Σε ένα εγκαταλελειμμένο πολυτελές διαμέρισμα στη πρωτεύουσα της Συρίας, τη Δαμασκό, ένοπλοι άνδρες με στρατιωτικές στολές έψαχναν ανάμεσα σε επώνυμα ρούχα και έγγραφα.
Διασκορπισμένες στο πάτωμα του σαλονιού, κάτω από έναν λαμπερό κρυστάλλινο πολυέλαιο, βρίσκονταν δεκάδες φωτογραφίες του ίδιου λεπτοκαμωμένου άνδρα σε διαφορετικά στιγμιότυπα, από το να κάθεται στο γραφείο του, μέχρι και να παίζει στο χιόνι. Καθώς και πολλά αντίτυπα της ίδιας εικόνας, που τον έδειχναν να χαμογελά θερμά ενώ έκανε χειραψία με τον ανατραπέντα δικτάτορα της Συρίας, Μπασάρ αλ Άσαντ.
Από το πολυτελές αυτό διαμέρισμα ξεκίνησε η πολύμηνη έρευνα του BBC, μέσα από την οποία εντόπισαν τον Λούκα στη Ρωσία.
Ο άνδρας δεν αναγνωρίστηκε αμέσως, αλλά τα χρυσά μετάλλια και τα επιχρυσωμένα πιστοποιητικά που ήταν συσσωρευμένα εκεί κοντά έφεραν το όνομα Χουσάμ Λούκα.
Γνωστός ως η «Αράχνη», ο Λούκα ήταν ένας από τους κορυφαίους εκτελεστές του Άσαντ, κατηγορούμενος ωμότητες και βασανιστήρια ανθρώπων, ενώ του είχαν επιβληθεί και κυρώσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Λούκα και ο Άσαντ
Το πολυτελές διαμέρισμα του Χουσάμ Λούκα
Ως επικεφαλής της ισχυρότερης πολιτικής υπηρεσίας πληροφοριών της Συρίας, ο Λούκα ήταν από τους πιο επιβλητικούς και τρομακτικούς άνδρες στη χώρα. Ωστόσο, μεγάλο μέρος του έργου του διεξαγόταν στο παρασκήνιο…
Όπως και άλλοι του καθεστώτος, ο Λούκα φαίνεται να εξαφανίστηκε από τη μια μέρα στην άλλη τον Δεκέμβριο του 2024, όταν ο Άσαντ ανατράπηκε, αφήνοντας πίσω του ένα αποτύπωμα αναπάντητων ερωτημάτων και απαιτήσεων για Δικαιοσύνη που πολλοί φοβούνται ότι δεν θα εκπληρωθούν ποτέ.
Πολυέλαιος και αντικείμενα από το πολυτελές διαμέρισμα του Λούκα
Στο διαμέρισμά του, λίγες μέρες μετά την πτώση του Άσαντ, παρακολουθήσαμε τους αντάρτες να ψάχνουν για στοιχεία σχετικά με το πού μπορεί να είχε πάει. Στη γωνία του σαλονιού, πάνω σε ένα τραπέζι κονσόλας, υπήρχε ένα συνηθισμένο στην όψη σημειωματάριο.
Μέσα στο σημειωματάριο το BBC βρήκε δεκάδες ονόματα, από καταστηματάρχες και γιατρούς, μέχρι στρατιωτικούς και αξιωματούχους. Κάποτε, ο αριθμός τηλεφώνου του ίδιου του Λούκα ήταν εύκολο να βρεθεί, καθώς από τις πρώτες ημέρες του συριακού εμφυλίου πολέμου, είχε γραφτεί με σπρέι σε τοίχους γύρω από την κεντρική πόλη Χομς.
Η σύγκρουση πυροδοτήθηκε από τη βίαιη καταστολή της εξέγερσης υπέρ της δημοκρατίας από τον Άσαντ το 2011, ένας πόλεμος στον οποίο εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.
Ο Λούκα ήταν επικεφαλής της Διεύθυνσης Πολιτικής Ασφάλειας, μιας από τις κύριες υπηρεσίες πληροφοριών του Άσαντ, και του είχε ανατεθεί το καθήκον να αποσπάσει την πόλη από τους αντάρτες.
