Στις 24 Ιουλίου 2026 στις 09.00, στη Λέσβο επικρατούσε σχετική άπνοια. Οι λάκκοι όπου θάβονται μαζικά πρόβατα, μοσχάρια και χοίροι από εκτροφές που βγαίνουν θετικές στον αφθώδη πυρετό, δεν ανέδιδαν ακόμα την ανυπόφορη δυσωδία που θα σηκωνόταν στο πρώτο ελαφρύ φύσημα του ανέμου, μία ώρα αργότερα.
Από την είσοδο μας ακόμα στον ΧΥΤΑ Λέσβου ακούμε πως ο ειδικός χώρος, όπου έχει αποφασιστεί να θάβονται τα ζώα από εκτροφές που βρίσκονται θετικές στον εξαιρετικά μεταδοτικό ιό, όταν δεν υπάρχει εναλλακτική λύση, θα δεχόταν εκείνη την ημέρα ζώα από 4 διαφορετικές θετικές εκτροφές.
Την προτελευταία εβδομάδα του Ιουλίου, τέσσερις μήνες μετά το πρώτο κρούσμα, καταγραφόταν αναζωπύρωση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο. Σε εστίες που υποτίθεται πως είχαν ελεγχθεί (Πελόπη, Μανταμάδος) ο ιός ανευρισκόταν εκ νέου στον επανέλεγχο της κτηνιατρικής υπηρεσίας.
Στο τέλος της περασμένης εβδομάδας, τα ζώα που είχαν θαφτεί στον ΧΥΤΑ Λέσβου, είχαν ξεπεράσει τις 27.000, νούμερο που αντιστοιχεί σε πάνω από 1.000 τόνους θαμμένα ζώα.
Υπενθυμίζεται πως ο ΧΥΤΑ ήταν και παραμένει λύση έκτακτης ανάγκης, η οποία ενεργοποιήθηκε αναγκαστικά ελλείψει σχεδίου αλλά και εναλλακτικής πρότασης την οποία όφειλαν να είχαν καταθέσει οι δήμοι του νησιού (Μυτιλήνης και Δυτικής Λέσβου).
Πριν καν ανοίξει τις πόρτες του ο ΧΥΤΑ, 8.000 θανατωμένα ζώα από εκτροφές του Μεσότοπου παρέμεναν άταφα λόγω έλλειψης κατάλληλου χώρου.
Η απόφαση για την ταφή των ζώων, που θανατώνονται λόγω του αφθώδους πυρετού, στον ΧΥΤΑ Λέσβου, ήρθε τελικά στο τέλος του περασμένου Μαΐου, μετά από δύο μήνες παρουσίας του ιού στο νησί.
Σύμφωνα με το άρθρο 35 παρ. 1 του ν. 5087/2024, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 4 παρ. 1 του ν. 5251/2025, οι δήμοι οφείλουν να ορίζουν και να λειτουργούν χώρους υγειονομικής ταφής νεκρών ζώων.
Σε περίπτωση αδυναμίας, η ταφή πραγματοποιείται στον πλησιέστερο εν λειτουργία ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ, κατόπιν σχετικής απόφασης και εισήγησης της αρμόδιας κτηνιατρικής υπηρεσίας.
Πρέπει να τονιστεί πως ο ΧΥΤΑ της Λέσβου είναι ο μοναδικός σε όλη την Ελλάδα που έχει ενεργοποιηθεί ως η βασική λύση για συνεχόμενη και μαζική ταφή ζώων, στο πλαίσιο των επιζωοτιών (ευλογιά αιγοπροβάτων, αφθώδης πυρετός, πανώλη κ.τ.λ) με τέτοιο ανερυθρίαστο τρόπο.
Τον περασμένο χειμώνα, ΧΥΤΑ για την ταφή ζώων (από ευλογιά αιγοπροβάτων) επιλέχθηκε και στην Κεντρική Μακεδονία.
Μόνο που σε εκείνη την περίπτωση τα ζώα που θάφτηκαν δεν ξεπέρασαν τις 3.000 με 4.000, ενώ η χρήση του ΧΥΤΑ έγινε κατ’ εξαίρεση και λόγω μεγάλης ανάγκης.
