Μπορεί το οργανωμένο έγκλημα να έχει επιπτώσεις στην… πανίδα;
Μέσα από αυτό το ρητορικό ερώτημα έρχεται και η είδηση για την απόφαση της Κολομβίας να προχωρήσει σε ελεγχόμενη θανάτωση δεκάδων ιπποποτάμων.
Πρόκειται για ένα πρόβλημα που φέρει την υπογραφή του Πάμπλο Εσκομπάρ.
Ας εξηγήσουμε όμως καλύτερα τι ακριβώς έχει συμβεί:
Η ιστορία των ιπποποτάμων στην Κολομβία ξεκινά από τις ιδιόρρυθμες (συχνά παράνομες επιλογές του Πάμπλο Εσκομπάρ, ο οποίος τη δεκαετία του 1980 δημιούργησε έναν πολυτελή ιδιωτικό ζωολογικό κήπο στη Χασιέντα Νάπολες. Εκμεταλλευόμενος τον τεράστιο πλούτο και τα δίκτυα διακίνησης που διέθετε, εισήγαγε παράνομα δεκάδες εξωτικά ζώα από την Αφρική και άλλες περιοχές, ανάμεσά τους ελέφαντες, καμηλοπαρδάλεις, ζέβρες και τέσσερις ιπποπόταμους.
η είσοδος της Χασιέντα Νάπολες
Ο χώρος λειτουργούσε όχι μόνο ως προσωπικό καταφύγιο αλλά και ως επίδειξη ισχύος, με ιδιωτικό αεροδιάδρομο και εγκαταστάσεις που θύμιζαν θεματικό πάρκο. Μετά τον θάνατό του το 1993, τα περισσότερα ζώα μεταφέρθηκαν σε ζωολογικούς κήπους, ωστόσο οι ιπποπόταμοι παρέμειναν εκεί και στη συνέχεια διέφυγαν στο φυσικό περιβάλλον και, χωρίς φυσικούς θηρευτές και με άφθονους πόρους, πολλαπλασιάστηκαν ανεξέλεγκτα, δημιουργώντας το σημερινό παράδοξο οικολογικό πρόβλημα.
Η κυβέρνηση ενέκρινε σχέδιο για τη θανάτωση άνω των 80 ζώων, τα οποία ζουν πλέον ανεξέλεγκτα σε περιοχές της κοιλάδας του ποταμού Μαγκνταλένα. Η υπουργός Περιβάλλοντος, Ιρένε Βέλεζ, υποστήριξε ότι οι μέχρι σήμερα παρεμβάσεις (από στειρώσεις έως μεταφορές) αποδείχθηκαν οικονομικά δυσβάστακτες και επιχειρησιακά ανεπαρκείς, χωρίς να ανακόψουν ουσιαστικά την εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού.
Όπως επισημαίνει το υπουργείο, η παρέμβαση δεν έχει ακόμη σαφές χρονοδιάγραμμα, ωστόσο θεωρείται επιτακτική.
Ο λόγος δεν είναι μόνο η ασφάλεια των κατοίκων, καθώς οι ιπποπόταμοι συγκαταλέγονται στα πιο επιθετικά μεγάλα θηλαστικά παγκοσμίως, αλλά και η σοβαρή διατάραξη των τοπικών οικοσυστημάτων. Τα ζώα αυτά ανταγωνίζονται ενδημικά είδη για τροφή και χώρο, ενώ αλλοιώνουν και τη χημική σύσταση των υδάτων, επηρεάζοντας ολόκληρες τροφικές αλυσίδες.
Σήμερα, η Κολομβία είναι η μοναδική χώρα εκτός Αφρικής με άγριο πληθυσμό ιπποποτάμων. Μελέτη του Εθνικό Πανεπιστήμιο της Κολομβίας κατέγραφε ήδη από το 2022 περίπου 170 άτομα, με τις εκτιμήσεις να ανεβάζουν πλέον τον αριθμό ακόμη ψηλότερα. Τα ζώα έχουν επεκτείνει την παρουσία τους σε ακτίνα άνω των 100 χιλιομέτρων από το αρχικό σημείο, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τον έλεγχο.
Παράλληλα, οι ιπποπόταμοι έχουν αποκτήσει μια σχεδόν «διπλή ταυτότητα». Από τη μία θεωρούνται «εισβολικό είδος υψηλού κινδύνου» από την άλλη, έχουν εξελιχθεί σε τουριστικό αξιοθέατο.
Η Χασιέντα Νάπολες λειτουργεί πλέον ως θεματικό πάρκο, προσελκύοντας επισκέπτες, ενώ τοπικές κοινότητες οργανώνουν ξεναγήσεις και έχουν αναπτύξει μικρές οικονομίες γύρω από την παρουσία των ζώων.
Αυτή ακριβώς η αντίφαση τροφοδοτεί και τις αντιδράσεις: Επιστήμονες και φιλοζωικές οργανώσεις κατηγορούν την κυβέρνηση ότι εγκαταλείπει πιο σύνθετες αλλά ηθικά αποδεκτές λύσεις. Η γερουσιαστής και ακτιβίστρια Αντρέα Παντίγια κάνει λόγο για «κρατική αποτυχία», υποστηρίζοντας ότι τα ζώα είναι ουσιαστικά θύματα μιας κατάστασης που δεν δημιούργησαν τα ίδια.
Τα τελευταία δώδεκα χρόνια, τρεις διαφορετικές κυβερνήσεις επιχείρησαν να περιορίσουν τον πληθυσμό μέσω στειρώσεων. Ωστόσο, η διαδικασία αποδείχθηκε εξαιρετικά δαπανηρή και επικίνδυνη: απαιτεί αναισθητοποίηση μεγάλων και επιθετικών ζώων σε ανοιχτό πεδίο, εξειδικευμένες κτηνιατρικές ομάδες και επαναλαμβανόμενες επιχειρήσεις, με περιορισμένα αποτελέσματα.
Η επιλογή επαναπατρισμού στην Αφρική επίσης εγκαταλείφθηκε. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο πληθυσμός προέρχεται από ελάχιστα άτομα, με περιορισμένη γενετική ποικιλότητα, ενώ υπάρχει και ο κίνδυνος μεταφοράς ασθενειών. Σε αυτό το πλαίσιο, η λύση της θανάτωσης παρουσιάζεται από τις αρχές ως «αναγκαίο κακό».
Το ζήτημα, ωστόσο, ξεπερνά τα όρια μιας τεχνικής περιβαλλοντικής απόφασης. Αγγίζει την πολιτική διαχείριση, την ηθική απέναντι στα ζώα και την ικανότητα ενός κράτους να διορθώνει έστω και καθυστερημένα τα λάθη του παρελθόντος. Και στην περίπτωση της Κολομβίας, το παρελθόν αυτό εξακολουθεί να έχει… τεράστιο αποτύπωμα.
