοπτέρων, πυροσβεστικών ομάδων και εξοπλισμού, ενώ παράλληλα υποστηρίζει τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων μεταφοράς.
Σημαντικό ρόλο έχει το rescEU, το στρατηγικό απόθεμα της ΕΕ σε εναέρια μέσα πυρόσβεσης, το οποίο ενεργοποιείται όταν οι εθνικοί πόροι δεν επαρκούν.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ομάδα Πολιτικής Προστασίας συγκεντρώνει εθνικές μονάδες που έχουν προδεσμευτεί για επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στην επιχειρησιακή εικόνα προστίθενται τα δορυφορικά εργαλεία Copernicus, που παρέχουν χάρτες σε πραγματικό χρόνο για τις καμένες εκτάσεις και τις απειλούμενες υποδομές, καθώς και το EFFIS, το οποίο παρακολουθεί τις ενεργές πυρκαγιές και προβλέπει τον κίνδυνο έως και δέκα ημέρες νωρίτερα.
Νέα προσθήκη για το 2026 αποτελεί ένας κόμβος πυρόσβεσης στην Κύπρο, με δυνατότητα προ-τοποθέτησης έξι αεροσκαφών, αλλά και μια ειδική ομάδα υποστήριξης δασικών πυρκαγιών που ενισχύει το ERCC κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου.
Ευρωπαϊκή Ένωση, Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης
Οι δυνάμεις που κινητοποιήθηκαν το καλοκαίρι
Για την περίοδο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε σε ετοιμότητα 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη, πέντε ελικόπτερα, 777 πυροσβέστες από 14 χώρες και 21 πιστοποιημένες ομάδες πολιτικής προστασίας.
Καθώς οι πυρκαγιές εντάθηκαν στην Ιβηρική χερσόνησο και τη Γαλλία, η Γαλλία ενισχύθηκε με επτά αεροσκάφη και τέσσερα ελικόπτερα, με συμμετοχή πληρωμάτων από την Τσεχία, την Κροατία, τη Γερμανία, την Πορτογαλία, τη Σλοβακία, τη Σουηδία και την Τουρκία.
Η Ισπανία έλαβε έξι αεροσκάφη και τρεις ομάδες εδάφους από την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Τουρκία.
Η Επίτροπος Διαχείρισης Κρίσεων Χάτζα Λαμπίμπ παραδέχθηκε ότι ο μηχανισμός βρίσκεται «υπό πίεση», υποστηρίζει όμως ότι ακόμα «λειτουργεί».
Η μεγάλη αδυναμία της ΕΕ: Η πρόληψη παραμένει ανεπαρκής
Παρά την ενίσχυση των επιχειρησιακών μέσων, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει πλέον ότι η αντιμετώπιση των πυρκαγιών δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην κατάσβεση.
Τον Μάρτιο του 2026 η Επιτροπή παρουσίασε μια νέα στρατηγική ολοκληρωμένης διαχείρισης κινδύνου, με στόχο να μετατρέψει την αντιμετώπιση των πυρκαγιών από μια εποχική προσπάθεια κατάσβεσης σε έναν συνεχή κύκλο πρόληψης, ετοιμότητας, αντίδρασης και αποκατάστασης.
Ωστόσο, αρκετές από αυτές τις εξαγγελίες παραμένουν ακόμη σε επίπεδο σχεδιασμού.
Η διαχείριση των δασών εξακολουθεί να αποτελεί κυρίως εθνική αρμοδιότητα, ενώ χώρες όπως η Σουηδία, η Φινλανδία και σε ορισμένες περιπτώσεις η Γαλλία έχουν αντιταχθεί σε μεγαλύτερη παρέμβαση των Βρυξελλών.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η Ευρώπη διαθέτει έναν ολοένα ισχυρότερο μηχανισμό αντίδρασης, αλλά δεν έχει καταφέρει να δημιουργήσει ένα κοινό πλαίσιο πρόληψης.