Στη Λέσβο, παρότι προβλέπεται ότι πρέπει να ελέγχεται αν το έδαφος γύρω από μια εκτροφή, τα ζώα της οποίας θα θανατωθούν, είναι κατάλληλο για να γίνει ταφή των ζώων, από τότε που ενεργοποιήθηκε η λύση του ΧΥΤΑ, αυτό που συμβαίνει είναι πως όλα τα ζώα που θανατώνονται, φορτώνονται σε φορτηγά ψυγεία και «φεύγουν» κατευθείαν για τον ΧΥΤΑ.
Η… μοίρα του ΧΥΤΑ είχε φανεί από πολύ νωρίς, πριν ακόμα ξεκινήσει το μαζικό κύμα των σφαγών.
Το περασμένο Πάσχα όταν και ανιχνεύθηκε ο αφθώδης πυρετός στη Λέσβο, κάποια πρώτα σφαγιασμένα και συσκευασμένα κρέατα από μοσχάρια και αρνιά «περίμεναν» να φύγουν από το νησί προς τις αγορές της Κεντρικής Ελλάδας.
Μαζί τους θα «έφευγαν» και τα υπολειπόμενα εντόσθια κ.τ.λ τα οποία δίνονται προς επεξεργασία σε ειδικά εργοστάσια στην κεντρική Ελλάδα.
Η καραντίνα που επιβλήθηκε έκτοτε στο νησί (όσον αφορά τα κρέατα), οδήγησε στο να ταφούν εκτάκτως εκείνα τα ζωικά υπολείμματα στο κεντρικό κύτταρο του ΧΥΤΑ Λέσβου.
Η ποσότητα τους άγγιζε τους 15 τόνους.
Σχεδιάγραμμα του ΧΥΤΑ Λέσβου- Στην κάτω πλευρά με το πράσινο περίγραμμα βρίσκεται το βασικό κύτταρο του ΧΥΤΑ και στην άλλη άκρη το σημείο που επιλέχθηκε για να γίνονται οι ταφές ζώων. Ο δεύτερος χώρος είναι δεσμευμένος ως ΧΥΤΑ για τα ογκώδη αντικείμενα, σενάριο που όμως δεν θα προχωρήσει δεδομένου ότι οι χρηματοδοτήσεις για τους ΧΥΤΑ εξασφαλίζονται πια πολύ δύσκολα. Οι ΧΥΤΑ θεωρούνται παρελθόν
Ο ΧΥΤΑ Λέσβου λειτουργεί ήδη οριακά. Σε 9 μήνες από τώρα θα πρέπει να είναι έτοιμη η επέκταση του, έτσι ώστε να κερδηθούν άλλα 5 με 6 χρόνια ζωής. Ο ΧΥΤΑ Λέσβου είναι ο μοναδικός στην Ελλάδα, στον οποίο θάβονται μαζικά και καθημερινά χιλιάδες ζώα που θανατώνονται στο πλαίσιο του αφθώδους πυρετού.
Αυτοψία του in στο σημείο όπου θάβονται τα ζώα
Οι διάφορες δικλείδες ασφαλείας που προβλέπονται έστω και σε αυτό το πρόχειρο πρωτόκολλο ταφής, που σημειωτέον έχει εκτάκτως ενεργοποιηθεί από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων λόγω της επέλασης των επιζωοτιών τα τελευταία δύο χρόνια στη χώρα μας, φαίνεται πως δεν τηρούνται ούτε αυτές.
Στις 09.30 της 24ης Ιουλίου, ο εργολάβος-χειριστής του μηχανήματος που τρυπάει το έδαφος στο σημείο που έχει επιλεχθεί για τις ταφές των ζώων, προσπαθεί σκληρά για να πιάσει τα – τουλάχιστον – 4 μέτρα βάθος όπου πρέπει να θάβονται βάσει πρωτοκόλλου τα ζώα.
