Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Εurostat η Ελλάδα έχει τους περισσότερους επαγγελματίες πυροσβέστες σε όλη την Ευρώπη, ως ποσοστό του συνόλου της απασχόλησης,. Κι όμως, όπως αποδεικνύεται σχεδόν κάθε χρόνο εκείνοι που επιχειρούν στα μέτωπα των δασικών πυρκαγιών είναι λίγοι, απροστάτευτοι και εξουθενωμένοι.
Τα τραγικά γεγονότα του φετινού καλοκαιριού, με πέντε νεκρούς (τρεις πυροσβέστες και δύο χειριστές πυροσβεστικού ελικοπτέρου), τραυματίες και υπερεργασία στα όρια της φυσικής εξάντλησης, ανέδειξαν με τον πιο θλιβερό τρόπο τα χρόνια προβλήματα του πυροσβεστικού σώματος: πολυδιάσπαση, έλλειψη σχεδιασμού, υποστελέχωση τοπικών σταθμών, με συνεχείς αναγκαστικές μετακινήσεις, εξοντωτικά ωράρια, 48 ώρες συνεχόμενα με ό,τι αυτό συνεπάγεται, περισσότερα από 3 εκατομμύρια απλήρωτα ρεπό.
Πώς γίνεται στα χαρτιά να έχουμε το μεγαλύτερο πυροσβεστικό σώμα στην Ευρώπη και στην κρίσιμη ώρα της φωτιάς να τρέχουμε και να μη φτάνουμε;
Απευθύναμε το ερώτημα στους ίδιους τους πυροσβέστες, μέσω της Πανελλαδικής Ομοσπονδίας και των σωματείων τους. Η πληθώρα των συνδικαλιστικών ενώσεων αντανακλά τις διαφορετικές ταχύτητες που επικρατούν εντός του πυροσβεστικού σώματος: μόνιμοι, πενταετούς θητείας, συμβασιούχοι, Ειδική Μονάδα Δασικών Επιχειρήσεων – δασοκομάντος κ.ά. Οι πυροσβέστες έχουν επανειλημμένα ζητήσει τον εξορθολογισμό του οργανογράμματος, καθώς και να σταματήσουν να τους αντιμετωπίζουν με διαφορετικά μέτρα και σταθμά, όπως συμβαίνει με τη διαρκή ομηρία των εποχικών, που κάθε χειμώνα απολύονται.
Ένα κοινό νήμα που διατρέχει τις απαντήσεις των πυροσβεστών είναι ότι τα νούμερα που αναφέρει η Εurostat είναι παραπλανητικά, καθώς διαφέρουν ακόμα και από τα επίσημα στοιχεία του ελληνικού κράτους.
Πράγματι η Εurostat, η οποία αντλεί δεδομένα από την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ, αναφέρει ότι η Ελλάδα το 2025 είχε 20.500 επαγγελματίες πυροσβέστες. Σύμφωνα με το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, το πυροσβεστικό σώμα φέτος στην αρχή της αντιπυρικής περιόδου, απαριθμούσε περίπου 18.800 πυροσβέστες, οι οποίοι είναι οι περισσότεροι από κάθε άλλη χρονιά. Όμως λιγότεροι από τους μισούς, περίπου 9.000 είναι μάχιμοι στο πεδίο.
Οι πυροσβέστες στην Ελλάδα αποτελούν το 0,47% του συνόλου των απασχολούμενων, το υψηλότερο ποσοστό από κάθε άλλη χώρα της ΕΕ.
Πόσοι ειναι τελικά οι πυροσβέστες στην Ελλάδα
Ο Νίκος Λαυράνος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Υπαλλήλων του Πυροσβεστικού Σώματος, αμφισβητει την ορθότητα των στοιχείων της Εurostat για 20.500 πυροσβέστες στην Ελλάδα.
