Ολοένα και λιγότερες ευκαιρίες να μπει στην αγορά εργασίας έχει η Gen Z, καθώς οι επιχειρήσεις σε ΗΠΑ και Ευρώπη φαίνεται να στρέφονται σε εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας και μεγαλύτερης εμπειρίας. Παράλληλα, η AI μετασχηματίζει το τοπίο των entry-level θέσεων, με την αυτοματοποίηση να κερδίζει έδαφος.
Πέραν της AI, οι νέοι έρχονται αντιμέτωποι και με μια διαρθρωτική επιβράδυνση των προσλήψεων
Απόφοιτοι κορυφαίων πανεπιστημίων μαθαίνουν να κινούνται μέσα στη δίνη του networking και των συστάσεων, των διαδικτυακών ομάδων αναζήτησης εργασίας και των συνεντεύξεων, προσπαθώντας να αξιοποιήσουν τα πτυχία και τα ταλέντα τους.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της εταιρείας ανάλυσης δεδομένων Revelio Labs, που δημοσιεύτηκε στις 6 Ιανουαρίου, την οποία επικαλείται η Washington Post, ένας από τους κύριους παράγοντες αυτής της μετατόπισης στην αγορά εργασίας είναι η γήρανση του πληθυσμού και το γεγονός ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι εργάζονται μέχρι τα 60 και τα 70 τους χρόνια.
Η ανάλυση το επιβεβαιώνει: Το 2025, η μέση ηλικία των νεοπροσλαμβανόμενων στις ΗΠΑ ήταν τα 42 έτη, έναντι 40,5 το 2022 και 40 το 2016. Το ποσοστό των εργαζομένων ηλικίας έως 25 ετών μειώθηκε από 14,9% σε 8,8% την περίοδο 2022–2025. Οι προσλήψεις σε αυτή την ηλικιακή ομάδα έχουν μειωθεί πάνω από 45% σε σύγκριση με το 2019, ενώ αντιθέτως οι προσλήψεις στην κατηγορία 65+ αυξήθηκαν σχεδόν κατά 80% την ίδια περίοδο.
Η επικεφαλής οικονομολόγος της εταιρείας, Λίζα Σάιμον, εξηγεί ότι τα χρόνια της οικονομικής και πολιτικής αβεβαιότητας, καθώς και η ώθηση προς τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για τον ανασχηματισμό της εργασίας, έχουν οδηγήσει τους εργοδότες να δίνουν μεγαλύτερη αξία στην «εμπειρία και να είναι λίγο πιο επιφυλακτικοί ως προς το ποιον προσλαμβάνουν και σε ποιον είναι διατεθειμένοι να επενδύσουν».
Η παγίδα
Αυτό αποτελεί παγίδα για τους νεώτερους εργαζομένους σε μια εποχή όπου «οι εργοδότες περιμένουν από τους υποψηφίους να αποδίδουν από την πρώτη μέρα, χωρίς να τους δίνουν πραγματικά την ευκαιρία να εκπαιδευτούν», προσθέτει η ίδια.
Οι πιο έντονες ενδείξεις παραμονής μεγαλύτερων εργαζομένων καταγράφονται σε επαγγέλματα με άμεση επαφή με το κοινό και έντονο χαρακτήρα υπηρεσιών, όπως πωλητές και μεσίτες ακινήτων. Πρόκειται για ρόλους όπου η συσσωρευμένη εμπειρία και οι διαπροσωπικές δεξιότητες είναι καθοριστικές για την παραγωγικότητα.
Οι αλλαγές αυτές έρχονται τη στιγμή που οι εταιρείες επενδύουν όλο και περισσότερο στην τεχνητή νοημοσύνη. Στη σημερινή αγορά, οι εργοδότες «δίνουν μεγαλύτερη αξία στην εμπειρία, την κρίση και τις διαπροσωπικές δεξιότητες – τομείς στους οποίους οι μεγαλύτεροι εργαζόμενοι έχουν πλεονέκτημα», λέει ο Ματ Μπέαρντ, ανώτερος οικονομολόγος στο LinkedIn.
Τον περασμένο Νοέμβριο, ο CEO της JPMorgan Chase, Τζέιμι Ντίμον, παρότρυνε τους εργαζομένους της Gen Z να επικεντρωθούν σε «δεξιότητες με ζήτηση» επειδή «δεν αρκεί πλέον να λες ‘δουλεύω σκληρά’». Πρόσθεσε ότι η AI και ο προγραμματισμός είναι τομείς στους οποίους «ξέρουμε ότι χρειαζόμαστε δεξιότητες».
Σύμφωνα με την έκθεση Future of Jobs του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, το 41% των οργανισμών αναμένει να μειώσει το εργατικό του δυναμικό έως το 2030 λόγω αυτοματοποίησης, ενώ το 70% σκοπεύει να προσλάβει εργαζόμενους με νέες δεξιότητες. Ωστόσο, η AI είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Κορυφαίοι οικονομολόγοι αποδίδουν την επιβράδυνση των προσλήψεων εισαγωγικού επιπέδου σε ευρύτερες διαρθρωτικές δυνάμεις και όχι σε μαζική τεχνολογική εκτόπιση.
Ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Τζερόμ Πάουελ, αποδίδει την τρέχουσα κατάσταση στην επιφυλακτικότητα των επιχειρήσεων σε μια οικονομία που επιβραδύνεται, παρά στην αυτοματοποίηση. Αναμφίβολα, η AI αναδιαμορφώνει την εργασία, αλλά οι βραδύτεροι κύκλοι προσλήψεων και τα διευρυνόμενα κενά δεξιοτήτων φαίνεται να είναι οι βασικότεροι παράγοντες που διαμορφώνουν την απασχόληση των νέων.
Προκλήσεις-ρεκόρ για τη Gen Z
Η ανεργία των νέων αυξάνεται και μαζί οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Σύμφωνα με έρευνα της Morgan Stanley που παρουσιάστηκε στο Bloomberg, τα ποσοστά για τους νέους εργαζόμενους σε τμήματα της Ασίας και της Αφρικής είναι πολύ υψηλότερα από αυτά των ΗΠΑ (4,3%) – 17% στην Ινδία, 16,5% στην Κίνα και περίπου 36% στο Μαρόκο.
Το 2024, εκτιμάται ότι 1,2 εκατομμύρια απόφοιτοι στο Ηνωμένο Βασίλειο διεκδικούσαν λιγότερες από 17.000 θέσεις εισαγωγικού επιπέδου. Αν και το αφήγημα ότι η τεχνητή νοημοσύνη καταργεί θέσεις εργασίας έχει πλέον παγιωθεί, πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η πραγματική εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Για την πρώτη πλήρως διαδικτυακή γενιά, η πρόκληση της απασχόλησης εκτείνεται πέρα από την AI και την αυτοματοποίηση. Οι νέοι έρχονται αντιμέτωποι και με μια διαρθρωτική επιβράδυνση των προσλήψεων, στασιμότητα της κοινωνικής κινητικότητας και εντεινόμενες αναντιστοιχίες δεξιοτήτων, σε ένα περιβάλλον οικονομικής αβεβαιότητας και αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων.
Τα χαρακτηριστικά αυτής της κρίσης διαφέρουν ανά περιοχή, όμως η απογοήτευση των νέων εργαζομένων είναι παγκόσμια. Σε όλη την Ασία, τα ποσοστά ανεργίας των νέων είναι δύο έως τρεις φορές υψηλότερα από τον συνολικό μέσο όρο. Στην Ινδία, τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι μόλις το 2,3% των εργαζομένων διαθέτει πιστοποιημένη επαγγελματική κατάρτιση, έναντι 75% στη Γερμανία και 96% στη Νότια Κορέα, αφήνοντας μια ολόκληρη γενιά παγιδευμένη ανάμεσα στα εκπαιδευτικά συστήματα και τις προσδοκίες των εργοδοτών.
Στην Αφρική, διαδηλώσεις με πρωταγωνιστές τους νέους έχουν ξεσπάσει στην Κένυα, τη Μαδαγασκάρη και το Μαρόκο, τροφοδοτούμενες από τις περιορισμένες ευκαιρίες και το αυξανόμενο κόστος ζωής. Με το 70% του πληθυσμού της ηπείρου κάτω των 30 ετών, ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2050, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ.
Το πρόβλημα της Ευρώπης
Στην Ευρώπη, από την άλλη, το πρόβλημα είναι συχνά η επισφάλεια της εργασίας και όχι η ανεργία. Στην Ισπανία, η ανεργία των νέων έχει μειωθεί από 40% σε 27%, ωστόσο οι συμβάσεις είναι μικρότερης διάρκειας και οι μισθοί παραμένουν στάσιμοι. Παρόμοια μοτίβα «μπες-βγες» στην απασχόληση παρατηρούνται σε όλη τη Γαλλία και τη Γερμανία, με τους νέους εργαζόμενους να εναλλάσσονται συχνά σε προσωρινές δουλειές στους τομείς του τουρισμού, του λιανεμπορίου και της τεχνολογίας.
Σύμφωνα με την έκθεση Future of Jobs Report 2025, οι περισσότεροι εργοδότες σχεδιάζουν να αναβαθμίσουν τις δεξιότητες του προσωπικού τους προσφέροντας και επανεκπαίδευση σε δεξιότητες AI, ωστόσο το 63% αναφέρει τα κενά δεξιοτήτων ως το βασικό εμπόδιο. Σε κάθε περίπτωση, η Gen Z προσαρμόζεται γρήγορα.
Παρότι οι θέσεις εισαγωγικού επιπέδου έχουν μειωθεί, πολλοί νέοι διαφοροποιούν τις πηγές εισοδήματός τους. Οι μαθητείες και η επαγγελματική κατάρτιση γνωρίζουν επίσης αναβίωση. Σύμφωνα με το Forbes, το 37% των αποφοίτων της Gen Z εκπαιδεύεται ή ήδη εργάζεται σε χειρωνακτικά επαγγέλματα που θεωρούνται πιο ανθεκτικά στην αυτοματοποίηση.
Η κρίση απασχόλησης της Gen Z είναι πραγματική, αλλά δυνητικά αναστρέψιμη. Παρά τον εκτεταμένο φόβο γύρω από την αυτοματοποίηση, η AI είναι πιο πιθανό να ενισχύσει υπάρχουσες διαρθρωτικές αδυναμίες παρά να τις δημιουργήσει. Οι λύσεις βρίσκονται στην ενίσχυση της δημιουργίας θέσεων εργασίας, στη μεταρρύθμιση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης και στη διεύρυνση της πρόσβασης σε διαδρομές που ανταμείβουν τις δεξιότητες και όχι μόνο τα τυπικά προσόντα.