Πίσω του, ο χειριστής άλλου μηχανήματος μεταφέρει από τα bins (οι κάδοι όπου στοιβάζονται προσωρινά τα θανατωμένα ζώα μέχρι να πέσουν στον λάκκο) και προσπαθεί να διαχειριστεί και να φέρει πιο κοντά στον εκσκαφέα τα εκατοντάδες θανατωμένα πρόβατα που πρέπει να ταφούν.
Η δυσωδία πάνω από τον λάκκο είναι ανυπόφορη, τρυπάει τα ρουθούνια, δημιουργεί τάσεις φυγής.
Το κύτταρο στη μία πλευρά του ΧΥΤΑ και στην άλλη ο χώρος που τους τελευταίους 2 μήνες δέχεται τα ζώα που θανατώνονται στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο. Πρόκειται για έναν μεγάλο ΧΥΤΑ, τον πρώτο στην Ελλάδα στον οποίο έχει θαφτεί τόσο μεγάλος όγκος: 27.000 ζώα.
Ο γεωλόγος πάντως που είχε συντάξει για λογαριασμό του ΧΥΤΑ Λέσβου την έκθεση για την εύρεση κατάλληλου χώρου για την ταφή των ζώων μέσα στον ΧΥΤΑ ήταν ξεκάθαρος στην γνωμάτευση του: το έδαφος στον μόνο διαθέσιμο χώρο είναι βραχώδες, θα είναι δύσκολο να γίνουν εδώ οι ταφές.
Όμως, η κατακραυγή που προκάλεσαν οι αποτρόπαιες εικόνες από τις μαζικές και ανεξέλεγκτες ταφές στους χώρους γύρω από τις εκτροφές, οι οποίες έφεραν και την παρέμβαση της εισαγγελέως Λέσβου, έκαναν τον ΧΥΤΑ να φαίνεται μια πιο «βελούδινη» λύση σε σχέση με τις επικίνδυνες ταφές στην ύπαιθρο, όπου λόγω του βραχώδους εδάφους του νησιού, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέλη των ενταφιασμένων ζώων είχαν φτάσει να ξεπροβάλλουν από το έδαφος.
Παρόλα αυτά κατά τον Αθανάσιο Στασινάκη, καθηγητή Περιβαλλοντικής Μηχανικής στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και Διευθυντή στο Εργαστήριο Ποιότητας Υδάτων και Αέρα, ο υδροφόρος ορίζοντας απειλείται εξίσου από τη μαζική ταφή στον ΧΥΤΑ, η οποία γίνεται με τρόπο fast track και χωρίς να έχουν προβλεφθεί μια σειρά από μέτρα ασφάλειας.
Αυτά που αντικρίσαμε πάντως στη μισή ώρα που παραμείναμε στο πεδίο, μαρτυρούν την απουσία των προβλεπόμενων μέτρων: απουσία κτηνιάτρου της κτηνιατρικής υπηρεσίας που να επιτηρεί τη διαδικασία μέχρι αυτή να τελειώσει (στον χώρο με τα εκατοντάδες πρόβατα υπήρχαν μόνο δύο χειριστές μηχανημάτων), απουσία απολύμανσης και ψεκασμού πάνω από τον λάκκο όπου έπεφταν τα πρόβατα, ελάχιστη χρήση ασβέστη σε σχέση με τον όγκο των προβάτων που ο χειριστής του μηχανήματος προσπαθούσε να θαφτούν.
Τα πρόβατα που πέφτουν σε κάθε νέο σκάψιμο στον ειδικό χώρο στον ΧΥΤΑ Λέσβου είναι περισσότερα από την ενδεικτική μάζα που έχει ορίσει με ΦΕΚ το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων – λάκκος μήκους 6 μέτρων, πλάτους 3 μέτρων και βάθους 4 μέτρων. Τα ζώα που χωρούν ενδεικτικά με βάσει τις παραπάνω διαστάσεις ανά λάκκο είναι 60. Τα σακιά με τον ασβέστη στον ειδικό χώρο του ΧΥΤΑ ήταν λιγοστά για τον όγκο των ταφών που θα πραγματοποιούνταν τη συγκεκριμένη μέρα.