«Δεν μπορεί η Eurostat να γνωρίζει περισσότερα από το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, σύμφωνα με το οποίο τα επίσημα νούμερα για τη φετινή σεζόν είναι 18.804 πυροσβέστες. Από αυτούς δυστυχώς οι τρεις έφυγαν πριν λίγες μέρες πάνω στο καθήκον, οπότε έμειναν 18.801. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται περίπου 1450 ΕΜΟΔΕ, οι 2.500 εποχικοί με 8μηνη διάρκεια, περίπου 1800 πυροσβέστες πενταετούς υποχρέωσης. Οι υπόλοιποι είναι μόνιμο προσωπικό», δηλώνει.
«Όταν ο κόσμος ακούει ότι είναι 18.800 πυροσβέστες, δεν σημαίνει ότι είναι όλοι μάχιμοι, που πάνε κατευθείαν στη φωτιά και τη σβήνουν. Ο αριθμός αυτός καλείται να στελεχώσει πάνω από πεντακόσιες δομές διαφόρου τύπου. Επιχειρησιακές -δηλαδή σταθμούς, κλιμάκια και υπηρεσίες- διοικητικές, υποστηρικτικές και βοηθητικές δομές. Εννοείται ότι όλες έχουν σημαντικό ρόλο για την εύρυθμη λειτουργία του Σώματος».
Έλληνες πυροσβέστες στην υπηρεσία της Fraport
Κατά έναν τρόπο «αποσπασμένοι» από το πυροσβεστικό σώμα είναι και οι πυροσβέστες που υποχρεούνται να φυλάνε τα αεροδρόμια που διαχειρίζεται η Fraport, στο πλαίσιο των συμβατικών υποχρεώσεων που περιλαμβάνει η συμφωνία του ελληνικού δημοσίου με τη γερμανική εταιρεία. Ο κ. Λαυράνος υπολογίζει ότι στα 14 περιφερειακά αεροδρόμια της Fraport υπηρετούν ως 1000 πυροσβέστες – που αφαιρούνται από τις μάχιμες μονάδες.
Δηλαδή αν πιάσει μια φωτιά σε δασική περιοχή, το προσωπικό που είναι στο αεροδρόμιο δεν μπορεί να πάει; «Με βάση το σχέδιο δασών που συντάσσεται κάθε χρόνο, πριν την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου και στα πλαίσια της αυξανόμενης επιχειρησιακής κλίμακας, δύναται σε καταστάσεις δύσκολες, δηλαδή με 4 και 5 μποφόρ, ένα όχημα ή ένα πλήρωμα, αναλόγως τι μπορεί να διαθέσει κάθε υπηρεσία, να συνεισφέρει στην υπηρεσία του νησιού, για παράδειγμα», εξηγεί ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Πυροσβεστών.
Μιλάμε δηλαδή για μπαλώματα; «Ακριβώς αυτό», απαντά λακωνικά ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Πυροσβεστών.
«Από τους 18.800 που ευαγγελίζεται η κυβέρνηση ότι είναι οι περισσότεροι από ποτέ, και αυτό δεν το αμφισβητούμε σαν νούμερο, ούτε οι μισοί δεν είναι στο πεδίο. Το Πυροσβεστικό Σώμα να λειτουργήσει σωστά, εύρυθμα, εξυπηρετώντας και την πολιτεία και τους συμπολίτες μας, αλλά και το ίδιο το πυροσβεστικό προσωπικό που στενάζει αυτή τη στιγμή, χρειάζονται γύρω στις 2.5000 με 3.000 πυροσβέστες άμεσα», επιμένει ο κ. Λαυράνος.
Η κατανομή των πυροσβεστών ανά ηλικία στην ΕΕ – Στην Ελλάδα ο μέσος όρος ηλικίας είναι τα 47 έτη
Οργανόγραμμα και ηλικίες
Μήπως υπάρχει και λάθος κατανομή του προσωπικού; Χρειάζονται πράγματι να υπηρετούν πάνω από τους μισούς πυροσβέστες σε θέσεις γραφείου, όταν υπάρχουν τόσο αυξημένες ανάγκες;
Ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας παραδέχεται ότι το παραπάνω ερώτημα αποτελεί καθημερινό θέμα τριβής και στις συζητήσεις μεταξύ των εργαζομένων στο πυροσβεστικό σώμα. «Είναι λογικό το μάχιμο τμήμα να μονοπωλεί το ενδιαφέρον, ειδικά το καλοκαίρι με τις δασικές πυρκαγιές. Είναι η καρδιά του Πυροσβεστικού Σώματος. Αλλά εκτός από την καρδιά υπάρχουν και άλλα ζωτικής σημασίας όργανα. Θα πρέπει για παράδειγμα να καταργήσουμε τις οικονομικές υπηρεσίες ή την πληροφορική; Οι άνθρωποι στα γραφεία συνεισφέρουν κι αυτοί με τον τρόπο τους. Επιπλέον, μία φορά στις έξι μέρες, όπως προβλέπεται εκ του εσωτερικού κανονισμού, εκτελούν υπηρεσία, είναι στα βουνά».