Εκείνη την εποχή, οι περιοχές που κατείχαν οι αντάρτες στη Χομς βρίσκονταν υπό πολιορκία από την κυβέρνηση, και οι κάτοικοι αγωνίζονταν να βρουν τροφή και φάρμακα. Αρκετοί άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένου του πρώην μαχητή των ανταρτών Μοτάζ αλ-Ζαϊντί, μας είπαν ότι είχαν καταφύγει στην κατανάλωση αρουραίων.
Ο Αλ-Ζαϊντί θυμάται το όνομα και τον αριθμό τηλεφώνου του Λούκα να είναι γραμμένα σε έναν τοίχο στη γειτονιά του, και είπε ότι το μήνυμα άρχισε να διαδίδεται πως όσοι ήθελαν να ξεφύγουν από τις μάχες μπορούσαν να καλέσουν τον αριθμό για ασφαλή διέλευση.
Ορισμένοι εκτιμάται ότι έλαβαν άδεια ασφαλούς διέλευσης εκτός της πόλης από τον Λούκα, αλλά άλλοι που κάλεσαν τον αριθμό δεν εθεάθησαν και δεν ακούστηκαν ποτέ ξανά, σύμφωνα με πληροφορίες.
Γιατί είχε το ψευδώνυμο «Αράχνη»
Πολλοί κάτοικοι που μίλησαν στο BBC είπαν ότι αναφέρονταν στον Λούκα ως «Η Αράχνη» λόγω του τεράστιου ιστού συμμάχων και πληροφοριοδοτών του, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που ήταν διεισδυμένοι σε ομάδες ανταρτών. «Ήταν παντού», είπαν κάτοικοι της Χομς. Ο Αλ-Ζαϊντί περιέγραψε τον Λούκα ως «κακόβουλη διάνοια» και «πανούργο άνθρωπο».
Ωστόσο, η πιο ειδεχθής πράξη του στην πόλη, ισχυρίζονται πολλοί, ήταν η εμπλοκή του στη λεγόμενη «Σφαγή του Εΐντ», γνωστή από ορισμένους ως η «Σφαγή των Παιδιών».
Είκοσι οκτώ άνθρωποι σκοτώθηκαν, ανάμεσά τους 17 παιδιά και τέσσερις γυναίκες, σύμφωνα με το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Ο Λούκα, σύμφωνα με μια συριακή ακτιβιστική ομάδα και μια εφημερίδα της αντιπολίτευσης εκείνη την εποχή, ήταν υπεύθυνος για την επιλογή των στόχων του καθεστώτος στην περιοχή εκείνη την ημέρα.
Το σημειωματάριο του Λούκα
Οι πράξεις του στη Χομς του απέφεραν προαγωγή, και μέχρι την κατάρρευση του καθεστώτος διοικούσε την υπηρεσία πληροφοριών της Γενικής Διεύθυνσης Ασφαλείας (GSD), καθιστώντας τον έναν από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στη χώρα.
Οι κυβερνητικές υπηρεσίες ασφαλείας μπορούσαν να στοχοποιήσουν οποιονδήποτε, από μαχητές της αντιπολίτευσης, δημοσιογράφους, γιατρούς ή ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μέχρι ανθρώπους που θεωρούνταν ότι εναντιώνονταν με οποιονδήποτε τρόπο στην κυβέρνηση Άσαντ.
Όσοι συλλαμβάνονταν κρατούνταν στις πολιτικές φυλακές της Συρίας, συμπεριλαμβανομένης της Σεντνάγια στη Δαμασκό, μιας εγκατάστασης τόσο διαβόητης που αποκαλούνταν «ανθρώπινο σφαγείο». Πολλοί που φυλακίστηκαν εκεί δεν εθεάθησαν ποτέ ξανά.
Ως επικεφαλής της GSD, ο Λούκα είχε τον στρατηγικό έλεγχο των πολιτικών κράτησης της Συρίας, και το προσωπικό του παρακολουθούσε τις επικοινωνίες από και προς τη Σεντνάγια.