Τα δε νεκρά πρόβατα έπεφταν σε μια προηγούμενη στρώση προβάτων, προϋπάρχουσας ταφής.
Όσο για το χώμα που πρέπει να πέφτει άφθονο πάνω από τις ταφές, έτσι ώστε να στεγανοποιούνται οι τελευταίες, δεν υπήρχε στον χώρο. Ο ασβέστης υπήρχε σε 2-3 μικρά τσουβάλια λίγο πιο μακριά από τους λάκκους.
Όσα βουναλάκια μαρτυρούσαν πως σε εκείνο το σημείο υπήρχε ταφή ζώων, σχηματίζονταν από μικρές και μεγαλύτερες πέτρες και όχι από χώμα όπως πρέπει.
Πρόκειται για τις ίδιες πέτρες που μεγάλο κόπο διαπερνά το μηχάνημα του εργολάβου που έχει αναλάβει αυτό το δύσκολο έργο, με εντολή της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου.
Οι πέτρες βέβαια αφήνουν κενά, με αποτέλεσμα η ταφή να μην είναι στεγανοποιημένη.
Και όλα αυτά σε έναν ΧΥΤΑ που έχει ήδη φτάσει τα όρια του και σε 9 μήνες δεν θα μπορεί να δεχτεί άλλα σκουπίδια.
Αυτό που αναμένεται, είναι να επεκταθεί για μερικά χρόνια ακόμα (5 με 6) το κύτταρο του ΧΥΤΑ με χρηματοδότηση που όμως θα πρέπει να έρθει αναγκαστικά από το κράτος, δεδομένου ότι η Ε.Ε θεωρεί τους ΧΥΤΑ πολύ ξεπερασμένη ιστορία και περιβαλλοντικά ακατάλληλη.
Πρόβατα πάνω σε προηγούμενη ταφή. Πολλές πέτρες -λόγω του βραχώδους εδάφους μέσα στον ΧΥΤΑ-, λιγοστό χώμα και απουσία απολύμανσης και κτηνιάτρου.
Ελλιπής επιχωμάτωση και δυσωδία
Οι υγειονομικοί και περιβαλλοντικοί κίνδυνοι από τη μαζική ταφή ζώων στον ΧΥΤΑ είναι εκτός από μεγάλοι και ορατοί.
Τα αίματα των ζώων που θάβονται σε κάθε λάκκο – σε μεγαλύτερη ποσότητα από ό,τι αντέχει το κάθε σημείο – αναβλύζουν μέσα σε ένα 24ωρο από την ταφή και βγαίνουν στην επιφάνεια του εδάφους.
Η απουσία προστατευτικής μεμβράνης μέσα στο λάκκο, την οποία θεωρούν απαραίτητη οι περιβαλλοντολόγοι αλλά και η διοίκηση του ΧΥΤΑ, κάνει ακόμα πιο περιβαλλοντικά και υγειονομικά επισφαλή τη μαζική ταφή ζώων στον ΧΥΤΑ του μεγάλου νησιού.
Η κτηνιατρική υπηρεσία του νησιού που είναι υπεύθυνη για τις ταφές στον ΧΥΤΑ δεν έκρινε την μεμβράνη ως ένα απαραίτητο στοιχείο στη διαδικασία.
Όπως όμως έλεγε σε προηγούμενο ρεπορτάζ μας ο κ. Στασινάκης, η διαχείριση αυτού του θέματος είναι από μόνη της ένα δύσκολο και περίπλοκο ζήτημα, πόσο μάλλον, όταν διεκπεραιώνεται μόνο από μία υπηρεσία (την κτηνιατρική), χωρίς να επιβλέπουν και άλλες υπηρεσίες την όλη διαδικασία.
Χωρίς επαρκή στεγανοποίηση και με απουσία συστήματος συλλογής διηθημάτων, ο κίνδυνος της επιφανειακής ρύπανσης είναι ακόμα πιο πιθανός.
Δεν είναι λίγοι αυτοί που φοβούνται πως με τις πρώτες βροχές, τα επιφανειακά αίματα αλλά και τα μικρόβια θα παρασυρθούν εκτός ΧΥΤΑ.
