Τις πρακτικές συνέπειες που θα έχει για τους άμεσα ενδιαφερόμενους η απένταξη έργων από τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, θέμα που έχει αναδείξει πριν μερικές εβδομάδες το in, επανέφερε στην επικαιρότητα με σημερινή του ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Αριστείδης Χατζής.
Σε αυτή ο καθηγητής εξιστορεί τη δική του προσωπική περιπέτεια με το “Trust your Stars”, δηλαδή το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα του υπουργείου Παιδείας, με προϋπολογισμό 80 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, που είχε παρουσιαστεί ως εμβληματική πρωτοβουλία «ενίσχυσης της ερευνητικής δραστηριότητας των ελληνικών ΑΕΙ, μέσω χρηματοδότησης ερευνητικών έργων νέων ερευνητών και συμπράξεων ερευνητών διαφορετικών ΑΕΙ».
Ο κ. Χατζής ήταν ένας από τους επιλαχόντες που στις 22 Ιουλίου του 2025, είχαν δει τον κωδικό του ερευνητικού έργου που είχαν καταθέσει ως πρόταση να βρίσκεται στη μακρά λίστα που αναρτήθηκε από το Υπουργείο Παιδείας στη Διαύγεια με τα εγκεκριμένα έργα του προγράμματος. Κοινώς, ήταν ένα από αυτά που μόλις ολοκληρωνόταν η τυπική διαδικασία των ενστάσεων, θα ξεκινούσαν να λαμβάνουν χρηματοδότηση για να πραγματοποιηθούν.
Το κίνητρο των επιστημόνων για συμμετοχή στο πρόγραμμα ήταν κάτι παραπάνω από ισχυρό: 1241 προτάσεις για ερευνητικά έργα διεκδίκησαν τη χρηματοδότηση των 80 εκατομμυρίων, για να επιλεγούν περίπου τα μισά· ήταν μια μοναδική ευκαιρία για την επιστημονική έρευνα σε μια χώρα στην οποία αυτή υποχρηματοδοτείται συστηματικά εδώ και δεκαετίες.
Ωστόσο, οι μήνες κυλούσαν χωρίς να υπάρξει κάποια πρόοδος ή ενημέρωση.
Ήδη από τον Αύγουστο του 2025, μια σειρά ρεπορτάζ στο «Βήμα» είχαν ξεκινήσει να κάνουν λόγο για δομικά και μη προβλήματα του προγράμματος, αρχής γενομένης με το γεγονός ότι οποιοδήποτε έργο λαμβάνει χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης γενικώς, θα όφειλε να έχει ολοκληρωθεί έναν χρόνο αργότερα, όταν θα έληγε η προθεσμία για όλα τα έργα του Ταμείου – αν και όπως έχουμε αναφέρει στο in, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι η κυβέρνηση πίστευε λανθασμένα ότι θα καταφέρει να πάρει παράταση.
Υπενθυμίζεται ότι στις αρχές του 2025 είχαν παραιτηθεί από το Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας ο καθηγητής Βιολογίας του Χάρβαρντ, Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας και ο καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας του Πρίνστον, Άγγελος Χανιώτης, λόγω της «απουσίας στρατηγικής του υπουργείου Ανάπτυξης στον τομέα της έρευνας».
Η διαδικασία του Trust Your Stars επικρίθηκε ποικιλοτρόπως: επιστήμονες και ερευνητές κατήγγειλαν επιστημονική ανεπάρκεια στη σύνθεση των αξιολογητών σε σχέση με τα προτεινόμενα έργα, αυτόματες αξιολογήσεις μέσω εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης με λανθασμένες μηχανικές μεταφράσεις στα αποτελέσματα, αποκλεισμό του καθ’ ύλην αρμόδιου Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) από τη διαδικασία αξιολόγησης των προτάσεων, κ.ά.
Ήδη από την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, το Trust Your Stars κατέληξε να χαρακτηρίζεται μεταξύ άλλων «φιάσκο», «σκάνδαλο» και «ΟΠΕΚΕΠΕ στην έρευνα».
Όμως, δεν ήταν μόνο οι απορριφθέντες που θα κατέληγαν να υιοθετούν αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Κοινώς, η διαδικασία επιλογής του προγράμματος φάνηκε όχι απλά να επιβεβαιώνει τις ανησυχίες των επιστημόνων που παραιτήθηκαν από το ΕΣΕΤΕΚ, αλλά και να δείχνει ότι ο χαρακτηρισμός «απουσία στρατηγικής» ήταν μάλλον ήπιος. Περισσότεροι έκαναν λόγο για πολιτική σκοπιμότητα, μοίρασμα σε ημετέρους ή στην καλύτερη των περιπτώσεων, βιαστική κακοτεχνία.
