Στην ιστορία των σανατορίων της Θεσσαλίας και ιδιαίτερα του Σανατορίου Καραμάνη, γνωστού ως «Ζωοδόχος Πηγή», αναφέρθηκε η Φωτεινή Μάλλη, μιλώντας στην ΕΡΤ Βόλου και στον Γιάννη Ξυνόπουλο. Παράλληλα, παρουσίασε το νέο ερευνητικό έργο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, το οποίο φιλοδοξεί να αναδείξει την ιστορική, κοινωνική και πολιτιστική κληρονομιά αυτών των ιδιαίτερων χώρων θεραπείας.
Το πρώτο ορεινό ιδιωτικό σανατόριο της Ελλάδας
Το Σανατόριο Καραμάνη ιδρύθηκε το 1909 από τον γιατρό Γεώργιο Καραμάνη, στο παλιό χάνι του Μηλιόρδου, στα Χάνια του Πηλίου, σε υψόμετρο περίπου 1.200 μέτρων και κοντά στη γενέτειρά του, τη Δράκεια. Υπήρξε το πρώτο ορεινό και ιδιωτικό σανατόριο στην Ελλάδα και λειτούργησε μέχρι το 1960.
Στο Πήλιο υπήρχε επίσης το Σανατόριο Στρατηγόπουλου στην Πορταριά, για το οποίο, ωστόσο, έχουν διασωθεί πολύ λιγότερα γραπτά στοιχεία και σχεδόν κανένα κτιριακό κατάλοιπο. Όπως εξήγησε η κ. Μάλλη, η θεραπεία της φυματίωσης εκείνη την εποχή βασιζόταν στον καθαρό αέρα, στον ήλιο, στην καλή διατροφή, στην ανάπαυση και στη συστηματική ιατρική φροντίδα. Ο Γεώργιος Καραμάνης αξιοποιούσε τις πλέον σύγχρονες για την εποχή θεραπευτικές μεθόδους, ενώ σύμφωνα με αναφορές έφερε στην Ελλάδα την πρώτη συσκευή τεχνητού πνευμοθώρακα.
Από τον φόβο στην αποδοχή
Η δημιουργία του σανατορίου προκάλεσε αρχικά αντιδράσεις στους κατοίκους της περιοχής, καθώς η φυματίωση, γνωστή τότε και ως «χτικιό», προκαλούσε φόβο και συνοδευόταν από έντονο κοινωνικό στίγμα. Σταδιακά, όμως, ο Καραμάνης κέρδισε την εμπιστοσύνη και την αγάπη της τοπικής κοινωνίας, χάρη στην αφοσίωσή του στους ασθενείς και στην ιατρική.
Ψηφιακή περιήγηση και ιστορική έρευνα
Η Φωτεινή Μάλλη είναι επιστημονική υπεύθυνη του έργου «Τουριστική, πολιτιστική και ψηφιακή αξιοποίηση των σανατορίων της Θεσσαλίας», το οποίο υλοποιείται από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, χρηματοδοτείται από την Περιφέρεια Θεσσαλίας και αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028. Κεντρικός πυλώνας του προγράμματος είναι το Σανατόριο Καραμάνη. Προβλέπονται ιστορική μελέτη, δημιουργία ψηφιακής εφαρμογής και ελεύθερης εικονικής περιήγησης, τοπικές διαδρομές και ξεναγήσεις, καθώς και παραγωγή ταινίας μικρού μήκους. Στόχος δεν είναι η κτιριακή ή ξενοδοχειακή αξιοποίηση του χώρου, ο οποίος παραμένει ιδιωτικός, αλλά η ανάδειξη και διατήρηση της ιστορίας του.
Το κτίριο σώζεται παρά τις πληγές του «Daniel»
Το σανατόριο παραμένει προσβάσιμο με τα πόδια ή με τετρακίνητο όχημα. Το κτίριο εξακολουθεί να στέκεται, αν και φέρει τις πληγές που άφησε η κακοκαιρία «Daniel», ενώ μεγάλο μέρος του αρχείου του έχει μεταφερθεί στα Γενικά Αρχεία του Κράτους στον Βόλο. Η κ. Μάλλη υπογράμμισε ότι τα σανατόρια δεν ήταν μόνο χώροι περίθαλψης. Το Σανατόριο Καραμάνη ανέπτυξε και έντονη πολιτιστική ζωή, καθώς γύρω του δημιουργήθηκε ένας κύκλος λογοτεχνών και ανθρώπων των γραμμάτων. Αυτή την κοινωνική και πολιτιστική διάσταση φιλοδοξεί να επαναφέρει στο φως η νέα έρευνα.
