Καθώς διανύουμε ένα νέο Ελ Νίνιο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι δυσχερείς καλοκαιρινές συνθήκες (καύσωνες) που βιώνει φέτος ο πλανήτης, με βασική αιτία την κλιματική αλλαγή, του χρόνου θα είναι οι ίδιες. Αν όχι χειρότερες.
Τα στοιχεία είναι τρομακτικά. Στις 14 Ιουλίου η θερμοκρασία της επιφάνειας των τροπικών και μεσαίων γεωγραφικών πλάτων στους ωκεανούς της Γης ήταν υψηλότερη από οποιαδήποτε άλλη 14η Ιουλίου στα σύγχρονα αρχεία. Το ίδιο ίσχυε σχεδόν όλες τις προηγούμενες ημέρες από τον Ιούνιο. Η Δυτική Ευρώπη έχει βιώσει τρία κύματα καύσωνα από τον Μάιο. Και το γεγονός ότι είναι καλύτερα προετοιμασμένη από ό,τι ήταν παλιά, απειλούνται οι ζωές δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων.
Στις ΗΠΑ, οι εορτασμοί της 4ης Ιουλίου –αλλά και το Μουντιάλ- πραγματοποιήθηκαν κάτω από έναν αποπνικτικό «θόλο θερμότητας». Και στην Κίνα, ο υπερτυφώνας Bavi οδήγησε πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους μακριά από τα σπίτια τους.
Πυρκαγιές ξεσπούν παντού. Και τα χειρότερα μάλλον έρχονται, ενώ αυξάνονται οι πιθανότητες να είναι φέτος η πιο ζεστή που έχει καταγραφεί ποτέ.
Λευκαύγεια και κλιματική αλλαγή
Αυτό που επισημαίνουν οι επιστήμονες –με τρόμο, είναι η αλήθεια- είναι πως η κλιματική αλλαγή τροφοδοτείται από τον εαυτό της. Οι θερμαντικές επιδράσεις των αερίων του θερμοκηπίου οδηγούν σε διαδικασίες που θερμαίνουν ακόμη περισσότερο τον πλανήτη. Και αυτό που ανησυχεί τους επιστήμονες είναι ότι μειώνεται μια θεμελιώδης πτυχή του πλανήτη Γη: η λευκαύγεια.
Οι παγετώνες λιώνουν και γι’ αυτό φταίει η κλιματική αλλαγή
Αυτή η παράξενη λέξη περιγράφει την ποσότητα του εισερχόμενου ηλιακού φωτός που μια επιφάνεια ή ένας πλανήτης αντανακλά πίσω από εκεί που προήλθε. Η υψηλή λευκαύγεια εξασφαλίζεται είτε από λευκές στέγες είτε από θάλασσες καλυμμένες με πάγο. Και διατηρεί τον πλανήτη δροσερό. Αλλά όταν είναι χαμηλή, η εισερχόμενη ενέργεια παραμένει στη Γη. Και αυξάνει τη θερμοκρασία της επιφάνειας του πλανήτη.
Οι δορυφορικές μετρήσεις της λευκαύγειας της Γης που έχουν ληφθεί εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες δείχνουν ότι μειώνεται με εκπληκτική ταχύτητα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, οι ωκεανοί, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για το μεγαλύτερο μέρος της απορρόφησης της ηλιακής ακτινοβολίας, να συσσωρεύουν πολύ περισσότερη θερμότητα.
Ψυχρά νέφη και πάγος
Η συσσώρευση θερμότητας στους ωκεανούς είναι αποτέλεσμα –εν μέρει- της έλλειψης ψυχρών νεφών πάνω από τις θάλασσες. Αυτό οφείλεται στην κλιματική αλλαγή ως αποτέλεσμα του φαινομένου του θερμοκηπίου. Ο χημικός της ατμόσφαιρας Πολ Κρούτζεν πριν από 20 ακριβώς χρόνια, είχε μιλήσει για το «δίλημμα πολιτικής» που ενυπάρχει στις προσπάθειες ελέγχου των εκπομπών διοξειδίου του θείου.
Το διοξείδιο του θείου, το οποίο προέρχεται από την καύση ορισμένων ορυκτών καυσίμων, δημιουργεί μικρά σωματίδια στην ατμόσφαιρα μετά την εκπομπή του. Προκαλούν σοβαρά προβλήματα στην ανθρώπινη υγεία. Επίσης, αντανακλούν το ηλιακό φως πίσω στο διάστημα, μειώνοντας έτσι την ποσότητα ενέργειας που φτάνει στην επιφάνεια της Γης.
Οι υγειονομικές υπηρεσίες, έγραφε τότε ο Κρούτζεν, πίστευαν ότι ο έλεγχος των σωματιδίων θα μπορούσε να σώσει 500.000 ζωές ετησίως. Ταυτόχρονα, μειώνοντας την ψυκτική επίδραση του θείου, οι έλεγχοι θα μπορούσαν να αυξήσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη κατά ίσως 1°C.