Σε συνέχεια των εκκλήσεων των υπουργών της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το 2022 η Επιτροπή εκπόνησε επίσης ένα Σχέδιο Δράσης για την Πρόληψη των Δασικών Πυρκαγιών. Φωτογραφία της ΕΕ
«Δεν μπορούμε απλώς να αποδώσουμε την ευθύνη για την κατάσταση με τις πυρκαγιές στην κλιματική αλλαγή»
Ο Αλεξάντερ Χελντ, δασολόγος στο Πανευρωπαϊκό Κέντρο Διαχείρισης Δασικών Κινδύνων του Ευρωπαϊκού Δασικού Ινστιτούτου, έχει παρακολουθήσει την αλλαγή των τάσεων τα τελευταία 25 χρόνια στο πεδίο.
«Τώρα έχουμε πυρκαγιές από την Τουρκία, μέσω της Ελλάδας, μέχρι την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Γαλλία», είπε, περιγράφοντας την κατάρρευση της παλαιάς διαχωρισμένης περιόδου πυρκαγιών και τη μετατροπή της σε κάτι που μοιάζει περισσότερο με ταυτόχρονο, διαρκή κίνδυνο σε ολόκληρη την ήπειρο.
«Βλέπουμε πλέον πυρκαγιές στην Ισλανδία, βλέπουμε πυρκαγιές στη Γροιλανδία, βλέπουμε πυρκαγιές στον Αρκτικό Δακτύλιο», πρόσθεσε, κάτι που, όπως είπε, αποδεικνύει ότι «η πυρογεωγραφία αλλάζει σίγουρα».
Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή είναι ο καταλύτης, όχι όλη η ιστορία.
«Δεν μπορούμε απλώς να αποδώσουμε την ευθύνη για την κατάσταση των πυρκαγιών στην κλιματική αλλαγή», είπε ο Χελντ, υποστηρίζοντας ότι οι αποφάσεις διαχείρισης της γης, οι εγκαταλελειμμένες γεωργικές εκτάσεις, οι μονοκαλλιέργειες πεύκου και ευκαλύπτου, καθώς και τα δάση με κατακερματισμένα φυλλώματα, συμβάλλουν «από την πλευρά μας στο να γίνεται το τοπίο πιο εύφλεκτο».
Ακόμη και τα νεότερα μέσα της ΕΕ, είπε, δίνουν προτεραιότητα στον εξοπλισμό έναντι της ανθεκτικότητας: «παρά όλες τις δηλώσεις, δεν βλέπουμε συντονισμένες επενδύσεις στον ευρύτερο τομέα της εκμάθησης του πώς να ζούμε με τη φωτιά», επειδή «είναι ακόμα πολύ πιο εύκολο να επενδύσουμε στην αντιμετώπιση» παρά στην πρόληψη.
Η δική του επιθυμία, είπε, θα ήταν να δαπανάται ένα ευρώ για την ανθεκτικότητα για κάθε ευρώ που δαπανάται για την κατάσβεση.
Κυρίως, προειδοποίησε τις χώρες που έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν πρόβλημα πυρκαγιών να μην θεωρούν ότι η λύση είναι η απόκτηση περισσότερων πυροσβεστικών οχημάτων και αεροσκαφών, όταν ακόμη και κράτη με άφθονους πόρους χάνουν τον έλεγχο μεγάλων πυρκαγιών:
«Αν άλλες χώρες με πολύ περισσότερους πόρους, εμπειρία και δυνατότητες δεν μπορούν να ελέγξουν [αυτές τις πυρκαγιές], πώς μπορούμε να συμπεράνουμε ότι, ας κάνουμε το ίδιο και τότε θα μπορέσουμε να τις ελέγξουμε;»
🇦🇱🔥 Wildfires in Albania:
The EU mobilised its #rescEU firefighting fleet to help put out the fires in the Vlora and Dibër counties.
Three #rescEU planes from Greece 🇬🇷 and Italy 🇮🇹 are operating in the area.
We stand ready to offer more support if needed. pic.twitter.com/7SM2coVGDP
— EU Civil Protection & Humanitarian Aid 🇪🇺 (@eu_echo) July 22, 2025
Η ΕΕ είναι προετοιμασμένη, αλλά πιέζεται
Η εκπρόσωπος της Επιτροπής Άννα-Κάισα Ιτκόνεν περιγράφει την αλλαγή με παρόμοιους όρους, αν και από το εσωτερικό του θεσμού.
