Με την επιστροφή στο ενεργειακό status quo πριν από τη σύγκρουση με το Ιράν να θεωρείται απίθανη, ένα ενδεχόμενο «διόδιο» στο Στενό του Ορμούζ αναδεικνύεται ως η επόμενη καλύτερη λύση, με τα κράτη του Κόλπου να επωμίζονται το μεγαλύτερο κόστος.
Μετά την κατάπαυση του πυρός στις 8 Απριλίου, η σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν έχει οδηγηθεί, τουλάχιστον προς το παρόν, σε ένα είδος αδιεξόδου. Η κρίση έχει επηρεάσει δραματικά τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες, έχει επιφέρει τεράστιο στρατιωτικό κόστος και έχει αποκαλύψει την άβολη πραγματικότητα της ισχύος του ασύμμετρου πολέμου. Σε αυτό το πλαίσιο, η δυνατότητα του Ιράν να αποκλείσει το Στενό του Ορμούζ έχει καταστεί κομβικό ζήτημα.
Το βασικό ζητούμενο πλέον είναι πώς θα διασφαλιστεί ότι το στενό θα παραμείνει ανοιχτό και ότι οι ενεργειακές ροές θα συνεχιστούν. Η ανάλυση του Bruegel εξετάζει μια επιλογή που φαίνεται να περιλαμβάνεται στο δέκα σημείων σχέδιο κατάπαυσης του πυρός που παρουσίασε το Ιράν στις 8 Απριλίου. Δηλαδή τη συνεχή επιτήρηση του στενού από το Ιράν και ενδεχομένως την επιβολή διοδίων στα πετρελαιοφόρα πλοία για τη διέλευσή τους.
Ποιος πληρώνει τον «λογαριασμό»
Σύμφωνα με την ανάλυση, η επιβολή διοδίων στο Στενό του Ορμούζ θα λειτουργούσε ουσιαστικά ως φόρος σε ένα κρίσιμο «σημείο συμφόρησης» της παγκόσμιας οικονομίας, το οποίο ελέγχει το Ιράν.
Το βασικό, και ίσως αντιφατικό, συμπέρασμα είναι ότι η παγκόσμια οικονομία επηρεάζεται ελάχιστα από ένα τέτοιο διόδιο, υπό την προϋπόθεση ότι αποκαθίσταται η ροή πετρελαίου. Το μεγαλύτερο βάρος δεν θα το επωμιστούν οι καταναλωτές διεθνώς, αλλά κυρίως οι χώρες του Κόλπου που εξάγουν πετρέλαιο μέσω του στενού. Ακόμη κι έτσι, όμως, οι χώρες αυτές θα βρίσκονται σε καλύτερη θέση σε σχέση με το σημερινό σενάριο σύγκρουσης, όπου οι εξαγωγές τους έχουν ουσιαστικά παγώσει.
Η οικονομική ανάλυση δείχνει ότι περίπου το 85%-90% του κόστους θα βαρύνει τους εξαγωγείς του Κόλπου, ενώ μόλις ένα μικρό ποσοστό μετακυλίεται στους καταναλωτές μέσω αυξήσεων στις τιμές.
Μικρή επίπτωση στις τιμές πετρελαίου
Το Ιράν φέρεται να επιδιώκει διόδιο περίπου 2 εκατ. δολαρίων ανά πλοίο. Δεδομένου ότι τα μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφέρουν περίπου 2 εκατ. βαρέλια, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι.
Σε αυτό το επίπεδο:
– η παγκόσμια τιμή πετρελαίου θα αυξανόταν μόλις κατά 0,05 έως 0,40 δολάρια ανά βαρέλι
– η αύξηση αυτή είναι αμελητέα σε σχέση με την άνοδο 35-40 δολαρίων που καταγράφηκε λόγω του πολέμου
Για την παγκόσμια οικονομία, το βασικό όφελος θα ήταν η αποκατάσταση περίπου του 20% της προσφοράς πετρελαίου, κάτι που θα οδηγούσε πιθανότατα σε πτώση τιμών. Αντίθετα, οι χώρες του Κόλπου θα επιβαρύνονταν με κόστος 6 έως 14 δισ. δολαρίων ετησίως, αλλά θα μπορούσαν να επανεκκινήσουν τις εξαγωγές τους.
Οι ενστάσεις και τα διλήμματα
Η ανάλυση επισημαίνει δύο βασικές αντιρρήσεις:
1. Χρηματοδότηση των Φρουρών της Επανάστασης
Τα έσοδα από τα διόδια θα κατευθύνονταν πιθανότατα στους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν, οι οποίοι έχουν κατηγορηθεί από δυτικές χώρες για καταστολή και υποστήριξη τρομοκρατίας. Επιπλέον, εταιρείες που θα πλήρωναν τέτοια διόδια θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με κυρώσεις.
Ωστόσο, το Bruegel σημειώνει ότι το κόστος της συνέχισης της κρίσης ίσως είναι μεγαλύτερο. Οι υψηλές τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να αποφέρουν δεκάδες δισεκατομμύρια επιπλέον έσοδα στη Ρωσία.
2. Νομιμοποίηση μιας παράνομης πρακτικής
Η επιβολή διοδίων στο Στενό του Ορμούζ παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, καθώς η διέλευση πλοίων πρέπει να είναι ελεύθερη και ανεμπόδιστη. Σε αντίθεση με τη Διώρυγα του Σουέζ, όπου επιτρέπεται η επιβολή τελών, το Ορμούζ δεν υπόκειται σε αντίστοιχο καθεστώς.
Επίσης, υπάρχει επίσης ο φόβος δημιουργίας επικίνδυνου προηγούμενου για άλλες χώρες.
Ένας κόσμος χωρίς «εγγυητή»
Παρά τις ενστάσεις, το Bruegel υπογραμμίζει ότι η πραγματικότητα έχει αλλάξει. Η ισχύς του ασύμμετρου πολέμου σε κρίσιμα σημεία έχει ήδη αποδειχθεί, και το κόστος παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας είναι μικρό για τον επιτιθέμενο αλλά τεράστιο για την παγκόσμια οικονομία.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο χωρίς έναν κυρίαρχο παίκτη που να επιβάλλει το διεθνές δίκαιο. Αν και μια συμφωνία με το Ιράν δεν είναι ελκυστική επιλογή, ενδέχεται να είναι λιγότερο επιζήμια από τις εναλλακτικές.
Οι αγορές, άλλωστε, αντέδρασαν ήδη θετικά στην ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός και στην έναρξη διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Πηγή: ΟΤ
