Η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται ως η επόμενη μεγάλη τεχνολογική επανάσταση στην αγορά εργασίας, αλλά οι αυξανόμενες μαζικές απολύσεις που αποδίδονται στην AI αναδεικνύουν ένα ανησυχητικό φαινόμενο: το λεγόμενο AI washing.
Το αφήγημα «είμαστε μπροστά» είναι εν τέλει πιο εύπεπτο και τηρεί ισορροπίες
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πραγματική ανατροπή δεν έχει έρθει ακόμα. Την ίδια στιγμή, η AI λειτουργεί ως επικοινωνιακό πλαίσιο, επηρεάζοντας την εμπιστοσύνη, το ηθικό των εργαζομένων και τη δημόσια συζήτηση. Και παρότι δεν είναι πάντα η αιτία των απολύσεων, είναι συχνά το αφήγημα που τις νομιμοποιεί.
Τι συμβαίνει στην πραγματικότητα; Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις χαρακτηρίζουν τις υφιστάμενες τεχνολογίες τους καινοτόμες, προκειμένου όχι μόνο να ενισχύσουν την εικόνα τους και να προσελκύσουν επενδύσεις, αλλά και να δικαιολογήσουν τη μείωση προσωπικού προτού καν η ΑΙ καταστήσει κάτι τέτοιο αναγκαίο.
Υπερβάλλοντας ενδεχομένως ως προς τις δυνατότητές τους στην τεχνητή νοημοσύνη, παρουσιάζουν τις περικοπές ως απόρροια της αναπόφευκτης τεχνολογικής εξέλιξης και όχι της επιχειρηματικής πολιτικής της εταιρείας (π.χ. κακός προγραμματισμός, υπερβολικές προσλήψεις, διογκωμένη διοικητική δομή, ή επιπτώσεις δασμών).
Το αφήγημα «είμαστε μπροστά» είναι εν τέλει πιο εύπεπτο και τηρεί ισορροπίες. Πώς, όμως, μεταφράζεται αυτό στην πράξη;
Η εκδήλωση του φαινομένου
Συνήθως, οι μεγάλες εταιρείες ισχυρίζονται ότι ενσωματώνουν την πιο σύγχρονη τεχνολογία και είναι πρωτοπόρες, ακόμα και αν δεν διαθέτουν την κατάλληλη υποδομή που να στηρίζει όσα λένε, αναφέρει το The Week επικαλούμενο δηλώσεις του ερευνητή στο Oxford Internet Institute, Fabian Stephany.
Μία από τις μορφές AI washing «περιλαμβάνει το rebranding της παραδοσιακής ανάλυσης δεδομένων ως AI», επισημαίνει ο Δικηγορικός Σύλλογος της Πολιτείας της Νέας Υόρκης (NYSBA). «Μοντέλα παλινδρόμησης, στατιστικές αναλύσεις, ακόμα και εργαλεία αυτοματοποίησης βασισμένα στο Excel συχνά επαναπακετάρονται κάτω από την ‘ομπρέλα’ της τεχνητής νοημοσύνης».
Amazon’s recent layoff rounds:
• January 2026 16,000
• October 2025 14,000
• March 2023 9,000
• January 2023 8,000
• November 2022 10,00057,000 cuts in just over 3 years. pic.twitter.com/3xktXuinvT
— Morning Brew ☕ (@MorningBrew) January 28, 2026
Με αυτόν τον τρόπο, οι εταιρείες εκμεταλλεύονται την εμπορική απήχηση της AI χωρίς να χρειαστεί να επενδύσουν στην ανάλογη τεχνολογία και επικαλούνται την AI ως βασική αιτία των περικοπών. Σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας ερευνών Challenger, Gray & Christmas, η τεχνητή νοημοσύνη θεωρήθηκε υπεύθυνη για σχεδόν 55.000 ανακοινωμένα σχέδια απολύσεων το 2025, ενώ από το 2023 έχει αναφερθεί σε περισσότερες από 71.000 ανακοινώσεις περικοπών θέσεων εργασίας.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι πολλές εταιρείες κάνουν το σοβαρό λάθος να συμφωνήσουν σε μαζικές απολύσεις, επειδή ο CEO – μη έχοντας βαθιά γνώση της AI – ισχυρίζεται ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορέσει να καλύψει τα κενά.
