Ξεχωριστό ενδιαφέρον για το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο και τον μετασχηματισμό της οικονομίας παρουσιάζει η νέα πιλοτική έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ για τους ομίλους επιχειρήσεων και το αποτύπωμά τους στην παγκοσμιοποίηση.
Το πρώτο εύρημα που προξενεί εντύπωση είναι ότι ενώ οι επιχειρηματικοί όμιλοι – εθνικοί και πολυεθνικοί – αποτελούν μόλις το 0,46% του συνόλου των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, συγκεντρώνουν σχεδόν το 44% του τζίρου.
Αντίστοιχα υψηλό είναι το αποτύπωμα των επιχειρηματικών ομίλων στην Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία, δηλαδή την αξία των προϊόντων και υπηρεσιών που προκύπτει από την παραγωγική διαδικασία, αφαιρώντας τα κόστη των εισροών.
Η συμβολή των ομίλων στην ΑΠΑ, προσεγγίζει το 43,5%. Τον πλέον σημαντικό ρόλο παίζουν οι ελληνικές πολυεθνικές. Οι όμιλοι επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε περισσότερες από μία χώρες, αλλά ελέγχονται από την Ελλάδα, είναι μόλις το 0,1% του συνόλου των επιχειρήσεων, αλλά παράγουν πάνω από το 24% της προστιθέμενης αξίας.
Συμμετοχή στην απασχόληση
Αυξανόμενη είναι η συμμετοχή των επιχειρηματικών ομίλων, ιδίως των ελληνικών πολυεθνικώς, στην απασχόληση. Ενώ οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις, στην πλειονότητά τους μικρές και πολύ μικρές, εξακολουθούν να είναι ο μεγαλύτερος συλλογικός εργοδότης της χώρας, το ποσοστιαίο μερίδιό τους στην απασχόληση υποχωρεί, προς όφελος των πολυεθνικών.
Συγκεκριμένα μεταξύ 2022 και 2023, τα έτη που συγκρίνει η ΕΛΣΤΑΤ, οι απασχολούμενοι στις ανεξάρτητες επιχειρήσεις αυξήθηκαν μεν αριθμητικά, περίπου κατά 20.000 θέσεις εργασίας, αλλά μειώθηκαν ως ποσοστό επί του συνόλου, στο 84,5% από 85,9%.
Τη μεγαλύτερη αύξηση, τόσο σε απόλυτους αριθμούς εργαζομένων όσο και σε μερίδιο συμμετοχής στην απασχόληση σημείωσαν οι ελληνικοί πολυεθνικοί όμιλοι, στο 7,1% από 5,6%, με περισσότερες από 58.300 νέες θέσεις εργασίας.
Σε εξέλιξη το σχέδιο Πισσαρίδη
Υπό αυτό το πρίσμα, το διακηρυγμένο σχέδιο της έκθεσης Πισσαρίδη για υποστήριξη των οικονομιών κλίμακας φαίνεται ότι υλοποιείται, τουλάχιστον ως προς το σκέλος της συγκέντρωσης του τζίρου σε λίγους επιχειρηματικούς ομίλους.
Ο νομπελίστας οικονομολόγος έχει υποστηρίξει επανειλημμένα ότι η Ελλάδα έχει δυσανάλογα υψηλό αριθμό μικρών επιχειρήσεων και αυτό δρα ως τροχοπέδη στην ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Η σύστασή του στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) είναι να μεγαλώσουν, με συνέργειες ή συγχωνεύσεις-εξαγορές, ώστε να γίνουν πιο παραγωγικές και εξωστρεφείς.
Το σχέδιο Πισσαρίδη που υιοθέτησε η κυβέρνηση, έχει δεχθεί οξεία κριτική τόσο από επαγγελματικούς φορείς όσο και από την αντιπολίτευση, με το σκεπτικό ότι μεροληπτεί εις βάρος των μικρομεσαίων και υποτιμά τη βαρύτητα των ΜμΕ στην ελληνική οικονομία και την αναπτυξιακή τους δυναμική.
Προς το παρόν αυτό που βλέπουμε δεν είναι η αριθμητική συρρίκνωση των μικρότερων επιχειρήσεων (αντιθέτως αυξήθηκαν μεταξύ 2022-23), όσο η επιδείνωση της οικονομικής τους θέσης, σε ό,τι αφορά τον κύκλο εργασιών και το μερίδιό τους στην αγορά.