Ο κ. Λαυράνος αναγνωρίζει ότι οι πολλές υπηρεσίες και διευθύνσεις είναι μεν απαραίτητες, αλλά ένα μέρος τους θα μπορούσε να στελεχωθεί με πολιτικό προσωπικό, ώστε να απαγκιστρωθούν και να επιστρέψουν στη μάχιμη υπηρεσία πυροσβέστες, που το θέλουν και το ζητάνε.
Η Εurostat κάνει επίσης ειδική αναφορά στην ηλικία των πυροσβεστών. Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο οι πυροσβέστες άνω των 50 ετών είναι μόλις το 25% του συνόλου.
Στην Ελλάδα αντιθέτως, το προσωπικό του πυροσβεστικού σώματος είναι αρκετά γερασμένο.
«Με μεγάλες προσπάθειες που έχουν γίνει, τα τελευταία δύο χρόνια, με προσλήψεις νέων πυροσβεστών από τη σχολή της Πτολεμαΐδας και με συνταξιοδοτήσεις παλαιών, ο μέσος όρος ηλικίας έχει πέσει στα 47 έτη, από τα 49 έτη, και προσπαθούμε να τον χαμηλώσουμε και άλλο», καταλήγει ο κ. Λαυράνος.
«Όχι άλλη ομηρία, φτάνει πια η κοροϊδία», διαμαρτύρονται εδώ και χρόνια οι συμβασιούχοι πυροσβέστες.
Πυροσβέστες πολλών ταχυτήτων
Ο Κώστας Παπαντώνης, Πρόεδρος του Πανελλαδικού Σωματείου Πυροσβεστών – το οποίο εκπροσωπεί μεταξύ άλλων τους 2.500 πενταετείς, επιβεβαιώνει ότι όσοι επιχειρούν σε δασικές πυρκαγιές είναι μόλις 9.000, κυρίως χαμηλόβαθμο προσωπικό.
Επιπλέον, αναφέρει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να συγκρίνεται με άλλες κεντροευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, επικαλούμενος διαφορές στο ανάγλυφο, το κλίμα και τη βλάστηση. Επισημαίνει επίσης ότι η Γερμανία στηρίζεται σε μεγάλο αριθμό εθελοντών, οι οποίοι έχουν πλήρη απαλλαγή από την εργασία τους και συνταξιοδοτικά δικαιώματα, μοντέλο που δεν υπάρχει στην Ελλάδα.
Τον ρωτάμε για τους μισθούς που παίρνουν οι μάχιμοι πυροσβέστες, εκείνοι που ρισκάρουν τη ζωή τους κάθε μέρα. «Ο χαμηλότερος μισθός είναι των εποχικών και των πενταετών, και ορίζεται από το μισθολόγιο του δημοσίου. Για να πάρετε μια ιδέα, εγώ με τρία παιδιά και 25 χρόνια προϋπηρεσία παίρνω 1250 ευρώ. Το καλοκαίρι, όταν προστίθενται νυχτερινά και εκτός έδρας, μπορεί να φτάσει τα 1.500», μας απαντά.
Ο Γιώργος Τζελέπης, είναι Πρόεδρος του Πανελλήνιου Σωματείου Συμβασιούχων Πυροσβεστών, που εκπροσωπεί 2.500 εποχικούς σε όλη την Ελλάδα. Είναι εκείνοι που σε διαδηλώσεις τους έχουν δεχθεί άγριες επιθέσεις από τα ΜΑΤ, με χημικά και ξύλο.
