Σαν σήμερα, στις 13 Αυγούστου 1926, γεννήθηκε στο Μπιράν της ανατολικής Κούβας μια από τις πιο επιδραστικές, πολυσυζητημένες και πολωτικές προσωπικότητες της σύγχρονης παγκόσμιας ιστορίας: ο Φιντέλ Αλεχάντρο Κάστρο Ρους.
Για περισσότερο από μισό αιώνα, ο Φιντέλ Κάστρο υπήρξε η απόλυτη προσωποποίηση της Κούβας. Για τους υποστηρικτές του, αποτέλεσε τον ήρωα του αντιιμπεριαλισμού, τον ηγέτη που απελευθέρωσε το νησί από την αμερικανική επιρροή και εγκαθίδρυσε ένα κράτος πρόνοιας με δωρεάν υγεία και παιδεία. Για τους επικριτές του, υπήρξε ένας αμείλικτος δικτάτορας που καταπάτησε τις πολιτικές ελευθερίες, οδήγησε τη χώρα σε οικονομικό μαρασμό και εξανάγκασε εκατοντάδες χιλιάδες Κουβανούς στην εξορία.
Από τα χωράφια της ζάχαρης στο πανεπιστήμιο
Ο Κάστρο γεννήθηκε εκτός γάμου. Ο πατέρας του, Άνχελ, ήταν ένας πλούσιος Ισπανός μετανάστης και γαιοκτήμονας, ενώ η μητέρα του, Λίνα, εργαζόταν αρχικά ως υπηρέτρια στο κτήμα του πατέρα του. Μεγαλώνοντας δίπλα στους φτωχούς εργάτες από την Αϊτή στις φυτείες ζάχαρης, ο νεαρός Φιντέλ ήρθε από νωρίς σε επαφή με τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες της εποχής.
Ως φοιτητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας τη δεκαετία του 1940, άρχισε να διαμορφώνει την πολιτική του ταυτότητα. Το πραξικόπημα του στρατηγού Φουλχένσιο Μπατίστα το 1952 αποτέλεσε τον καταλύτη για τη ριζοσπαστικοποίησή του. Ο Κάστρο αποφάσισε ότι η δικτατορία δεν θα έπεφτε μέσα από νομικές οδούς, αλλά μόνο μέσω ένοπλου αγώνα.
Η πορεία προς την επανάσταση
Στις 26 Ιουλίου 1953, ο Κάστρο ηγήθηκε μιας απελπισμένης και αποτυχημένης επίθεσης στους στρατώνες Μονκάδα στο Σαντιάγο. Συνελήφθη και καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλάκιση. Στη δίκη του, εκφώνησε τον περίφημο λόγο του που έμεινε στην ιστορία με τη φράση: «Η ιστορία θα με αθωώσει».
Αμνηστεύτηκε το 1955 και διέφυγε στο Μεξικό, όπου γνώρισε τον Αργεντινό γιατρό Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα. Μαζί και με μια χούφτα άλλους αντάρτες, επέστρεψαν στην Κούβα τον Δεκέμβριο του 1956 με το πλοιάριο «Γκράνμα». Μετά από έναν σκληρό ανταρτοπόλεμο στα βουνά της Σιέρα Μαέστρα, οι επαναστάτες μπήκαν θριαμβευτικά στην Αβάνα την 1η Ιανουαρίου 1959, ανατρέποντας το καθεστώς του Μπατίστα.
Οι σταθμοί μιας ταραχώδους ζωής
Η ταραχώδης πορεία του Φιντέλ Κάστρο ξεκίνησε στις 13 Αυγούστου 1926, όταν γεννήθηκε στο Μπιράν της ανατολικής Κούβας, και σημαδεύτηκε από καθοριστικά ιστορικά ορόσημα που άλλαξαν τη μοίρα της χώρας του.
Η πρώτη μεγάλη του, αν και αποτυχημένη, στρατιωτική ενέργεια καταγράφηκε στις 26 Ιουλίου 1953 με την επίθεση στους στρατώνες Μονκάδα, η οποία ωστόσο γέννησε το ομώνυμο επαναστατικό κίνημα.
Η τελική νίκη ήρθε την 1η Ιανουαρίου 1959, όταν ο δικτάτορας Μπατίστα εγκατέλειψε τη χώρα και οι αντάρτες κατέλαβαν την εξουσία.
Δύο χρόνια αργότερα, τον Απρίλιο του 1961, η επιτυχής απόκρουση της αμερικανοκίνητης εισβολής στον Κόλπο των Χοίρων τον οδήγησε στο να κηρύξει επίσημα τον μαρξιστικό-λενινιστικό χαρακτήρα της επανάστασης.
Το 1976 ανέλαβε και επίσημα το αξίωμα του Προέδρου του Συμβουλίου του Κράτους, συγκεντρώνοντας απόλυτα την εξουσία στα χέρια του.
Παρέμεινε στο τιμόνι της χώρας για δεκαετίες, μέχρι το 2008, όταν σοβαρά προβλήματα υγείας τον ανάγκασαν να παραδώσει την προεδρία στον αδελφό του, Ραούλ Κάστρο. Ο επίλογος αυτής της μακράς και πολυκύμαντης ζωής γράφτηκε στις 25 Νοεμβρίου 2016, όταν ο ιστορικός ηγέτης της Κούβας άφησε την τελευταία του πνοή στην Αβάνα, σε ηλικία 90 ετών.
Ο ηγέτης και η κληρονομιά του
Η διακυβέρνηση του Κάστρο μεταμόρφωσε την Κούβα σε προπύργιο του Σοβιετικού μπλοκ δίπλα ακριβώς στις ακτές των ΗΠΑ. Επιβίωσε από δεκάδες απόπειρες δολοφονίας (κυρίως οργανωμένες από τη CIA), από την Κρίση των Πυραύλων του 1962 που έφερε τον πλανήτη στα πρόθυρα πυρηνικού πολέμου, και από ένα ασφυκτικό οικονομικό εμπάργκο δεκαετιών από την Ουάσιγκτον.
Η παρακαταθήκη του Φιντέλ παραμένει πολύπλοκη. Εδραίωσε ένα από τα πιο προηγμένα συστήματα δωρεάν δημόσιας υγείας παγκοσμίως και μηδένισε τον αναλφαβητισμό.
Επέβαλε ένα μονοκομματικό καθεστώς, φίμωσε τον Τύπο, φυλάκισε πολιτικούς αντιπάλους και οδήγησε την οικονομία σε στασιμότητα, ειδικά μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ (την περιβόητη «Ειδική Περίοδο» της δεκαετίας του ’90).
Είτε τον θαυμάζει κανείς, είτε τον απορρίπτει, ο Φιντέλ Κάστρο δεν υπήρξε απλώς ένας πολιτικός ηγέτης. Υπήρξε ένα σύμβολο του 20ού αιώνα, μια εμβληματική μορφή με τη στρατιωτική στολή και το πούρο, που κατάφερε να κάνει ένα μικρό νησί της Καραϊβικής πρωταγωνιστή στο παγκόσμιο γεωπολιτικό σκηνικό.