Ωστόσο, πολλές από αυτές δεν διαθέτουν ώριμες και επαρκώς δοκιμασμένες εφαρμογές AI έτοιμες να αναλάβουν αυτούς τους ρόλους. Ως αποτέλεσμα, πάνω από τις μισές απολύσεις που αποδίδονται στην AI εκτιμάται ότι θα ανακληθούν σιωπηρά, όταν οι εταιρείες συνειδητοποιήσουν τις λειτουργικές δυσκολίες της πρόωρης αντικατάστασης ανθρώπινου δυναμικού.
Οι συζητήσεις γύρω από την AI είναι «γεμάτες υπερβολές», σημειώνει το Forbes, όπως ότι η τεχνολογία μπορεί να κάνει τα πάντα, ότι μπορεί να μεταμορφώσει την επιχείρησή σου ακαριαία, ότι τα AI chatbots τα γνωρίζουν όλα.
Αυτό την καθιστά τον ιδανικό αποδιοπομπαίο τράγο για απολύσεις. Η επίκληση της AI ως λόγου για περικοπές προσωπικού δεν έχει τον ίδιο αντίκτυπο για την εταιρεία όπως ο κακός επιχειρηματικός σχεδιασμός.
Η Martha Gimbel, εκτελεστική διευθύντρια και συνιδρύτρια του Budget Lab στο Πανεπιστήμιο Yale, υπογραμμίζει και μια άλλη παράμετρο. Στις ΗΠΑ, πολλές επιχειρήσεις φοβούνται την κυβέρνηση Τραμπ και αποφεύγουν να αποδώσουν τις απολύσεις σε αμφιλεγόμενες πολιτικές, όπως οι δασμοί, για να μην αντιμετωπίσουν συνέπειες.
Επομένως, είναι η AI πραγματικός καταλύτης ή βολικό αφήγημα;
Ποιος σπέρνει τελικά τον τρόμο
Όπως αναφέρει το Fortune, αν και σε πολλούς κλάδους η AI απέχει πολύ από το να υλοποιήσει τις υποσχέσεις της για τεράστια άλματα παραγωγικότητας που θα καθιστούσαν τους ανθρώπους περιττούς, είναι σίγουρο ότι τρομοκρατεί βαθιά τους εργαζομένους.
Έρευνα σε σχεδόν 5.000 Αμερικανούς το περασμένο καλοκαίρι έδειξε ότι το 71% ανησυχεί πως η τεχνητή νοημοσύνη θα οδηγήσει μόνιμα πολλούς ανθρώπους εκτός αγοράς εργασίας. Οι ανησυχίες αυτές αντικατοπτρίζουν όσα δηλώνουν και οι ίδιες οι επιχειρήσεις: περίπου το 40% των εργοδοτών αναμένει ότι θα μειώσει το προσωπικό του λόγω αυτοματοποίησης από την AI.
Σύμφωνα με νέα έκθεση του Yale Budget Lab, ωστόσο, η ιδέα ότι η AI φέρνει ήδη τα πάνω κάτω στην αγορά εργασίας «παραμένει σε μεγάλο βαθμό υποθετική».
Πράγματι, ορισμένοι από τους μεγαλύτερους κύκλους απολύσεων φέτος – 1.700 θέσεις στην ολλανδική εταιρεία ημιαγωγών ASML και 14.000 στην Amazon – δεν φαίνεται να οφείλονται άμεσα στην αυτοματοποίηση μέσω AI, αλλά σε πιο πεζούς επιχειρηματικούς λόγους, όπως η περικοπή διογκωμένων εταιρικών δομών σε επιχειρήσεις που καταγράφουν υγιή ανάπτυξη.
