Μια εξαιρετικά σκληρή και ολομέτωπη επίθεση εναντίον των Ευρωπαίων συμμάχων εξαπέλυσε την Πέμπτη, 18 Ιουνίου, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, από το βήμα της συνάντησης των υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες. Ο Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε «επαίσχυντη» τη στάση των μελών της Συμμαχίας, προειδοποιώντας ευθέως με μείωση των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη.
Το κλίμα στη συνάντηση, η οποία είχε οργανωθεί με σκοπό την καλλιέργεια πνεύματος συνεργασίας ενόψει της συνόδου κορυφής του επόμενου μήνα, «πάγωσε» κατά τη διάρκεια της 12λεπτης ομιλίας του Χέγκσεθ.
Ο υπουργός Άμυνας κατέκρινε τους συμμάχους για ανεπαρκείς αμυντικές δαπάνες, υπενθυμίζοντας τη συμφωνία του περασμένου καλοκαιριού που επιτεύχθηκε υπό την πίεση του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ επανέλαβε τον χαρακτηρισμό του προέδρου για το ΝΑΤΟ ως «χάρτινη τίγρη», ξεκαθαρίζοντας ότι η στήριξη της Ουάσινγκτον δεν είναι «δρόμος μονής κατεύθυνσης».
Το «αγκάθι» του Ιράν και η εξάμηνη αξιολόγηση
Η πιο έντονη κριτική του Χέγκσεθ αφορούσε τη στάση των συμμάχων στον πόλεμο που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου εναντίον του Ιράν. Ο Αμερικανός υπουργός κατηγόρησε συγκεκριμένες χώρες (χωρίς να τις κατονομάσει) ότι αρνήθηκαν να παραχωρήσουν δικαιώματα υπέρπτησης ή πρόσβαση σε ευρωπαϊκές βάσεις για τις αμερικανικές επιχειρήσεις.
«Πάρα πολλοί από τους συμμάχους μας είπαν όχι ή προσπάθησαν να μας οδηγήσουν σε περίπλοκες νομικές συζητήσεις ή μας επέκριναν δημόσια… Ήταν ντροπιαστικό. Αυτοί οι σύμμαχοι έθεσαν σε κίνδυνο τους γιους και τις κόρες της Αμερικής», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Στο πλαίσιο αυτό, ανακοίνωσε μια εξάμηνη αναθεώρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη από το Πεντάγωνο. Στόχος είναι η Ευρώπη να αναλάβει τον πρωταρχικό ρόλο για τη δική της άμυνα.
Η τελική έκβαση θα κριθεί από τις επιδόσεις της κάθε χώρας, με τον Χέγκσεθ να σημειώνει: «Είναι μια αξιολόγηση στην οποία ορισμένες χώρες θα αποτύχουν, ενώ άλλες θα περάσουν με άριστα».
Η εξέλιξη αυτή αιφνιδίασε τους Ευρωπαίους και τον Καναδά, καθώς Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν δώσει προηγουμένως διαβεβαιώσεις για στενό συντονισμό κατά τη σταδιακή μείωση της παρουσίας των ΗΠΑ.
Σύντομη παρουσία και εναλλακτικά σχέδια
Η παρουσία του Χέγκσεθ στις Βρυξέλλες ήταν σύντομη και σπάνια, καθώς είχε απουσιάσει και από τη σύνοδο του Φεβρουαρίου. Ο επικεφαλής του Πενταγώνου αποχώρησε αρκετά πριν το τέλος της συνάντησης και ώρες πριν από την ομιλία του Ουκρανού προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος ζήτησε περισσότερα όπλα. Πριν ξεκινήσει το ταξίδι της επιστροφής για τις ΗΠΑ, ο Χέγκσεθ δήλωσε πάντως ενθαρρυμένος από τις δεσμεύσεις πολλών χωρών ότι θα πιάσουν τους αμυντικούς τους στόχους.
Ήδη από τις 3 Ιουνίου, οι ΗΠΑ έχουν στείλει μήνυμα ότι σε περίπτωση κρίσης δεν θα διαθέτουν πλέον στην Ευρώπη αεροπλανοφόρα, μαχητικά και αεροσκάφη ανεφοδιασμού, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επιθυμεί να κρατήσει δυνάμεις διαθέσιμες για μια πιθανή σύγκρουση με την Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό. Ως αποτέλεσμα, ο Αμερικανός Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη επεξεργάζεται ήδη εναλλακτικά αμυντικά σχέδια.
Η ερμηνεία του Άρθρου 5 και η πυρηνική αποτροπή
Αυτή η αναδίπλωση μεταφράζεται στην πράξη ως περιορισμός του τρόπου με τον οποίο οι ΗΠΑ θα συνέδραμαν έναν σύμμαχο σε περίπτωση ενεργοποίησης του Άρθρου 5 (περί συλλογικής άμυνας). Αν και το άρθρο ορίζει ότι η επίθεση σε έναν είναι επίθεση σε όλους, νομικά δεν επιβάλλει την υποχρεωτική παροχή στρατιωτικής βοήθειας.
Στην ουσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες επανεξετάζουν και περιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να συνδράμουν έναν σύμμαχο σε περίπτωση ενεργοποίησης του Άρθρου.
Θέλοντας να υπογραμμίσει ότι η πυρηνική ισχύς παραμένει αμετακίνητη, η Ομάδα Πυρηνικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ εξέδωσε κοινό ανακοινωθέν για πρώτη φορά μετά από 19 χρόνια. Οι υπουργοί Άμυνας συμφώνησαν να συνεχίσουν τον εκσυγχρονισμό των πυρηνικών δυνατοτήτων της Συμμαχίας και την ενίσχυση των μηχανισμών σχεδιασμού, ώστε να προσαρμοστούν αποτελεσματικά στα νέα δεδομένα ασφαλείας.
