Σύνταξη – επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης
Η οικονομία της Ευρώπης χρειάζεται περισσότερη ανάπτυξη – και γρήγορα. Χωρίς αυτήν, η ήπειρος κινδυνεύει να διαβρώσει τα οικονομικά της θεμέλια, να αποσταθεροποιήσει τα πολιτικά της συστήματα και να μείνει χωρίς τη δύναμη να αντισταθεί στον ξένο καταναγκασμό.
Κι όμως, παρά την πρόσκληση των πρώην Ιταλών πρωθυπουργών Mario Draghi και Enrico Letta, για να συζητήσουν τα σχέδιά τους για την αναβίωση του δυναμισμού του μπλοκ, οι χώρες – μέλη επέλεξαν μόνο ότι τους βόλευε από τις προτάσεις των δύο, και παραμένουν σταθερά επικεντρωμένες στη λανθασμένη διάγνωση.
Η τρέχουσα γενικά αποδεκτή άποψη υποστηρίζει ότι η Ευρώπη έχει πνιγεί σε περιττές ρυθμίσεις και η ανάπτυξη θα επιστρέψει μόλις μειωθεί η γραφειοκρατία. Η πολιτική απάντηση που φυσικά ακολουθεί είναι η απορρύθμιση, η οποία μετονομάζεται σε «απλοποίηση», με πυρήνα την κατάργηση της Πράσινης Συμφωνίας. Αυτό στη συνέχεια συνδυάζεται με υποσχέσεις ότι οι νέες εμπορικές συμφωνίες θα ενισχύσουν την ανάπτυξη, και με τελετουργικές επικλήσεις της ανάγκης εμβάθυνσης της εσωτερικής αγοράς.
Όμως αυτή η ατζέντα είναι καταδικασμένη να απογοητεύσει. Φυσικά, η μείωση της περιττής γραφειοκρατίας είναι πάντα λογική. Ωστόσο, αυτή η αλήθεια δεν βοηθάει ιδιαίτερα στην επίλυση του τρέχοντος προβλήματος της Ευρώπης. Σύμφωνα με τις τελευταίες Οικονομικές Προοπτικές του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το κανονιστικό βάρος για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχει αυξηθεί μόνο ελαφρώς τα τελευταία 15 χρόνια. Δεν έχει υπάρξει έκρηξη γραφειοκρατίας που θα μπορούσε εύλογα να εξηγήσει το διευρυνόμενο χάσμα ανάπτυξης με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Ακόμη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η εξοικονόμηση κόστους από τις κανονιστικές απλοποιήσεις της – τα λεγόμενα omnibuses – θα ανέλθει σε μόλις 12 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, ή περίπου στο 0,07% του ΑΕΠ της ΕΕ.
Αυτό δεν είναι στρατηγική ανάπτυξης, είναι σφάλμα στρογγυλοποίησης.
Ουτε οι νέες συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) θα προσφέρουν μια γρήγορη λύση. Η ΕΕ έχει ήδη ΣΕΣ με 76 χώρες – πολύ περισσότερες από τις ΗΠΑ ή την Κίνα. Επιπλέον, μια πρόσφατη μελέτη του Ιδρύματος Bertelsmann έδειξε ότι ακόμη και η υπογραφή συμφωνιών που εκκρεμούν και η ταυτόχρονη εμβάθυνση όλων των υφιστάμενων θα αύξανε το ΑΕΠ της ΕΕ μόνο κατά 0,6% σε διάστημα πέντε ετών.
Από τη Mercosur μέχρι την Ινδία, υπάρχει ισχυρή γεωπολιτική ώθηση για την επιδίωξη συμφωνιών, και μακροπρόθεσμα, αυτές μπορούν πράγματι να βοηθήσουν στην εξασφάλιση πρόσβασης τόσο στις αγορές εφοδιασμού όσο και στις μελλοντικές αγορές ανάπτυξης. Όμως ως βραχυπρόθεσμη στρατηγική ανάπτυξης, οι αριθμοί απλώς δεν αθροίζονται.