Το γεγονός αυτό, βεβαίως, δεν καθησυχάζει ιδιαίτερα τους εργαζομένους, καθώς τα διαδοχικά κύματα απολύσεων μπορούν να κλονίσουν το ηθικό όσων παραμένουν και να ενισχύσουν την αίσθηση ότι – με ή χωρίς AI – καμία θέση εργασίας δεν είναι ασφαλής.
Ανασφάλεια και δυσπιστία
Οι απολύσεις σε κατά τα άλλα υγιείς εταιρείες μπορεί να αποτελούν «ένα είδος μετα-συμπτώματος από μια εξαιρετικά θερμή αγορά εργασίας πριν από λίγα χρόνια, όταν υπήρχε έντονος ανταγωνισμός για ταλέντα», σημειώνει ο Chris Martin, επικεφαλής οικονομικής έρευνας της Glassdoor.
«Θα ακούσετε τις εταιρείες να μιλούν για εξορθολογισμό, για μείωση της γραφειοκρατίας, για μείωση διογκωμένων δομών. Είναι εταιρείες που πάνε καλά, αλλά επιλέγουν να ενισχύσουν την κερδοφορία μειώνοντας προσωπικό», προσθέτει ο ίδιος.
Σε αυτό το πνεύμα, η Amazon – παρότι βρίσκεται σε άνθηση – ανακοίνωσε στα τέλη Ιανουαρίου ότι προχωρά σε απολύσεις ακόμα 16.000 εργαζομένων σε εταιρικές θέσεις, προκειμένου να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να εξοικονομήσει πόρους για επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη. Αν και η εταιρεία δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο νέων περικοπών στο μέλλον, διευκρίνισε ότι δεν σκοπεύει να καθιερώσει κύματα απολύσεων ανά λίγους μήνες.
Όπως φαίνεται, η AI δεν είναι ο μοναδικός «δολοφόνος θέσεων εργασίας» που πρέπει να φοβούνται οι εργαζόμενοι, κάτι που σίγουρα δεν αμβλύνει τις ανησυχίες τους. Αυτό θα πρέπει να το λαμβάνουν υπόψη όσοι σχεδιάζουν και αποφασίζουν περικοπές μεγάλης κλίμακας. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι απολύσεις σε εταιρείες με ισχυρά οικονομικά αποτελέσματα μπορούν να αιφνιδιάσουν τους εργαζομένους, ενώ η ζημιά στο ηθικό μπορεί να είναι αντίστοιχη με εκείνη σε μια εταιρεία που βρίσκεται σε κρίση.
«Διαρκείς» απολύσεις
Στο τέλος του περασμένου έτους, ο Martin και η ομάδα του εντόπισαν μια νέα τάση: τις «διαρκείς» απολύσεις, δηλαδή περικοπές που έρχονται σε ατελείωτα κύματα αντί για ένα και μόνο «τσουνάμι».
Για παράδειγμα, η συρρίκνωση της Amazon τον Ιανουάριο, που ακολούθησε την αναδιάρθρωση του Οκτωβρίου, μπορεί να εκλαμβάνεται από τους εργαζομένους ως ένα συνεχές τύμπανο περικοπών και απομακρύνσεων – κάθε άλλο παρά συνταγή για υγιή εταιρική κουλτούρα.
Σε αυτή την αίσθηση έρχεται να προστεθεί και το καταγεγραμμένο μεγάλο χάσμα εργαζομένων-ηγεσίας, καθώς η αυξημένη ισχύς των διοικήσεων έχει καταστήσει τους εργαζομένους ιδιαίτερα δύσπιστους απέναντι στην ηγετική ομάδα που λαμβάνει τις αποφάσεις.
«Έχει σωρευτική επίδραση στην αφοσίωση των εργαζομένων», τονίζει o Martin. «Σε ρίχνει κάτω το πρώτο κύμα απολύσεων και, μόλις αρχίζεις να συνέρχεσαι, έρχεται ένα δεύτερο. Είναι πολύ δύσκολο να ανακάμψεις».
