Τρόφιμα και Ευρώπη, αποτελούν το όχημα που κρατά σε ανοδική τροχιά τις ελληνικές εξαγωγές, με την Ελλάδα να εξακολουθεί να κερδίζει έδαφος έναντι των Ευρωπαίων ανταγωνιστών της, παρά τις γεωπολιτικές και δασμολογικές πιέσεις που συγκρατούν τη συνολική δυναμική τους.
Οι διαφορετικές διαδρομές των τριών βασικών «κινητήρων» ανόδου των εξαγωγών τροφίμων (του γιαουρτιού, του ακτινιδίου και της φράουλας) δείχνουν στην πράξη ότι η ενίσχυση της εξωστρέφειας δεν περνά από μία ενιαία συνταγή, αλλά από στοχευμένες στρατηγικές που μετατρέπουν τα κέρδη όγκων και μεριδίων σε διατηρήσιμη εμπορική αξία.
Οι δύο πυλώνες για τις ελληνικές εξαγωγές
‘Ετσι, λοιπόν, σύμφωνα με το νέο τεύχος «Τάσεις του Επιχειρείν» της διεύθυνσης ανάλυσης της Εθνικής Τράπεζας, ο ρυθμός ανάπτυξης των ελληνικών εξαγωγών κατά το 1ο πεντάμηνο του 2026 περιορίστηκε στο 0,2% σε αποπληθωρισμένους όρους – περίπου στο 1/10 της μέσης ετήσιας επίδοσης της προηγούμενης τριετίας – ενώ η θετική μεταβολή στηρίχθηκε σε λιγότερους κλάδους και αγορές.
Δύο ήταν οι πυλώνες που λειτούργησαν ως σταθεροποιητές:
– Η Ευρώπη προσέφερε την κύρια ώθηση σε επίπεδο αγορών (+0,9 π.μ.), με τη συνεχιζόμενη διείσδυση στη Δυτική και την Ανατολική Ευρώπη να αντισταθμίζει τις πιέσεις από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αμερική.
– Παράλληλα, τα τρόφιμα ξεχώρισαν σε επίπεδο κλάδων (+1,8 π.μ.), αντισταθμίζοντας την αρνητική επίδοση κυρίως των ορυκτών, των υφασμάτων και του ελαιόλαδου.
Η Ελλάδα αύξησε ή διατήρησε το μερίδιό της σε 7 από τις 9 γεωγραφικές περιοχές και σε 9 από τους 11 κλάδους, ενώ το συνολικό μερίδιό της στις ευρωπαϊκές εξαγωγές αυξήθηκε σε 0,59%, από 0,56% έναν χρόνο νωρίτερα.
Ακόμη και στη Βόρεια Αμερική, όπου οι ελληνικές εξαγωγές μειώθηκαν, η πτώση ήταν μικρότερη από εκείνη των Ευρωπαίων ανταγωνιστών. Επομένως, όπως σημειώνεται, η βάση της τρέχουσας ανάπτυξης είναι στενή, αλλά η σχετική υπεραπόδοση της Ελλάδας είναι ευρεία.
Η ωρίμανση της ελληνικής εξωστρέφειας
Η ωρίμανση της ελληνικής εξωστρέφειας αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στους τρεις βασικούς κινητήρες ανάπτυξης των τροφίμων – το γιαούρτι, τα ακτινίδια και τις φράουλες – οι οποίοι συνεισέφεραν τα ¾ της ανόδου των εξαγωγών του κλάδου και τα ⅔ της αύξησης του μεριδίου του στην Ευρώπη.
Κοινό αποτέλεσμα είναι τα ισχυρά κέρδη όγκων και μεριδίων· ο μηχανισμός, όμως, διαφέρει ουσιαστικά ανά προϊόν.
Το γιαούρτι και η στρατηγική εμβάθυνσης
Το γιαούρτι, εδραιώνεται σε λίγες ώριμες αγορές της Δυτικής και της Νότιας Ευρώπης, αυξάνοντας θεαματικά όγκους και μερίδια, χωρίς να χάνει τη διαφοροποιημένη τοποθέτησή του.
Παρά τον υπερτριπλασιασμό του όγκου εξαγωγών την τελευταία 6ετία και την αύξηση του μεριδίου του στις ευρωπαϊκές εξαγωγές από 7% σε 20%, διατηρεί σημαντικό πλεονέκτημα τιμής, της τάξης του 30%, έναντι των Ευρωπαίων ανταγωνιστών. Αποδεικνύει έτσι ότι η αύξηση κλίμακας μπορεί να συνδυαστεί με υψηλή εμπορική αξία.
Η αντίθετη διαδρομή του ακτινιδίου
Το ακτινίδιο ακολουθεί την αντίθετη διαδρομή. Διευρύνει δυναμικά τη γεωγραφική του παρουσία, περιορίζει την εξάρτηση από την Ιταλία (η οποία φαίνεται ότι λειτουργούσε ως ενδιάμεσος εμπορικός κόμβος), και αποκτά πιο άμεση πρόσβαση σε νέες αγορές.
Η στρατηγική αυτή αποδίδει σε όγκους και μερίδια, με το ελληνικό μερίδιο στις ευρωπαϊκές εξαγωγές να αυξάνεται σε 30%, από 24% το 2019, αλλά εξακολουθεί να στηρίζεται σε χαμηλή σχετική τιμή. Το επόμενο βήμα είναι η μετατροπή της διεθνούς διείσδυσης σε υψηλότερη εμπορική αξία.
Η φράουλα των δύο προτύπων
Η φράουλα συνδυάζει τα δύο πρότυπα. Αυξάνει τα μερίδιά της τόσο στην Ανατολική όσο και στη Δυτική Ευρώπη) από 30% σε 60% και από 2% σε 10%, αντίστοιχα), ενώ παράλληλα περιορίζει σταδιακά την απόσταση τιμής από τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές.
Η επόμενη φάση απαιτεί την περαιτέρω τιμολογιακή αναβάθμιση στην Ανατολική Ευρώπη και την αναπαραγωγή της επιτυχίας της ελληνικής φράουλας στη Γερμανία (όπου έχει κατακτήσει μερίδιο 21% έναντι των Ευρωπαίων ανταγωνιστών) σε νέες δυτικοευρωπαϊκές αγορές.
«Το ευρύτερο συμπέρασμα είναι ότι δεν χρειάζονται όλοι οι εξαγωγείς περισσότερες αγορές ή μεγαλύτερους όγκους, χρειάζονται να λύσουν τον περιορισμό που τους κρατά από το επόμενο στάδιο ανάπτυξης. Για άλλους ο δεσμευτικός περιορισμός είναι η πρόσβαση, για άλλους η κλίμακα και για άλλους η αξία που καρπώνονται από την παρουσία τους στις διεθνείς αγορές», τονίζεται στην μελέτη της ΕΤΕ, η οποία αξιοποιώντας μια νέα bottom-up ανάλυση εκατοντάδων εκατομμυρίων εξαγωγικών ροών, εντοπίζει τι πραγματικά κινεί ή περιορίζει την ανάπτυξη.
Άλλωστε, όπως σημειώνει, «αποκτώντας τη δυνατότητα να δούμε πίσω από το «πέπλο» της συνολικής επίδοσης, μετατρέπουμε τη μέτρηση των εξαγωγών από άσκηση καταγραφής σε εργαλείο πληροφόρησης για την επιλογή επιχειρηματικών στρατηγικών και στοχευμένων παρεμβάσεων της Πολιτείας».