Σε απόσταση 500 μέτρων από τον λάκκο βρίσκεται το κτίριο της διοίκησης των εργαζομένων. Το τελευταίο διάστημα, οι εργαζόμενοι βρίσκονται σε αναβρασμό και είναι ανήσυχοι όταν βρίσκονται στον τόπο εργασίας τους.
Τη μέρα που επισκεφτήκαμε τον ΧΥΤΑ, στέκονταν ανάστατοι και σκεπτικοί έξω από το κεντρικό κτίριο. Ένα ελαφρύ φύσημα του αέρα είχε μόλις μεταφέρει την ανυπόφορη δυσωδία και στα υπόλοιπα σημεία του ΧΥΤΑ.
Τη μέρα που βρεθήκαμε στο σημείο, είχαν καλέσει τον γιατρό εργασίας για να του αναφέρουν το πρόβλημα, ζητώντας του να εκτιμήσει την κατάσταση.
Όταν το χώμα απουσιάζει πέφτουν πολλές πέτρες οι οποίες έχουν προκύψει από το τρύπημα του εδάφους. Ο γιατρός εργασίας του ΧΥΤΑ ανέφερε πως η επιχωμάτωση στις ταφές ήταν ελλιπής και η κατάσταση στον ΧΥΤΑ απαράδεκτη. Τις πρώτες μέρες των ταφών στον ΧΥΤΑ μετά από υποδείξεις του ΦΟΔΣΑ (Δίκτυο Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων) Βορείου Αιγαίου, η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου αύξησε τις ποσότητες χώματος για τις ταφές, όμως τον τελευταίο καιρό το χώμα έρχεται πάλι με το σταγονόμετρο.
Το πόρισμα του, το οποίο καταγράφηκε στο βιβλίο συμβάντων είναι αποκαλυπτικό:
«Έκτακτη επίσκεψη ιατρού εργασίας: Κατόπιν παραπόνων εργαζομένων, διαπίστωσα την απαράδεκτη κατάσταση στο ΧΥΤΑ, που λόγω ελλιπούς επιχωμάτωσης, επικρατεί ανυπόφορη δυσοσμία και εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια υγεία».
Να σημειωθεί πως πριν από λίγες μέρες πάρθηκε δείγμα από τη γεώτρηση στα ανάντι του ΧΥΤΑ και η οποία χρησιμεύει στην περιβαλλοντική παρακολούθηση των υπογείων υδάτων.
Το δείγμα βγήκε καθαρό, όμως σύμφωνα με περιβαλλοντολόγους και γεωλόγους είναι πολύ νωρίς ακόμη για να γίνει μια αποτίμηση της πιθανής μόλυνσης του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα από τις μαζικές ταφές των ζώων.
Η επιφανειακή ρύπανση, αντιθέτως, με τη μεταφορά μικροβίων και επικίνδυνων υπολειμμάτων στο έδαφος, είναι πιο πιθανή να κάνει πρώτη την εμφάνιση της.
Φουντώνουν τα κρούσματα, ενώ η κατάσταση έχει μπει στον αυτόματο
Πιο ανησυχητικό και από τους κινδύνους που εγκυμονεί η μαζική ταφή θανατωθέντων ζώων στον ΧΥΤΑ, είναι η έξαρση του ιού, με νέα κρούσματα να κάνουν την εμφάνιση τους σε περιοχές που υποτίθεται ότι έχουν ήδη ελεγχθεί και καθαρίσει, όπως η Πελόπη, το σημείο μηδέν του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου από τη Δευτέρα 20 Ιουλίου 2026 έως και την Παρασκευή 24 Ιουλίου προέκυψαν 8 θετικές εκτροφές στην ευρύτερη περιοχή Πελόπης και Μανταμάδου.
Να τονιστεί πως το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει πάψει εδώ και καιρό να δημοσιεύει αναλυτικά στοιχεία για την εξέλιξη της νόσου, ενώ πριν από λίγες ημέρες σταμάτησε και η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου να δημοσιοποιεί τη συνοπτική ημερήσια ανακοίνωσή της. Η ενημέρωση της Περιφέρειας έγινε τώρα εβδομαδιαία.