Αναμένοντας απάντηση
Όπως θα μαθαίναμε πολύ αργότερα, 200 περίπου ήταν οι ενστάσεις που κατατέθηκαν συνολικά, κυρίως για έργα που είχαν απορριφθεί κατά τη διαδικασία επιλογής, με παραφωνίες όπως αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω μέσα στις απορριπτικές αποφάσεις. Μόνο που το υπουργείο Παιδείας δεν εξέτασε ποτέ αυτές τις ενστάσεις, με αποτέλεσμα να κολλήσει η διαδικασία, χωρίς να υπάρχει καμία πρόοδος τόσο για τους επιλαχόντες, όσο και γι’ αυτούς που ανέμεναν να εξεταστούν οι ενστάσεις τους.
Τον Οκτώβριο 2025, 180 άμεσα ενδιαφερόμενοι ερευνητές και πανεπιστημιακοί συνέταξαν κοινή επιστολή προς το υπουργείο Παιδείας, με την οποία ζητούσαν ενημέρωση. Καθώς αυτή έμεινε αναπάντητη, μία δεύτερη επιστολή, αυτή τη φορά με 617 υπογραφές στάλθηκε τον Δεκέμβριο, έχοντας την ίδια τύχη με την προηγούμενη.
Έτσι, στις 30 Μαρτίου του 2026, εννέα ολόκληρους μήνες σιωπής μετά την ανακοίνωση των επιλαχόντων και πέντε μήνες πριν την προβλεπόμενη και ανακοινωμένη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης, 90 μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, πανεπιστημιακοί και ερευνητές με συμμετοχή στα επιλεγμένα έργα, απέστειλαν εξώδικο κατά του υπουργείου Παιδείας.
Σε αυτό έκαναν λόγο για «πρόδηλη παραβίαση θεμελιωδών αρχών του ελληνικού συνταγματικού και διοικητικού δικαίου» και συγκεκριμένα:
Της Αρχής της Αυτοδέσμευσης της Διοίκησης και της ίδιας της Πρόσκλησης, Θεμελιωδών Αρχών του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, της Αρχής του Κράτους Δικαίου και της Νομιμότητας, του Δικαιώματος στην Ελεύθερη Ανάπτυξη της Προσωπικότητας, του Δικαιώματος στην Ελευθερία της Επιστήμης και της Έρευνας, της Αρχής της Αναλογικότητας και του Εύλογου Χρόνου Έκδοσης Διοικητικής Πράξης και Ολοκλήρωσης Διαδικασίας – η καταλογογράφηση των παραβιάσεων έπιανε συνολικά επτά σελίδες.
Το εξώδικο επίσης ανέφερε ότι η υπουργός και το υπουργείο «παραμένουν πλήρως αδρανείς και δεν έχουν προβεί σε καμία από τις αναγκαίες ενέργειες για την ολοκλήρωση της διαδικασίας. […] Η Διοίκηση δεν έχει υπογράψει το έγγραφο σύστασης της Επιτροπής Ενστάσεων που προβλέπεται ρητώς από την ίδια την απόφαση και την Πρόσκληση, με αποτέλεσμα να μην έχει ξεκινήσει καν η διαδικασία εξέτασης των ενδικοφανών προσφυγών που υποβλήθηκαν εντός της νόμιμης προθεσμίας».
«Συνεπεία της ανωτέρω παράλειψης», συνέχιζε το εξώδικο, «δεν έχουν αναρτηθεί τελικοί πίνακες εγκεκριμένων προτάσεων, δεν έχουν εκδοθεί Εγκριτικές Αποφάσεις Χορήγησης Ενίσχυσης για τα οριστικά εγκεκριμένα έργα και κατ’ επέκταση, δεν έχει εκταμιευθεί καμία χρηματοδότηση προς τους δικαιούχους».
Κοινώς, δεν είχε γίνει τίποτα. Το εξώδικο φυσικά έτυχε της ίδιας απαξίας με τις προηγούμενες εκκλήσεις, όπως έγινε και με το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι υπογράφοντες στις 27 Απριλίου, σχεδόν έναν μήνα σιωπής αργότερα.
Απαντήσεις copy-paste
Όπως ήταν φυσικό, αυτή η σιωπή έφτασε στο Κοινοβούλιο. Στις 5 Μαρτίου 2026, πριν καν αποσταλεί το εξώδικο και κυκλοφορήσει το σχετικό Δελτίο Τύπου, βουλευτές του ΠΑΣΟΚ κατέθεσαν ερώτηση για το πρόγραμμα Trust Your Stars, ρωτώντας αν το πρόγραμμα Trust Your Stars έχει απενταχθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η ερώτηση έμεινε αναπάντητη.
