Η εικόνα που έχουμε συνήθως για τις Ηνωμένες Πολιτείες πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι αυτή μιας χώρας που βυθίζεται στη Μεγάλη Ύφεση και αγωνίζεται να προστατέψει τις δημοκρατικές της δομές.
Ωστόσο, κάτω από αυτή την επιφάνεια υπήρξαν πραγματικές κινήσεις, οργανώσεις και ιδεολογικές τάσεις που θύμιζαν και πολλές φορές μιμήθηκαν, τα ευρωπαϊκά φασιστικά πρότυπα της εποχής.
Οικονομική κρίση, απογοήτευση και ιδεολογικά καύσιμα
Όταν ξέσπασε το κραχ του 1929, η κοινωνική και οικονομική αποσταθεροποίηση δημιουργούσε κενό νοήματος σε πολλούς Αμερικανούς. Η ανεργία και η απελπισία έκαναν ορισμένες κατηγορίες της κοινωνίας ευάλωτες σε ρητορικές που υπόσχονταν «τάξη», «προστασία» και «εθνική αξιοπρέπεια».
Αυτά ήταν πεδία όπου οι φασιστικές ιδέες — υπερπατριωτισμός, αντικομμουνισμός, ρατσισμός — μπορούσαν να ριζώσουν αρκετά εύκολα.
Ορισμένες από αυτές τις τάσεις δεν ήταν νέα για τις ΗΠΑ — υπήρχε ήδη παρακαταθήκη εθνικισμού, φυλετικού διαχωρισμού, και ευγονικών ιδεών που είχαν ανθήσει στις προηγούμενες δεκαετίες — αλλά η κρίση του 1930 τις ενίσχυσε και τους έδωσε νέα ορμή.
Ο Fritz Julius Kuhn και ο German American Bund (Γερμανικοαμερικανικός Σύνδεσμος)
Η πιο γνωστή και αντιπροσωπευτική οργάνωση αυτού του φαινομένου ήταν ο German‑American Bund (σ.σ. Γερμανοαμερικανικός Σύνδεσμος), μια φιλοναζιστική, αντισημιτική και παραστρατιωτική ομάδα που ιδρύθηκε στις ΗΠΑ το 1936 με στόχο να διαδώσει τον ναζιστικό ιδεολογικό πυρήνα και να αυξήσει την υποστήριξη προς το Γερμανικό Τρίτο Ράιχ.
Ο άνδρας που βρέθηκε στην ηγεσία του Bund ήταν ο Fritz Julius Kuhn.
Ο Kuhn γεννήθηκε στη Γερμανία και υπηρέτησε στον Γερμανικό στρατό στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά από περιπέτειες στο Μεξικό, εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ το 1928 και έγινε Αμερικανός πολίτης το 1934.
Ο Fritz Julius Kuhn
Ανέλαβε την ηγεσία του Bund που είχε τις ρίζες του σε προηγούμενες οργανώσεις φιλοναζιστών όπως οι Friends of New Germany (σ.σ. Φίλοι της Νέας Γερμανίας) και προσπάθησε να το οργανώσει σύμφωνα με το «Führerprinzip» (σ.σ. η Αρχή του Ενός), δηλαδή ένα αυταρχικό στελεχιακό σύστημα που αποδίδει απόλυτη εξουσία στον ηγέτη.
Ο ίδιος υιοθετούσε και προωθούσε μανιωδώς τον ρατσιστικό εθνικισμό για «λευκή, χριστιανική Αμερική» και αντισημιτικές θεωρείες, ενώ απαίτησε από τα μέλη του να αποφεύγουν ανθρώπους με εβραϊκή ή αφροαμερικανική καταγωγή.
η σημαία του German American Bund
Το Bund δεν ήταν απλά μια λέσχη με σημαίες: εγκαθίδρυσε παραστρατιωτικά «στρατόπεδα» νεολαίας, όπως το Camp Siegfried στο Yaphank της Νέας Υόρκης και το Camp Nordland στο New Jersey, όπου παιδιά γερμανικής καταγωγής διδάσκονταν γερμανικά, ύμνους προς τον Χίτλερ και το ναζιστικό ιδεώδες, ενώ φορούσαν στολές και εκπαιδεύονταν σε στρατιωτικές ασκήσεις.
