Καθώς οι δασικές πυρκαγιές απειλούσαν αυτή την εβδομάδα τα προάστια του Μπορντό και της Μαδρίτης, η Ευρώπη βρέθηκε για ακόμη μία φορά αντιμέτωπη με μια δυσάρεστη πραγματικότητα: ένας πλανήτης που θερμαίνεται με ταχύτατους ρυθμούς απειλεί να καταστήσει τμήματα της ηπείρου αδύνατο να ασφαλιστούν από ασφαλιστικές εταιρείες, σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico.
Οι πρωτοφανείς πυρκαγιές που ανάγκασαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, κατέστρεψαν την άγρια ζωή και απείλησαν πόλεις που μέχρι πρότινος θεωρούνταν απρόσβλητες από τέτοιου είδους φαινόμενα — αποτελούν το πιο πρόσφατο επεισόδιο σε μια σειρά φυσικών καταστροφών που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή και αναγκάζουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να επανεξετάσουν τον τρόπο διαχείρισης του κινδύνου.
Η απάντηση γίνεται ολοένα και πιο σκληρή: είτε οι κυβερνήσεις θα παρέμβουν για να προστατεύσουν τους πολίτες από τα αυξημένα ασφάλιστρα, επιβαρύνοντας τους δημόσιους προϋπολογισμούς, είτε οι πολίτες θα βρεθούν χωρίς καμία προστασία όταν τα σπίτια τους πλημμυρίζουν ή καίγονται.
Ο κίνδυνος
Ο αυξανόμενος κίνδυνος ώθησε την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την ευρωπαϊκή εποπτική αρχή ασφαλίσεων να καλέσουν τις Βρυξέλλες να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο, μέσω της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού αντασφάλισης και ενός δημόσιου ταμείου για τη χρηματοδότηση των φυσικών καταστροφών.
«Αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι δεν είναι μοναδικό», δήλωσε η υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Γαλλίας, Ανιές Μπενάσι-Κερέ. «Οι καύσωνες και οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν μέρος της έντονης παγκόσμιας αύξησης των ακραίων καιρικών φαινομένων, η οποία επιφέρει σημαντικό οικονομικό κόστος στα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις», ανέφερε.
Οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν «τον ταχύτερα αυξανόμενο καιρικό κίνδυνο παγκοσμίως», παρότι «μέχρι στιγμής αντιπροσωπεύουν σχετικά μικρό ποσοστό των ασφαλισμένων ζημιών στην Ευρώπη», δήλωσε ο Νικίλ ντα Βικτόρια Λόμπο, επικεφαλής του τομέα αντασφάλισης περιουσίας και ατυχημάτων της Swiss Re για τη Δυτική και Νότια Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα επιβαρύνουν ήδη με τεράστιο κόστος τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με έντονες δημοσιονομικές πιέσεις. Στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος δείχνουν ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν οικονομικές απώλειες άνω των 200 δισ. ευρώ στην οικονομία της ΕΕ την περίοδο 2021-2024.
Αυξήσεις στα ασφάλιστρα
Την ίδια στιγμή, οι ασφαλιστικές εταιρείες αυξάνουν τα ασφάλιστρα, ενώ σε ορισμένες περιοχές υψηλού κινδύνου αποσύρονται πλήρως από την αγορά, αφήνοντας κυβερνήσεις και πολίτες να επωμιστούν το κόστος των ανασφάλιστων ζημιών.
«Στην Ευρώπη, το 75% των ζημιών που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές δεν καλύπτεται από ασφάλιση», δήλωσε ο Αριέλ Λε Μπουρντονέκ, υπεύθυνος εκστρατειών για ασφαλιστικά ζητήματα στη μη κυβερνητική οργάνωση Reclaim Finance, επικαλούμενος στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA). Σύμφωνα με την Insurance Europe, για τις ασφαλιστικές εταιρείες οι πλημμύρες και οι καταιγίδες αποτελούν τις πιο δαπανηρές φυσικές καταστροφές, ενώ ακολουθούν οι καύσωνες και οι δασικές πυρκαγιές.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η κατάσταση θα επιδεινωθεί. Καθώς η χρήση ορυκτών καυσίμων εξακολουθεί να αυξάνεται παγκοσμίως, οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν με πρωτοφανή ρυθμό, διαταράσσοντας το κλίμα και τα οικοσυστήματα του πλανήτη. Η υπερθέρμανση της Γης ενισχύει τη συχνότητα και την ένταση ακραίων φαινομένων, όπως οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και οι ξηρασίες.