Στις 29/4, δύο μέρες μετά το Δελτίο Τύπου, το ίδιο ερώτημα απεύθυνε η Ελληνική Λύση, στις 12/5 ο ΣΥΡΙΖΑ, στις 13/5 ξανά το ΠΑΣΟΚ, στις 14/5 η Νέα Αριστερά, στις 27/5 ο Κωνσταντίνος Κεφαλογιάννης της Νέας Δημοκρατίας(!) και στις 5/6 ξανά η Ελληνική Λύση.
Οι ερωτήσεις έλαβαν την ίδια απάντηση – σχεδόν copy-paste με διαφορετικές ημερομηνίες – με την υπογραφή της υπουργού Παιδείας, Σοφίας Ζαχαράκη, η οποία εξιστορούσε με αριθμούς πρωτοκόλλου την πορεία του Trust Your Stars: πότε εντάχθηκε, πότε τροποποιήθηκε, πότε προκηρύχθηκε, πότε αξιολογήθηκαν οι προτάσεις και στο τέλος ενημέρωνε ότι το έργο έχει απενταχθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Ας σημειωθεί ότι η πρώτη απάντηση στις ερωτήσεις δόθηκε δύο μέρες πριν καταθέσει τη σχετική ερώτηση ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, ο οποίος επισύναψε το εξώδικο και το δελτίο τύπου των ερευνητών, επαναλαμβάνοντας κι ο ίδιος την έκκληση των ερευνητών να ξεκλειδώσουν οι διαδικασίες. Η έκκληση, όμως, ήταν μάταιη.
Όπως πληροφορούσε το υπουργείο στις απαντήσεις του, η απένταξη του Trust Your Stars είχε ήδη αποφασιστεί και υπογραφεί από την αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου στις 22 Ιουλίου, δηλαδή ανήμερα της δημοσίευσης των επιλαχόντων.
Το πρόγραμμα είχε «πεθάνει» ήδη πριν γραφτεί το πρώτο ρεπορτάζ και άρθρο που να εκφράζει κριτική και δυσπιστία. Για έναν ολόκληρο χρόνο, δε, οι ερευνητές παρέμειναν με την εντύπωση ότι μπορούσαν να περιμένουν τα κονδύλια για να ξεκινήσουν το έργο τους, ζητούσαν ενημέρωση από το υπουργείο, έστελναν εξώδικα, προειδοποιούσαν για ένδικα μέτρα, δημοσιοποιούσαν το πρόβλημα και εκφράζονταν μέσα από τις ερωτήσεις της αντιπολίτευσης στον κοινοβουλευτικό έλεγχο, χωρίς κανείς να τους ενημερώσει επίσημα ότι το πρόγραμμα έχει ακυρωθεί ήδη από τη στιγμή που ανακοινώθηκε ότι οι προτάσεις τους είχαν λάβει έγκριση.
Συγκεκριμένα, το ναυάγιο του Trust Your Stars κυκλοφόρησε ως ανεπιβεβαίωτη πληροφορία αρχικά στα ρεπορτάζ στον Τύπο, εβδομάδες πριν επιβεβαιωθεί από το υπουργείο. Όπως λέει στην ανάρτησή του ο Αριστείδης Χατζής, ο ίδιος το πληροφορήθηκε από έγγραφο της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού Ταμείου Ανάκαμψης το οποίο επισυνάφθηκε σε απάντηση του υπουργείου Παιδείας στον κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Το έγγραφο αυτό επιβεβαίωνε την απένταξη του προγράμματος στις 22 Ιουλίου, ενώ έκλεινε με μία κατακλείδα που δέχεται έντονη κριτική: «με την ανάκληση απόφασης ένταξης έργου στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Υπουργείο ευθύνης του έργου μεριμνά για την ένταξη του έργου στο οικείο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, εντός του εγκεκριμένου ορίου του προϋπολογισμού του, για την εκπλήρωση τυχόν οικονομικών εκκρεμοτήτων από αναληφθείσες, κατά τον χρόνο της ανάκλησης, νομικές δεσμεύσεις».
Βέβαια, δεν είναι σαφές τι μέριμνα θα μπορούσε να είναι αυτή, καθώς όπως επισημαίνει και ο ίδιος ο κ. Χατζής στην ανάρτησή του, «επειδή δεν υπογράφτηκαν συμβάσεις μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, δεν έχει αναληφθεί καμία υποχρέωση από το Υπουργείο Παιδείας, παρά μόνο ‘ηθική’. Τώρα, σωθήκαμε…»
Ας σημειωθεί ότι το Trust Your Stars ήταν ένα πρόγραμμα που μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας έχουν χαρακτηρίσει «καταδικασμένο εξαρχής», ενώ άλλοι ερευνητές έδειξαν τόση δυσπιστία εξαρχής που δεν παιδεύτηκαν καν να καταθέσουν πρόταση, όπως λέει διδάκτωρ ελληνικού Πανεπιστημίου με τον οποίο συνομίλησε το in.