Συγκέντρωση του German American Bund στη Νέα Υόρκη
Οργανώσεις «φασιστικού τύπου» στις ΗΠΑ
Παρά το γεγονός ότι η Αμερική δεν έγινε ποτέ ένα καθαρά φασιστικό κράτος, υπήρξαν αρκετές οργανώσεις που υιοθέτησαν ιδεολογικά στοιχεία ή πρακτικές παρόμοιες με τον ευρωπαϊκό φασισμό:
Η Silver Legion of America (σ.σ. Αργυρή Λεγεώνα της Αμερικής): ήταν μία παραστρατιωτική ομάδα που ιδρύθηκε το 1933 από τον William Dudley Pelley, με ανοιχτό φασιστικό και ρατσιστικό εθνικιστικό πρόγραμμα.
Το Christian Party (σ.σ. Χριστιανικό Κόμμα): ήταν το πολιτικό σκέλος της Silver Legion που προσπάθησε ανεπιτυχώς να διεκδικήσει προεδρία το 1936.
Η Black Legion (σ.σ. Μαύρη Λεγεώνα): ήταν μία ρατσιστική και εθνικιστική, βίαιη παραστρατιωτική ομάδα που πρωτοεμφανίστηκε ως παρακλάδι της Κου Κλουξ Κλαν και δραστηριοποιήθηκε κυρίως στις μεσοδυτικές πολιτείες.
Αυτές οι οργανώσεις συνέθεσαν ένα κίνημα που έστω και περιθωριακά, διεκδικούσε εξουσία ή επιρροή, κυρίως με βάση τις ρατσιστικές, αντι-κομμουνιστικές και υπερπατριωτικές ρητορικές.
«Business Plot»: Το σχέδιο πραξικοπήματος
Το 1933 αποκαλύφθηκε μια ίσως πιο δυσοίωνη πτυχή της εποχής, το λεγόμενο Business Plot (Επιχειρηματικό Σχέδιο), ήταν μια υποτιθέμενη συνωμοσία οικονομικών και πολιτικών ελίτ για την ανατροπή του προέδρου Φραγκλίνου Ρούσβελτ και την εγκαθίδρυση ενός δικτάτορα φασιστικού προσανατολισμού.
Ο συνταγματάρχης Smedley Butler, ήρωας του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, κατέθεσε ενώπιον του Κογκρέσου ότι τον είχαν προσεγγίσει για να ηγηθεί ενός πατριωτικού στρατιωτικού σώματος που θα αναλάμβανε την εξουσία. Μια σοβαρή κατηγορία που, παρά την έλλειψη ποινικών διώξεων, άφησε σκιά καχυποψίας και φόβου για αντιδημοκρατικές επεμβάσεις.
Ραδιόφωνο, Μ.Μ.Ε. και φόβος για «εσωτερικό εχθρό»
Παράλληλα, δημοφιλείς φιγούρες όπως ο καθολικός ιερέας Charles Coughlin, εξελίχθηκαν σε εκφραστές ενός λαϊκιστικού αντικομμουνισμού και κοινωνικής δυσαρέσκειας μέσω ραδιοφωνικών εκπομπών με εκατομμύρια ακροατές.
Αν και δεν ήταν όλοι αυτοί ξεκάθαρα φασιστές — και σε πολλές περιπτώσεις διέψευδαν αυτά τα χαρακτηριστικά — το ύφος και η ρητορική τους ενίσχυαν τους φόβους για την υπονόμευση της δημοκρατίας από τον «εσωτερικό εχθρό».
Η απάντηση της κοινωνίας και του κράτους
Παρά τις προσπάθειες, καμία από αυτές τις οργανώσεις δεν κατάφερε να εκτοπίσει ή να υπονομεύσει ουσιαστικά το δημοκρατικό σύστημα.
Όλες ήταν περιθωριακές, με λίγα μέλη ή περιορισμένη απήχηση.
Επιπλέον, όταν οι ΗΠΑ εισήλθαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μετά το 1941, η κοινωνική και πολιτική δυναμική άλλαξε ριζικά, περιορίζοντας τέτοιες ακραίες τάσεις.
Τι σημαίνει αυτό για την ιστορία σήμερα;
Η ιστορία των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1930 δείχνει ότι ακόμα και σε μια ισχυρή δημοκρατία μπορεί να αναδύονται κινήσεις και ιδεολογίες που μοιάζουν με φασιστικές — ιδιαίτερα σε περιόδους σοβαρής κρίσης. Αν και δεν κατάφεραν να κυριαρχήσουν, υπενθυμίζουν το ευάλωτο σημείο της δημοκρατίας απέναντι στην οικονομική απελπισία, την προπαγάνδα και τον κοινωνικό διχασμό.