«Οι ασφαλισμένες ζημιές από δασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη αυξάνονται κατά περίπου 8% έως 11% ετησίως, σε πραγματικούς όρους, από το 1970», πρόσθεσε ο ντα Βικτόρια Λόμπο της Swiss Re.
Οι ζημιές συσσωρεύονται
Στη Γαλλία, όπου μια τεράστια πυρκαγιά εξακολουθεί να μαίνεται στα νοτιοδυτικά διαμερίσματα Ζιρόντ και Λαντ, η κυβέρνηση έχει δεσμευθεί ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες θα καλύψουν το κόστος προσωρινής στέγασης και τις υλικές ζημιές για περισσότερους από 200.000 ανθρώπους που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον 240 κατοικίες έχουν καταστραφεί από τη φωτιά. Οι ζημιές από δασικές πυρκαγιές καλύπτονται από τα ασφαλιστήρια κατοικίας και η κυβέρνηση έχει υποσχεθεί να επιταχύνει τις διαδικασίες αποζημίωσης, ώστε τα περισσότερα θύματα να λάβουν γρήγορα τα απαραίτητα κονδύλια για την ανοικοδόμηση των κατοικιών τους. «Οι ασφαλιστικές ανταποκρίνονται στις δεσμεύσεις τους», δήλωσε την Τρίτη στο RMC ο υπουργός Βιομηχανίας, Σεμπαστιέν Μαρτέν.
Ωστόσο, οι πυρκαγιές θα επιβαρύνουν περαιτέρω τα ήδη πιεσμένα δημόσια οικονομικά της Γαλλίας, λόγω του κόστους αναδάσωσης, αποκατάστασης των ζημιών και καταβολής επιδομάτων ανεργίας σε επιχειρήσεις που αναγκάστηκαν να αναστείλουν τη λειτουργία τους.
Στο διαμέρισμα Ζιρόντ, περίπου 130.000 εργαζόμενοι αδυνατούν σήμερα να εργαστούν εξαιτίας των πυρκαγιών, ενώ 13.000 επιχειρήσεις έχουν εκκενωθεί.
Ο Μαρτέν απέκλεισε ένα γενικευμένο σχέδιο επιδοτήσεων, ζητώντας «μια συγκεκριμένη, στοχευμένη και ακριβή απάντηση», προσθέτοντας ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για να εκτιμηθεί το συνολικό οικονομικό κόστος των πυρκαγιών.
Παρ’ όλα αυτά, το γαλλικό υπουργείο Περιβάλλοντος εκτιμά ότι η αναδάσωση όλων των εκτάσεων που χάθηκαν από τις φετινές πυρκαγιές θα μπορούσε να κοστίσει έως και 1 δισ. ευρώ.
Η ισπανική ασφαλιστική εταιρεία Mapfre ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι έχει λάβει μέχρι στιγμής 116 αιτήσεις αποζημίωσης, κυρίως για κατοικίες. Εκπρόσωπος της εταιρείας δήλωσε ότι οι πυρκαγιές «δεν αναμένεται να έχουν σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις».
Εκτός αγοράς
Ωστόσο, η σωρευτική επίδραση των φυσικών καταστροφών που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή συνεχίζει να ασκεί έντονες πιέσεις στον ασφαλιστικό κλάδο. Με κάθε νέα καταστροφή, οι ασφαλιστικές εταιρείες αναγκάζονται να αυξάνουν τα ασφάλιστρα προκειμένου να αποφύγουν ζημιές στα νέα συμβόλαια.
Σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης, «οι κίνδυνοι υψηλής έκθεσης έχουν πλέον γίνει πραγματικότητα. Ακόμη και οι αντασφαλιστικές εταιρείες, που υποτίθεται ότι προστατεύουν τις ασφαλιστικές, περιορίζουν την έκθεσή τους στον κίνδυνο, μειώνουν την κάλυψη που παρέχουν ή αυξάνουν τα όρια ιδίας κράτησης (retentions)», δήλωσε ο Τιερί Λανγκρενέ, πρόεδρος της περιβαλλοντικής οργάνωσης Les Ateliers du Future.
Η διεθνής ένωση τουρισμού SKÅL International, επικαλούμενη εθνικά στοιχεία, αναφέρει ότι τα ασφάλιστρα για τουριστικές επιχειρήσεις σε ισπανικές περιοχές που πλήττονται από πυρκαγιές αυξάνονται κατά 15% ετησίως τα τελευταία πέντε χρόνια, ενώ τα ασφάλιστρα για παράκτια ακίνητα στην Ιταλία αυξήθηκαν κατά 25% την πενταετία έως το 2022, λόγω της συχνότερης εμφάνισης παράκτιων πλημμυρών και έντονων θαλάσσιων κυματισμών.
Σύμφωνα με τη γαλλική ασφαλιστική ένωση France Assureurs, τα ασφάλιστρα κατοικίας αυξήθηκαν ήδη κατά 7,8% το 2025, ενώ η επιβάρυνση υπέρ φυσικών καταστροφών – η οποία δεν καλύπτει τις δασικές πυρκαγιές – αυξήθηκε κατά 66%.
Προς το παρόν, οι περισσότεροι κάτοικοι της Γαλλίας εξακολουθούν να μπορούν να ασφαλίσουν τις κατοικίες τους σε ολόκληρη τη μητροπολιτική Γαλλία, σύμφωνα με τον δημόσιο οργανισμό αντασφάλισης. Ωστόσο, ήδη σε ορισμένες πόλεις εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια πίεσης, καθώς η ασφάλιση γίνεται ολοένα δυσκολότερη ή οικονομικά απρόσιτη.
Πέρα από τις δυνατότητες των νοικοκυριών το κόστος
Σταδιακά, αυτές οι εξελίξεις ωθούν το κόστος της ασφάλισης πέρα από τις δυνατότητες νοικοκυριών και επιχειρήσεων, διευρύνοντας το λεγόμενο «κενό προστασίας». Σύμφωνα με την ασφαλιστική εταιρεία Aon, περίπου οι μισές οικονομικές απώλειες από φυσικές καταστροφές παγκοσμίως το περασμένο έτος δεν καλύπτονταν από ασφαλιστήρια συμβόλαια.
«Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος αυτό το ήδη μεγάλο κενό να διευρυνθεί ακόμη περισσότερο όσο αυξάνονται οι φυσικές καταστροφές, με σοβαρές συνέπειες για την καθημερινή ζωή των πολιτών και την οικονομική δραστηριότητα στις πληγείσες περιοχές», δήλωσε η πρόεδρος της EIOPA, Πέτρα Χίλκεμα, σε συνέδριο για τους κλιματικούς κινδύνους τον περασμένο Απρίλιο.
Ως αποτέλεσμα, οι κυβερνήσεις συχνά δεν έχουν άλλη επιλογή από το να καλύψουν το κενό που αφήνει η αγορά, αυξάνοντας τις δημόσιες δαπάνες και το δημόσιο χρέος, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Network for Greening the Financial System, που συγκεντρώνει κεντρικές τράπεζες και χρηματοπιστωτικές εποπτικές αρχές από όλο τον κόσμο.
«Οι αρνητικές επιπτώσεις εκδηλώνονται είτε μέσω υψηλότερου κόστους ασφάλισης τα επόμενα χρόνια είτε μέσω υψηλότερου δημόσιου χρέους», αναφέρει η έκθεση, η οποία εντόπισε αρνητικές συνέπειες των πρόσφατων φυσικών καταστροφών στο ΑΕΠ, τον πληθωρισμό και το πιστωτικό σύστημα.