Λευκά νέφη πάνω από τον ωκεανό
Αλλά, όπως επισημαίνει ο Economist, και οι δύο τάσεις μείωσης της ανακλαστικότητας φαίνεται ότι θα συνεχιστούν, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο στη θερμότητα. Οι βιομηχανικές πόλεις του αναπτυσσόμενου κόσμου είναι σχεδόν απίθανο να θυσιάσουν την υγεία των κατοίκων τους που πνίγονται από το νέφος, προκειμένου να επιβραδύνουν την υπερθέρμανση του πλανήτη γενικότερα, επομένως οι εκπομπές θείου θα συνεχίσουν να μειώνονται. Οι κλιματικές αναδράσεις που μειώνουν την κάλυψη των νεφών δεν θα σταματήσουν όσο τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα συνεχίζουν να αυξάνονται. Και ακόμη και όταν η μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μειώσει τη χρήση ορυκτών καυσίμων, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το σωρευτικό επίπεδο αερίων του θερμοκηπίου.
Μια αργή διαδικασία
Πολλές χώρες, στην προσπάθεια να μειωθούν οι εκπομπές διοξειδίου του θερμοκηπίου, υιοθέτησαν στόχους «μηδενικού καθαρού» επιπέδου. Η εκτίμηση είναι ότι η μηδενική εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα αποτελεί καλή πλανητική διαχείριση. Αλλά είναι μια αναπόφευκτα αργή διαδικασία.
Οι επικριτές της, από την άλλη, υποστηρίζουν ότι για να υπάρξει αισθητή επίδραση στην περιβαλλοντική προσπάθεια, η πρόοδος εξαρτάται από τις μεγάλες οικονομίες.
Μπορούμε να είμαστε σωστοί;
Πέρα όμως από την ιδεολογική σύγκρουση, σχετικά με τον ποιο δρόμο πρέπει να ακολουθήσουμε, υπάρχουν και μέρη όπου η κλιματική αλλαγή θεωρείται σημαντική. Στα οποία η δράση μπορεί να συντονιστεί. Η δέσμευση για μηδενικές καθαρές εκπομπές θα πρέπει να προσδίδει σε μια χώρα μια συγκεκριμένη θέση όταν διαπραγματεύεται άλλες, πιο βραχυπρόθεσμες επιλογές για να περιορίσουν την κλιματική αλλαγή. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι εκπομπές μεθανίου και η παραγωγή φθοριούχων αερίων που χρησιμοποιούνται σε συστήματα ψύξης, τα οποία και τα δύο αποφέρουν οφέλη ταχύτερα από τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα.
Παγετώνας
Αλλά, διαπιστώνεται ότι καμία μορφή μείωσης των εκπομπών δεν μπορεί να αλλάξει γρήγορα την τρέχουσα πορεία. Συνεπώς ο κόσμος πρέπει να δείξει αντοχή και ανθεκτικότητα.
Όπως η βελτίωση της αποδοτικότητας, της προσιτότητας και της ευρείας διάδοσης του κλιματισμού που σώζει ζωές και ταιριάζει με άλλους πολιτικούς στόχους. Όπως η φθηνότερη παραγωγή και κατανάλωση καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας. Πριν από δέκα χρόνια, επιτεύχθηκε στο Κιγκάλι, την πρωτεύουσα της Ρουάντα, μια δέσμευση για τη σταδιακή κατάργηση των φθοριούχων αερίων στα συστήματα ψύξης. Υπάρχει περιθώριο για πρόσθετες διεθνείς προσπάθειες για τη βελτίωση των μηχανημάτων που τα χρησιμοποιούν. Αυτό θα μπορούσε να διπλασιάσει το όφελος ψύξης από τη σταδιακή κατάργηση των αερίων.
Μπορεί η Γη να γίνει πιο «ανακλαστική»;
Σύμφωνα με τον Economist, η πιο ριζοσπαστική απάντηση είναι να γίνει η Γη ξανά λίγο πιο ανακλαστική. Ο Κρούτζεν είχε κάνει μια προκλητική πρόταση για να επιλύσει το πολιτικό δίλημμα που ο ίδιος περιέγραφε. Την αντικατάσταση των επιβλαβών αερολυμάτων με καλοήθη. Η αύξηση της φωτεινότητας των νεφών ψύξης έχει δοκιμαστεί πάνω από τον Μεγάλο Κοραλλιογενή Ύφαλο, αλλά η τεχνολογία που απαιτείται για να γίνει αυτό σε κλίμακα παραμένει ασαφής. Υπάρχουν εταιρείες που μελετούν την ανάπτυξη «ασφαλών» αερολυμάτων. Πιστεύουν ότι μια χώρα ή ένα σύνολο χωρών θα μπορούσε να τα χρησιμοποιήσει για να ψύξει τον πλανήτη από τη στρατόσφαιρα.
Αλλά υπάρχουν και αυτοί που αντιτίθενται σθεναρά σε μια τέτοια γεωμηχανική. Σχεδόν κανείς δεν την υποστηρίζει ως μια ευπρόσδεκτη πορεία προς τα εμπρός. Αλλά ίσως η γεωμηχανική να είναι μια λύση που πρέπει να δοκιμαστεί. Διότι, όσο περισσότερο επιταχύνεται η κλιματική αλλαγή, τόσο πιο γρήγορα μπορεί να φτάσει σε ένα σημείο όπου θα απαιτηθούν επεμβατικές λύσεις. Η βελτίωση της λευκαύγειας είναι μία από αυτές.