«Είναι απολύτως σαφές ότι η κλιματική αλλαγή κάνει κάθε καλοκαίρι πιο ζεστό, πιο σκληρό και πιο επικίνδυνο», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι «η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο» και ότι «πάνω από ένα εκατομμύριο εκτάρια κάηκαν» σε ολόκληρη την ΕΕ από πυρκαγιές μόνο το 2025.
Η Ιτκόνεν επισήμανε την επικείμενη δημιουργία της διαδικτυακής πύλης της ΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών για την ολοκληρωμένη διαχείριση κινδύνων, που αναμένεται να είναι έτοιμες έως τις αρχές του 2027, την ενίσχυση του EFFIS, καθώς και την εν εξελίξει αγορά ενός μόνιμου στόλου rescEU, 12 νέων πυροσβεστικών αεροσκαφών και πέντε ελικοπτέρων, αν και οι παραδόσεις δεν θα έχουν ολοκληρωθεί πριν από το 2030.
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, ανέφερε μια ευρύτερη κλιματική πρωτοβουλία πίσω από τους αριθμούς: το 35% του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ προορίζεται για το κλίμα και το περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων «σχεδόν 19 δισεκατομμυρίων ευρώ από τα ταμεία συνοχής για την προσαρμογή».
Το σχέδιο της Επιτροπής είναι σαφές: «ο στόχος δεν είναι να καταπολεμήσουμε περισσότερες πυρκαγιές.
Ο στόχος είναι να έχουμε μια καλή πολιτική πρόληψης και μια καλή συντονισμένη δράση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Πυροσβέστες καταπολεμούν πυρκαγιά κοντά στο χωριό Αγία Παρασκευή, Ελλάδα, 2 Αυγούστου 2026. REUTERS/Στέλιος Μισίνας
Είναι αρκετό;
Ακόμη και σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία της Επιτροπής, το σύστημα δοκιμάζεται από την κλίμακα των πυρκαγιών.
Αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι η περίοδος του 2026 ξεκίνησε νωρίτερα από την περσινή, με την πρώτη ενεργοποίηση του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας στα τέλη Απριλίου· μέχρι τον Ιούλιο, οι πυρκαγιές είχαν καταστρέψει εκατοντάδες εκτάρια.
Κάθε αεροπλάνο και ελικόπτερο του τρέχοντος στόλου παραμένει υπό εθνική ιδιοκτησία ή έχει δεσμευτεί αλλού όταν πολλές χώρες καίγονται ταυτόχρονα, ενώ ο μόνιμος στόλος του rescEU δεν θα είναι πλήρης μέχρι το 2030.
Τα κενά διαλειτουργικότητας μεταξύ του εθνικού εξοπλισμού και των συστημάτων διοίκησης, το γηράσκον προσωπικό πυρόσβεσης σε πολλά κράτη μέλη, καθώς και οι κυρώσεις της ΕΕ που εξακολουθούν να κρατούν τα ρωσικά ελικόπτερα καθηλωμένα στο έδαφος της Ισπανίας, περιορίζουν περαιτέρω το περιθώριο δράσης.
Τα ίδια τα εργαλεία: ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας, το ERCC, το rescEU, το Copernicus, το EFFIS, τα προ-τοποθετημένα πληρώματα, είναι πραγματικά, δοκιμασμένα και επεκτείνονται.
Το στοίχημα της ΕΕ δεν είναι αν μπορεί να βρει ένα ακόμη αεροσκάφος, αλλά αν θα χρηματοδοτήσει το πιο αργό, λιγότερο ορατό έργο της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των τοπίων της στην πυρκαγιά πριν ξεκινήσει η επόμενη περίοδος πυρκαγιών.
«Γνωρίζουμε τον χάρτη», είπε, «αλλά ο δρόμος που πρέπει να διανύσουμε είναι μακρύς», λέει ο Χελντ.