«Άλλοτε το μεγαλύτερο βάρος το επωμίζεται ο ιδιωτικός τομέας και άλλοτε μεταφέρεται στα δημόσια οικονομικά. Σε κάθε περίπτωση, όμως, οι φυσικές αυτές καταστροφές έχουν βαρύ οικονομικό τίμημα τόσο για τις χώρες που πλήττονται όσο και για την ευρύτερη οικονομία», δήλωσε η Μπενάσι-Κερέ της Τράπεζας της Γαλλίας.
Αλλαγή του συστήματος
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η EIOPA πρότειναν την αντιμετώπιση του προβλήματος μέσω ενός νέου δημόσιου-ιδιωτικού συστήματος αντασφάλισης σε επίπεδο ΕΕ και ενός νέου ευρωπαϊκού ταμείου χρηματοδότησης φυσικών καταστροφών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει αργότερα μέσα στη χρονιά ένα πακέτο μέτρων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση των κινδύνων.
«Οι δημόσιες αρχές πρέπει να συνεχίσουν να παρέχουν έκτακτη στήριξη, αλλά η Ευρώπη οφείλει επίσης να αναπτύξει κοινά χρηματοδοτικά εργαλεία που θα ενισχύουν την αλληλεγγύη και θα συμβάλλουν στον επιμερισμό των κλιματικών κινδύνων μεταξύ των κρατών-μελών», δήλωσε ο Ισπανός σοσιαλιστής ευρωβουλευτής Σέσαρ Λουένα.
«Το μελλοντικό ευρωπαϊκό πλαίσιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή θα πρέπει να περιλαμβάνει έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό αντασφάλισης ή επιμερισμού του κινδύνου», πρόσθεσε.
Στη Γαλλία, άλλες φυσικές καταστροφές καλύπτονται ήδη από ένα δημόσιο-ιδιωτικό σύστημα που καθιστά υποχρεωτική την ασφάλιση έναντι φυσικών καταστροφών και κατανέμει τον κίνδυνο μεταξύ ασφαλιστικών εταιρειών και κράτους.
«Ο μηχανισμός βασίζεται ουσιαστικά σε διασταυρούμενη επιδότηση των ασφαλιστηρίων συμβολαίων στις περιοχές υψηλού κινδύνου από τα ασφάλιστρα που καταβάλλονται στις περιοχές χαμηλότερου κινδύνου, με ποσοστό που καθορίζει το κράτος», δήλωσε ο Λανγκρενέ, ο οποίος είχε συμβουλεύσει τη γαλλική κυβέρνηση το 2024 για την επικαιροποίηση του μοντέλου.
«Πρόκειται πιθανότατα για μια καλή πρακτική, την οποία θα ήταν χρήσιμο να υιοθετήσουν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες που επιθυμούν να διευρύνουν την ασφαλιστική κάλυψη», πρόσθεσε.
Έμφαση στην πρόληψη
Οι ασφαλιστικές εταιρείες, από την πλευρά τους, ζητούν μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη. Οι χώρες θα πρέπει «να σταματήσουν να αναπτύσσουν νέες υποδομές και ακίνητα σε περιοχές υψηλού κινδύνου, είτε πρόκειται για περιοχές που είναι επιρρεπείς στις πυρκαγιές είτε για περιοχές με αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών», δήλωσε ο Τόμπιας Γκριμ, επικεφαλής επιστήμονας για το κλίμα στη Munich Re.
Ορισμένες οργανώσεις, όπως η Reclaim Finance, υποστηρίζουν επίσης ότι οι μεγάλες ασφαλιστικές εταιρείες θα πρέπει να επωμιστούν μεγαλύτερο μέρος του κόστους, καθώς τα κέρδη τους συνεχίζουν να αυξάνονται. «Ένα ολοένα και μεγαλύτερο μέρος των ζημιών παραμένει ανασφάλιστο, την ώρα που τα κέρδη των ασφαλιστικών εταιρειών συνεχίζουν να αυξάνονται», δήλωσε ο Λε Μπουρντονέκ.
Πηγή: ΟΤ