«Το αίτημά μας είναι να υπάρξει ομογενοποίηση στο πυροσβεστικό σώμα. Να μην υπάρχουν τόσες πολλές ταχύτητες. Αυτό προκαλεί δυσχέρειες στη λειτουργία του και λειτουργεί ως τροχοπέδη», μας λέει.
Δασοκομάντος σε επιφυλακή μέχρι τελικής πτώσης
Ο Άκης Μπαρδάκης, πρόεδρος του Πανελληνίου Σωματείου πυροσβεστών ΕΜΟΔΕ εκπροσωπεί τους 1450 εκπαιδευμένους «δασοκομάντος». Είναι επαρκής αυτός ο αριθμός; «Με βάση τις ανάγκες που υπάρχουν όχι. Η ΕΜΟΔΕ συστάθηκε το 2022 και έκτοτε στελεχώνεται κάθε χρόνο με προσωπικό. Όμως οι τελευταίες προσλήψεις έγιναν το 2024, 137 άτομα. Έκτοτε δεν έχει βγει νέα προκήρυξη. Είναι μια υπηρεσία που έχει αποδείξει ότι αποδίδει στις πυρκαγιές. Όταν κάτι αποδίδει τόσο πολύ το ενισχύεις και το εξελίσσεις, δεν το αφήνει».
Η ΕΜΟΔΕ έχει 21 μονάδες σε όλη την Ελλάδα, οι οποίες μετακινούνται κάθε φορά που ξεσπάει πυρκαγιά σε άλλο σημείο. «Αν είχαμε επάρκεια σε προσωπικό δεν θα υπήρχαν τόσες πολλές μετακινήσεις, ούτε θα οφείλονταν 3 εκατομμύρια ρεπό στο μόνιμο προσωπικό, ούτε θα ήμασταν υποχρεωμένοι σε συνεχείς επιφυλακές, ούτε σε υπερεργασία. Είναι χαρακτηριστικό ότι με τη μεγάλη φωτιά στην Αττικοβοιωτία δόθηκε διαταγή για ανάκληση όλων των αδειών. Φυσικά εμείς θα πάμε όπου μας ζητηθεί. Όταν όμως έχεις ένα σύστημα που λειτουργεί σωστά, δεν καταφεύγεις σε τέτοια μέτρα της τελευταίας στιγμής».
Ο κ. Μπαρδάκης αναγνωρίζει «τα δημοσιονομικά της χώρας είναι συγκεκριμένα και ότι κάθε χρόνο γίνονται προσπάθειες για το καλύτερο δυνατό». Επιμένει όμως ότι η κατάσταση με τους μάχιμους πυροσβέστες έχει φτάσει στο απροχώρητο. «Η απλήρωτη επιφυλακή δεν είναι εξαίρεση, είναι ο κανόνας. Σε ένα συμβάν δουλεύουμε 24 ώρες την επόμενη έχουμε επιφυλακή και μετά πάλι 24ωρο. Κανονικά θα έπρεπε να μεσολαβεί 24ωρο ανάπαυσης, αλλά αυτό δεν γίνεται σχεδόν ποτέ. Εμείς δεν πληρωνόμαστε την επιφυλακή, την παίρνουμε ρεπό, κάτι που είναι παγκόσμια πρωτοτυπία».
Χρειάζονται νέες προσλήψεις ή μήπως χρειάζεται και καλύτερη οργάνωση;
«Το οργανόγραμμα της Πυροσβεστικής είναι πολύ παλιό, προ εικοσαετίας. Έγινε μια προσπάθεια από τον αρχηγό του Πυροσβεστικού Σώματος να γίνει μια ανακατανομή δυνάμεων από τους εποχικούς πυροσβέστες το 2024. Άλλαξε τις θέσεις που χρειάζονται σαν εποχικοί σε κάθε περιοχή. Όμως τώρα είναι ένα πάγιο αίτημα των συνδικαλιστικών οργανώσεων να γίνει μια ανακατανομή του οργανογράμματος στην Ελλάδα».