Ο Γενικός Εισαγγελέας της Συρίας, Χασάν αλ-Τούρμπα, δήλωσε στο BBC ότι η κυβέρνηση έχει καταθέσει μήνυση κατά του Λούκα, κατηγορώντας τον για «εκ προμελέτης δολοφονία, βασανιστήρια και θάνατο που προκλήθηκε από βασανιστήρια».
«Ένα ένταλμα έχει κυκλοφορήσει στο εσωτερικό και εργαζόμαστε για την κυκλοφορία του και διεθνώς», είπε, προσθέτοντας ότι η διοίκηση εργάζεται για τον εντοπισμό της τοποθεσίας και την επιδίωξη της έκδοσης του Λούκα και άλλων εξαφανισμένων ανώτερων αξιωματούχων του καθεστώτος.
Τo BBC που βρέθηκε στο διαμέρισμα του Λούκα, έβγαλε φωτογραφίες από κάθε σελίδα του βιβλίου που ανακάλυψε και ξεκίνησε να καλεί έναν έναν από όσους υπήρχαν μέσα στη λίστα. Από τους 155, 51 αριθμοί φάνηκαν να λειτουργούν.
Στη συνέχεια το BBC κάλεσε ξανά αυτούς τους αριθμούς με σειρά με βάση τη φαινόμενη σημασία τους για τον Λούκα, ξεκινώντας από στρατιωτικούς διοικητές και συγγενείς.
Κάθε κλήση ήταν ανεπιτυχής. Όποιος απαντούσε απλώς το έκλεινε όταν εξηγούσαμε ποιοι είμαστε και τι θέλαμε ή αρνούνταν ότι γνώριζαν τον Λούκα ή την οικογένειά του, ή ακόμη και ότι ήταν τα άτομα που αναγράφονταν στο βιβλίο.
Πώς το BBC εντόπισε την «Αράχνη»
Ένας δημοσιογράφος του BBC, του οποίου το όνομα βρισκόταν κάποτε σε λίστα καταζητούμενων της GSD ενώ ο Λούκα διοικούσε την υπηρεσία, κατευθύνθηκε στη Συρία για να προσπαθήσει αυτοπροσώπως.
Πολλοί από αυτούς που περιλαμβάνονταν στο τηλεφωνικό βιβλίο ήταν γιατροί, οπότε ο δημοσιογράφος άρχισε να κλείνει ιατρικά ραντεβού με ορισμένους από αυτούς ως τρόπο να τους συναντήσει. Ένας γιατρός στο Χαλέπι αναγνώρισε απρόθυμα ότι είχε κουράρει τον Λούκα, αλλά στη συνέχεια διέταξε τον δημοσιογράφο μας να φύγει και του επέστρεψε την αμοιβή της επίσκεψης.
Ο δημοσιογράφος έκλεισε στη συνέχεια ραντεβού με έναν άλλο γιατρό στο τηλεφωνικό βιβλίο, αυτή τη φορά με έδρα τη Δαμασκό. Αυτός ο γιατρός αποκάλυψε ότι είχε συνοδεύσει κάποτε τη μητέρα του Λούκα σε ένα ιατρικό ταξίδι στη Ρωσία, αλλά ήταν απρόθυμος να δώσει περισσότερες πληροφορίες, πέρα από το να μας κατευθύνει αόριστα σε ένα φαρμακείο που ανήκε σε μία από τις κόρες του Λούκα.
Οι ντόπιοι είπαν ότι ούτε εκείνη είχε εμφανιστεί από τον Δεκέμβριο του 2024. Για μήνες δεν υπήρξε κανένα αποτέλεσμα στην αναζήτησή του ΒΒC για τον Λούκα. Λίγο αργότερα ήρθε η πρώτη εξέλιξη.
Ένας από αυτούς που αναγράφονταν στο βιβλίο, τον οποίο καλούσαν αδιάκοπα, απάντησε τελικά στο τηλέφωνο.
Ήταν ο φύλακας της πολυκατοικίας του Λούκα και τελικά συμφώνησε να δώσει στο BBC τον αριθμό κάποιου που είπε ότι ήταν ο προσωπικός σωματοφύλακας του Λούκα, του Μαχμούτ.