Συμμετοχή στους μισθούς
Η συμμετοχή των πολυεθνικών ομίλων στην απασχόληση, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, είναι 13,22%, ωστόσο η συμμετοχή τους στους μισθούς (ως συνολικό ποσό σε ευρώ) είναι πολλαπλάσια και ανερχόταν το 2023 σε σχεδόν 33%.
Μαζί με τους εθνικούς επιχειρηματικούς ομίλους, οι πολυεθνικές εταιρείες ευθύνονται για το 15,5% της απασχόλησης, αλλά έχουν πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή στους μισθούς, με μερίδιο 37% επί του συνόλου.
Επιβεβαιώνονται δηλαδή τα στοιχεία του Εργάνη που δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις κάτω των 10 ατόμων, που αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία του επιχειρηματικού τομέα στην Ελλάδα, πληρώνουν σημαντικά χαμηλότερους μισθούς. Για παράδειγμα ο μέσος μισθός στον ιδιωτικό τομέα είναι μόλις 1.032 ευρώ στις επιχειρήσεις κάτω των 10 ατόμων, και 1.457 στις επιχειρήσεις με δέκα άτομα και πάνω.
Η διάρθρωση των επιχειρηματικών ομίλων
Κατά το έτος 2023 οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιήθηκαν στην Ελλάδα στους τομείς της βιομηχανίας, των κατασκευών, του εμπορίου και των υπηρεσιών ανήλθαν σε 932.549, έναντι 917.441 το 2022.
Οι επιχειρήσεις αυτές απασχόλησαν περίπου 3,5 εκατομμύρια άτομα, νώ ο συνολικός κύκλος εργασιών τους διαμορφώθηκε σε 411 δισ. ευρώ, έναντι 404,9 δισ. ευρώ το 2022. Η συμβολή τους στην προστιθέμενη αξία της οικονομίας ανήλθε σε 102,0 δισ. ευρώ, σε σύγκριση με 90,9 δισ. ευρώ το 2022.
Οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις είναι πάνω από το 99,5% του συνόλου (912.000), αλλά μοιράζονται μεταξύ τους το 56% του τζίρου ή 230,3 δισεκατομμύρια.
Οι επιχειρηματικοί όμιλοι είναι 4.300, εκ των οποίων η μεγάλη πλειονότητα (3.184 ή 74%) αφορά πολυεθνικές που ελέγχονται από το εξωτερικό. Οι πολυεθνικές που έχουν την έδρα τους στην Ελλάδα είναι 929, ενώ οι όμιλοι που δραστηριοποιούνται μόνο εντός ελληνικής επικράτειας (εθνικοί όμιλοι) είναι μόλις 187.
Οι επιχειρηματικοί όμιλοι έχουν συνολικό τζίρο 180,72 δισεκατομμύρια ευρώ. Σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή στον τζίρο οι αναλογίες αλλάζουν υπέρ των ελληνικών ομίλων. Οι πολυεθνικές που ελέγχονται από την Ελλάδα έχουν κύκλο εργασιών περίπου 99,2 δισ ευρώ, έναντι 65,8 των πολυεθνικών του εξωτερικού.
Οι πολυεθνικές με έδρα στην Ελλάδα έχουν υπερδιπλάσιο ακαθάριστο λειτουργικό πλεόνασμα από τις πολυεθνικές με έδρα στο εξωτερικό – πάνω από 17,8 δισεκ. έναντι 6,9 δις., γεγονός που τους δίνει το προβάδισμα και στη δυνατότητες επενδύσεων.
Πού έχουν το πάνω χέρι οι πολυεθνικές
Ενδεικτική για το προς τα πού κινείται η οικονομία σε επίπεδο εξωστρέφειας είναι η κατηγοριοποίηση του τζίρου των επιχειρήσεων ανά κλάδο. Ενώ οι μικρές ανεξάρτητες επιχειρήσεις διατηρούν το μεγαλύτερο μερίδιο του τζίρου στις περισσότερες δραστηριότητες της οικονομίας, οι ελληνικές πολυεθνικές έχουν το προβάδισμα σε νευραλγικούς τομείς: Τη μεταποίηση-βιομηχανία, την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου, ατμού και κλιματισμού, τις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες και τον κλάδο των τεχνών, διασκέδασης και ψυχαγωγίας.
Οι πολυεθνικές του εξωτερικού πλασάρονται δυναμικά σε ορυχεία-λατομεία, ενέργεια, εμπόριο, το real estate, τις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες, αλλά και τις επαγγελματικές-επιστημονικές τεχνικές.