Οι κτηνοτρόφοι βλέπουν προσπάθεια απόκρυψης και αποσιώπησης της κατάστασης στο νησί, η οποία δίνει μια ανησυχητική εικόνα. Η καθυστέρηση της αποζημίωσης είναι άλλο ένα από τα θέματα που, κατά τους κτηνοτρόφους, κρύβεται επιμελώς κάτω από το χαλί.
Κτηνοτρόφοι στα Μιστεγνά, δήλωσαν στο in πως από τις 21 Μαΐου που θανατώθηκαν τα ζώα τους – περίπου 400 πρόβατα – οι ίδιοι δεν έχουν ακόμα αποζημιωθεί.
Μιλώντας στο in, ο έμπειρος λέσβιος κτηνίατρος και πρώην πρόεδρος του ΓΕΩΤΕΕ Βορείου Αιγαίου, Γιάννης Τσακίρης, έκανε λόγο για μια κατάσταση αφημένη στην τύχη της.
Ο ίδιος τόνισε πως είναι απαράδεκτο το γεγονός πως τέσσερις μήνες μετά το ξέσπασμα του ιού στο νησί, η επιδημιολογική επιτήρηση που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί μέσα σε έναν μήνα, να μην έχει ακόμα ολοκληρωθεί – έχει φτάσει στο 80%.
Σύμφωνα με τις οδηγίες του ΥΠΑΑΤ στο ΦΕΚ που ορίζονται τα σχετικά με τις ταφές των ζώων που θανατώνονται λόγω επιζωοτιών, πρέπει το χώμα πάνω πάω από την ταφή να φτάνει τουλάχιστον τα 2 μέτρα. Στον ειδικό χώρο του ΧΥΤΑ Λέσβου που επιλέχθηκε για αυτή την εργασία, είναι εμφανής η ανομοιογένεια ανάμεσα στις ταφές. Ο καθηγητής Νάσος Στασινάκης έχει επισημάνει ότι είναι άκρως προβληματικό σε μια τόσο σύνθετη εργασία η όλη επίβλεψη να γίνεται από την άσχετη με το αντικείμενο των ταφών σε ΧΥΤΑ, κτηνιατρική υπηρεσία.
Ο κ. Τσακίρης τόνισε πως πρέπει να αλλάξει άμεσα το μοντέλο καταπολέμησης του ιού στο νησί, με εμβολιασμό, παύση των μαζικών σφαγών και τάχιστη επιτήρηση του ιού μέσα από εξέταση πολλών δειγμάτων.
Η τελευταία εργασία θα μπορούσε να γίνει με την ενεργοποίηση του για χρόνια απαξιωμένου και ανενεργού εργαστηρίου που υπάρχει στο νησί.
Στον ΧΥΤΑ, πάλι, συνεχίζουν να πονοκεφαλιάζουν και με νέα πιθανά προβλήματα.
Αν, για παράδειγμα, ξεκινήσουν να λειτουργούν τα σφαγεία στο νησί, για τα οποία ισχύει ακόμα η καραντίνα, προκύπτει το ερώτημα: πού θα θάβονται τα υπολείμματα των ζώων, δεδομένου ότι ζωικά προϊόντα και υποπροϊόντα είναι σχεδόν απίθανο να φύγουν από το νησί, όσο ο ιός κυκλοφορεί;
«Πάλι στον ΧΥΤΑ θα καταλήξουν όπως έγινε και το Πάσχα» μας είπαν με νόημα.
Αυτό που περιμένουν όλοι με ενδιαφέρον είναι τι θα πράξει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας – υπεύθυνο για τα θέματα διαχείρισης απορριμμάτων – αν ο ΧΥΤΑ Λέσβου δηλώσει πως… τραβάει χειρόφρενο.
Τι θα συμβεί τότε, δεδομένης της διαφωνίας για το συγκεκριμένο θέμα ανάμεσα σε υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων;