Χρειάστηκαν εβδομάδες για να εξασφαλίσουν μια συνέντευξη με τον Μαχμούτ. Προγραμματίζονταν συναντήσεις αλλά εκείνος δεν εμφανιζόταν, ή ζητούσε συνάντηση σε ιδιωτικό χώρο, όπως ένα αυτοκίνητο ή ένα διαμέρισμα, κάτι που ο δημοσιογράφος έκρινε ως υπερβολικό ρίσκο.
Τελικά ο φύλακας και ο ρεπόρτερ συναντήθηκαν σε ένα ξενοδοχείο ένα βράδυ, λίγο πριν τα μεσάνυχτα. Με φαρδείς ώμους και επιβλητικό παράστημα, ο Μαχμούτ φαινόταν να εξετάζει κάθε απάντηση προσεκτικά πριν μιλήσει.
Ο Μαχμούτ τόνισε ότι ήταν θυμωμένος με τον Λούκα που τον άφησε πίσω όταν έπεσε το καθεστώς. Καθώς διαδιδόταν η είδηση τον Δεκέμβριο του 2024 ότι η εξουσία του Άσαντ βρισκόταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης, με τους αντάρτες να προελαύνουν προς την πρωτεύουσα, ο Λούκα είχε πει ότι θα έμενε να υπερασπιστεί τη Δαμασκό, ανέφερε ο Μαχμούτ. Αλλά μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της επόμενης μέρας, ο Λούκα είχε εξαφανιστεί, παίρνοντας μαζί του ένα μεγάλο χρηματικό ποσό από το χρηματοκιβώτιο του γραφείου.
Ο Μαχμούτ αρνήθηκε να μοιραστεί στοιχεία επικοινωνίας για τον Λούκα ή την οικογένειά του, αλλά μας έδωσε έναν αριθμό για τον οδηγό του Λούκα, ο οποίος πιστεύει ότι είχε οδηγήσει τον πρώην αρχηγό των μυστικών υπηρεσιών εκτός της πρωτεύουσας εκείνη τη νύχτα. Αυτός ο άνδρας αποδείχθηκε ακόμη πιο δύσκολο να βρεθεί.
Όταν απάντησε στο τηλέφωνο, η φωνή του ήταν νευρική και ασταθής. Επέμενε επανειλημμένα ότι ήταν απλώς ένας οδηγός και δεν γνώριζε τίποτα για τις δραστηριότητες του Λούκα. Πολλαπλές συναντήσεις μαζί μας δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ, και τελικά σταμάτησε να απαντά.
Τότε το BBC έστρεψε την προσοχή του σε πιθανές διοδούς διαφυγής του Λούκα, συμπεριλαμβανομένου του γειτονικού Λιβάνου, όπου η υποστηριζόμενη από το Ιράν οργάνωση Χεζμπολάχ είχε στενούς δεσμούς με το καθεστώς Άσαντ.
Μια ανώτερη πηγή στην κυβέρνηση του Λιβάνου μας είπε ότι κατάλαβε πως ο Λούκα είχε περάσει από τον Λίβανο με ένα «καλό ρωσικό διαβατήριο αλλά με διαφορετικό όνομα», πριν πετάξει για τη Ρωσία.
Κατάφεραν να βρουν έναν άνδρα, που μένει τώρα στον Λίβανο, του οποίου το όνομα περιλαμβανόταν επίσης στο βιβλίο επαφών του Λούκα, αλλά υπό έναν αριθμό που δεν λειτουργούσε πλέον. Είναι ένας από τους πολλούς που καταζητούνται από τη νέα συριακή κυβέρνηση, λόγω της στενής σχέσης του με το καθεστώς Άσαντ.
Αυτός ο άνδρας δήλωσε ότι είχε έναν αριθμό για τον Λούκα. Ήταν ένας ρωσικός κωδικό χώρας.
Η Ρωσία ήταν βασικός υποστηρικτής του καθεστώτος Άσαντ, και τις ημέρες μετά την πτώση του, ο Άσαντ εξέδωσε δήλωση επιβεβαιώνοντας ότι είχε διαφύγει εκεί. Πολλοί από τον στενό κύκλο του πιστευόταν ότι τον είχαν ακολουθήσει.