Η ίδια ψευδαίσθηση διαμορφώνει τη συζήτηση για την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς. Ακούγοντας τους εθνικούς πολιτικούς, κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι είναι ένας οπωρώνας με φρούτα που κρέμονται χαμηλά και περιμένουν να μετατραπούν σε βάζα μαρμελάδας ανάπτυξης – την οποία οι προηγούμενες γενιές απλώς δεν είχαν παρατηρήσει. Όμως τα υπάρχοντα κενά – στις υπηρεσίες, τις κεφαλαιαγορές, το εταιρικό δίκαιο και την ενέργεια – είναι όλα πολιτικά ευαίσθητα, τεχνικά πολύπλοκα και προστατεύονται από ισχυρά κατεστημένα συμφέροντα.
Η πίεση για μια πανευρωπαϊκή εταιρική δομή – ένα «28ο καθεστώς» – είναι μια αποκαλυπτική παραδοχή: Αντί να επιδιώξουν μια πραγματική διασυνοριακή κανονιστική εναρμόνιση, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής προσπαθούν να παρακάμψουν τους εθνικούς κανόνες και ελπίζουν ότι κανείς δεν θα το προσέξει. Όμως ενώ αυτό μπορεί να βοηθήσει ορισμένες νέες επιχειρήσεις να αναπτυχθούν, μια ατζέντα ολοκλήρωσης της αγοράς σε αυτό το επίπεδο φιλοδοξίας δεν θα κινήσει την βελόνα των μακροοικονομικών.
Μια αξιόπιστη στρατηγική ανάπτυξης πρέπει να ξεκινά με μια πιο ειλικρινή αξιολόγηση: η οικονομική αδυναμία της Ευρώπης δεν πηγάζει από τις Βρυξέλλες, αλλά αντανακλά μια θεμελιώδη μετατόπιση στην παγκόσμια οικονομία. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία προκάλεσε ένα τεράστιο σοκ στις τιμές της ενέργειας στην ήπειρό μας που εξαρτάται από ορυκτά καύσιμα. Ταυτόχρονα, η κρατικά καθοδηγούμενη πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα της Κίνας πλήττει τον πυρήνα της βιομηχανικής βάσης της Ευρώπης, με τις κινεζικές εταιρείες να ξεπερνούν πλέον τον ανταγωνισμό των ευρωπαϊκών εταιρειών σε τομείς που κάποτε ήταν κοσμήματα του στέμματος. Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ – ο σημαντικότερος οικονομικός εταίρος της Ευρώπης εδώ και καιρό – υποχωρούν πίσω από τον προστατευτισμό, ενώ ασκούν καταναγκαστικές απειλές.
Καθώς δεν υπάρχει μεγάλη αγορά πρόθυμη να απορροφήσει την παραγωγή της Ευρώπης, η μείωση των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων της ΕΕ δεν θα διορθώσει το υποκείμενο πρόβλημα. Το παλιό μοντέλο ανάπτυξης της ηπείρου, που βασίζεται στην εξωτερική ζήτηση, δεν λειτουργεί πλέον σε αυτόν τον νέο κόσμο. Και το ερώτημα που θα πρέπει να θέσουν οι ηγέτες της ΕΕ είναι εάν έχουν ένα σχέδιο που να ταιριάζει με την κλίμακα αυτής της μετατόπισης.
Πώς θα μπορούσε να μοιάζει κάτι τέτοιο; Καταρχάς, όπως υποστήριξε ο Καναδός πρωθυπουργός Mark Carney στο Νταβός, η οικονομική δύναμη ξεκινά από την πατρίδα – και «πατρίδα» σημαίνει εθνικές πρωτεύουσες. Η Πολωνία, η Ισπανία και η Ολλανδία αναπτύσσονται σταθερά, ενώ η Γερμανία παραμένει στάσιμη, και η Γαλλία και η Ιταλία συνεχίζουν να υποαποδίδουν. Αυτό που θεωρείται ευρωπαϊκή αποτυχία είναι στην πραγματικότητα εθνική, καθώς πολλοί από τους πιο δεσμευτικούς περιορισμούς ανάπτυξης – οι άκαμπτες αγορές εργασίας, η δημογραφική πίεση στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και οι απολιθωμένες γραφειοκρατίες – παραμένουν σταθερά σε εθνικά χέρια – εκεί πρέπει να διορθωθούν.
Ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να κρυβόμαστε πίσω από τις Βρυξέλλες. Στη συνέχεια, η Ευρώπη χρειάζεται μια εμπορική πολιτική που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της εποχης. Η εμπορική άμυνα ανά προϊόν δεν μπορεί να συμβαδίσει με την κλίμακα και την ταχύτητα της αύξησης των εξαγωγών της Κίνας, η οποία απειλεί να καταστρέψει ορισμένους από τους πιο κερδοφόρους και καινοτόμους τομείς της Ευρώπης. Η ΕΕ πρέπει να προχωρήσει πέρα από τις μικρού μεγέθους θεραπείες και να στραφεί σε ευρύτερα οριζόντια μέσα που προστατεύουν τη βιομηχανική της βάση χωρίς να προκαλούν άμεσα αντίποινα.
Αυτό είναι δύσκολο και θα συνοδεύεται από κόστος που τα κεφάλαια θα πρέπει να είναι έτοιμα να επωμιστούν. Όμως χωρίς αυτό, οι βασικές βιομηχανίες της Ευρώπης θα παραμείνουν υπό έντονη απειλή εξαφάνισης. Επιπλέον, η εμπορική άμυνα πρέπει να συνδυαστεί με μια αυστηρή βιομηχανική πολιτική. Η Πράσινη Συμφωνία παραμένει η πιο πιθανή στρατηγική ανάπτυξης για μια ήπειρο φτωχή σε υδρογονάνθρακες με εργατικό δυναμικό υψηλής μόρφωσης. Χρειάζεται όμως σαφήνεια, ιεράρχηση προτεραιοτήτων και επαρκή χρηματοδότηση στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ εις βάρος των παραδοσιακών δαπανών.
Οι προτιμήσεις «Made in Europe» μπορούν να έχουν νόημα – αλλά μόνο εάν εφαρμόζονται με πειθαρχία. Η Ευρώπη πρέπει να είναι αδίστακτη στον καθορισμό των βιομηχανιών οι οποίες είναι ανταγωνιστικές και να είναι έτοιμη να εγκαταλείψει τις υπόλοιπες. Αυτό ήταν το βασικό επιχείρημα της έκθεσης Draghi. Το γεγονός ότι η ήπειρος εξακολουθεί να συζητά τις ευρωπαϊκές προτιμήσεις σε τομείς όπως τα ηλιακά πάνελ, τα οποία χάθηκαν πριν από μια δεκαετία, προκαλεί έκπληξη.
Τέλος, η ουσιαστική εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς δεν αποτελεί τεχνοκρατική τροποποίηση, αλλά μια ομοσπονδιοποιητική επιλογή. Σημαίνει πλήρη εναρμόνιση σε τομείς που είναι κρίσιμοι για την ανάπτυξη. Σημαίνει αφαίρεση της εξουσίας από τα εθνικά καθεστώτα που εξυπηρετούν εγχώρια συμφέροντα. Οποιαδήποτε σοβαρή μεταρρύθμιση θα δημιουργήσει ηττημένους, και αυτοί θα φωνάζουν. Αυτό δεν είναι σφάλμα – είναι το πώς καταλαβαίνεις ότι η μεταρρύθμιση έχει σημασία.
Σε τομείς όπως η εποπτεία των κεφαλαιαγορών ή η ρύθμιση των υπηρεσιών, οι ηγέτες πρέπει τώρα να δείξουν ότι είναι πρόθυμοι να ενεργήσουν ανεξάρτητα. Η ομοφωνία δεν αποτελεί άλλοθι: Οι κανόνες επιτρέπουν τις ειδικές πλειοψηφίες. Οι ηγέτες της ΕΕ πρέπει να μάθουν να τις οικοδομούν – και να ζουν με την απώλεια ψήφων.
Οι ηγέτες της ΕΕ αντιμετωπίζουν αύριο μια σαφή επιλογή: Μπορούν να επιδιώξουν μια ατζέντα ανάπτυξης που δεν θα αποδώσει, ενισχύοντας την ψευδή αφήγηση ότι η ΕΕ αλυσοδένει τις εθνικές οικονομίες και δίνοντας στην ευρωσκεπτικιστική ακροδεξιά μια ελεύθερη εκλογική ώθηση. Ή μπορούν να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα και να κάνουν τις δύσκολες επιλογές που απαιτεί μια τολμηρή ατζέντα. Η απάντηση θα πρέπει να είναι προφανής.
Πηγή: POLITICO