Πίσω στο διαμέρισμα του Λούκα στη Δαμασκό, υπήρχαν στοιχεία ότι ο Λούκα είχε επίσης ισχυρούς δεσμούς με τη Μόσχα, βραβεία από την εξωτερική υπηρεσία κατασκοπείας της Ρωσίας, ακόμη και μια πρωτοχρονιάτικη κάρτα που απευθυνόταν σε αυτόν από ανώτερο Ρώσο αξιωματούχο.
Ο Λούκα είναι στη Ρωσία
Τώρα, ο ρωσικός αριθμός τηλεφώνου για αυτόν υποδηλώνε ότι υπάρχει τελικά η απόδειξη ότι ο Λούκα βρισκόταν στη Ρωσία. Το BBC ήθελε να επαληθεύσει ότι αυτός ο αριθμός ανήκε πράγματι στον Λούκα.
Έτσι, λίγες μέρες αργότερα, ο άνδρας συμφώνησε να βάλει το άτομο που είπε ότι ήταν ο Χουσάμ Λούκα σε ανοιχτή ακρόαση, και να του κάνει ερωτήσεις στις οποίες οι δημοσιογράφοι του ΒΒC πίστευαν ότι μόνο ο Λούκα θα γνώριζε την απάντηση.
Η φωνή στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής ακουγόταν μπερδεμένη, αλλά απάντησε στις ερωτήσεις αμέσως και σωστά. Αρνήθηκε, ωστόσο, να μιλήσει απευθείας στο ειδησεογραφικό πρακτορείο.
Αλλά η επαφή του BBC συμφώνησε αργότερα να καλέσει εκ νέου τον Λούκα και να επιτρέψει να του πάρουν μια συνέντευξη.
Η ίδια φωνή απάντησε, και οι δημοσιογράφοι συστήθηκαν, εξηγώντας ότι είχαν ερωτήσεις σχετικά με σοβαρές κατηγορίες που σχετίζονται με σφαγές και βασανιστήρια που διαπράχθηκαν από τον πρώην αξιωματούχο του καθεστώτος.
«Δεν μπορώ να αναλάβω κανένα ρίσκο μιλώντας στο τηλέφωνο στη θέση που βρίσκομαι», είπε ο Λούκα, με ανήσυχο τόνο. Όταν ρωτήθηκε αν η Ρωσία τον εμποδίζει να μιλήσει, ο Λούκα είπε: «Δεν μπορώ να μιλήσω. Δεν μπορώ να εξηγήσω. Πρέπει να καταλάβετε».
Στη συνέχεια έκλεισε το τηλέφωνο.
Αργότερα το BBC απέκτησε έναν δεύτερο αριθμό, ο οποίος άνηκε στον Λούκα, αυτή τη φορά καταχωρισμένο στη Συρία και συνδεδεμένο με μέσα κοινωνικής δικτύωσης και εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων που φαινόταν να χρησιμοποιεί ακόμα.
Μέσα σε διάστημα μιας ημέρας, το BBC μπόρεσε να τον εντοπίσει σε δύο προαστιακές περιοχές στα περίχωρα της ρωσικής πρωτεύουσας, τη Μόσχα.
Οι τοποθεσίες φαινόταν πολύ μακριά από τον πολυτελή τρόπο ζωής που αναφέρεται ότι κάνει ο Άσαντ σε εξορία στη Ρωσία, και από τη ζωή που ο ίδιος ο Λούκα έκανε κάποτε στη Συρία.
Η επιβεβαίωση ότι η «Αράχνη» βρίσκεται στη Μόσχα αποτελεί μια δύσκολη είδηση για όσους αναζητούν Δικαιοσύνη στη Συρία και η Ρωσία είναι εξαιρετικά απίθανο να εκδώσει αξιωματούχους από το καθεστώς που υποστήριζε για καιρό.
Η ρωσική κυβέρνηση δεν ανταποκρίθηκε σε αιτήματα του BBC για σχολιασμό σχετικά με την παρουσία του Λούκα εκεί, ή για το αν θα εξετάσει ποτέ ένα αίτημα έκδοσης.
