Μια μοναδική επιστημονική και γαστρονομική έκπληξη επεφύλασσε η μελέτη των λειψάνων του Ότσι (Oetzi), του περίφημου «Ανθρώπου των Πάγων» που έζησε μεταξύ 3400 π.Χ. και 3100 π.Χ.
Επιστήμονες χρησιμοποίησαν ως μαγιά ζυμομύκητες που βρέθηκαν πολύ καλά διατηρημένοι στα έντερα της αρχαίας μούμιας προκειμένου να δημιουργήσουν ένα «πολύ καλό» προζυμένιο ψωμί, ενώ στα άμεσα σχέδιά τους βρίσκεται πλέον και η παραγωγή μπύρας.
Τα εντυπωσιακά ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Microbiome, αποκάλυψαν ότι το σώμα του Ότσι φιλοξενεί μια εντυπωσιακή ποικιλία αρχαίας αλλά και σύγχρονης μικροβιακής ζωής. Περιλαμβάνουν βακτήρια από το προσωπικό του μικροβίωμα κατά τη διάρκεια της ζωής του, μικροοργανισμούς προσαρμοσμένους στο κρύο λόγω του παγετώδους τάφου του, καθώς και σύγχρονα μικρόβια από τις δεκαετίες της συντήρησής του.
«Η μελέτη μας αποκαλύπτει ότι ο Ότσι δεν είναι ένα στατικό, βιολογικά αδρανές κειμήλιο – είναι ένα δυναμικό οικοσύστημα», δήλωσε ο μικροβιολόγος και επικεφαλής της μελέτης, Μοχάμεντ Σαρχάν (Mohamed Sarhan) από το Ινστιτούτο Μελετών Μούμιας της Eurac Research στο Μπολτσάνο της Ιταλίας.
Δείτε το βίντεο:
Από το εργαστήριο στον φούρνο
Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι ζυμομύκητες κατάφεραν να επιβιώσουν για περισσότερους από πέντε αιώνες σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν, όχι μόνο στα έντερα και το δέρμα του Ότσι, αλλά και στο «καφετί νερό» που έρεε από το σώμα του καθώς έλιωναν οι πάγοι. Αυτή η σπάνια βιολογική διατήρηση πρόσφερε στην ομάδα την ευκαιρία να πειραματιστεί με τα αρχαία στελέχη. «Αν πεις σε οποιονδήποτε ότι έχεις μαγιά, αμέσως ρωτάει: Μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για ψωμί;», σχολίασε χαμογελώντας ο Σαρχάν.
Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη. Αρχικά, οι προσπάθειες να δημιουργηθεί το προζυμένιο καρβέλι αποτύγχαναν, καθώς οι αρχαίοι μικροοργανισμοί αντιδρούσαν διαφορετικά από τους σύγχρονους. Ωστόσο, μετά από τρεις μήνες επίμονων εργαστηριακών δοκιμών και προσαρμογών, η ομάδα κατάφερε να ψήσει ένα καρβέλι «πολύ, πολύ καλού προζυμένιου ψωμιού». Πλέον, οι επιστήμονες έχουν βάλει στο στόχαστρό τους τη ζυθοποιία, θέλοντας να ανασυνθέσουν και τα ποτά της Εποχής του Χαλκού.
Το χρονικό της τυχαίας ανακάλυψης το 1991
Η ιστορία της ανακάλυψης του Ότσι ξεκινά στις 19 Σεπτεμβρίου 1991, όταν οι Γερμανοί πεζοπόροι Έρικ Erika και Χέλμουτ Σίμον (Helmut Simon) έπεσαν τυχαία πάνω στα μουμιοποιημένα λείψανα κατά τη διάρκεια μιας ορειβασίας σε υψόμετρο 3.210 μέτρων, κοντά στο πέρασμα Tisenjoch στην κοιλάδα Schnalstal. Λόγω του ασυνήθιστα θερμού καλοκαιριού, οι πάγοι είχαν λιώσει σημαντικά, με αποτέλεσμα το πάνω μέρος του σώματος του Ότσι να προεξέχει από το παγωμένο νερό.
Αρχικά θεωρήθηκε ότι επρόκειτο για πρόσφατο θύμα ορειβατικού ατυχήματος. Οι διάσημοι ορειβάτες Χανς Καμερλάντερ και Ράινχολντ Μέσνερ επισκέφθηκαν το σημείο και, παρατηρώντας τα δερμάτινα ρούχα και ένα αρχαίο τσεκούρι, ο Μέσνερ εξέφρασε πρώτος την υποψία ότι το πτώμα ήταν εξαιρετικά παλαιό.
Η δραματική ανάσυρση και η «μάχη» των συνόρων
Η σοβαρής αρχαιολογικής σημασίας μούμια ανασύρθηκε τελικά στις 23 Σεπτεμβρίου 1991 με τη χρήση παγοκόφτων, χωρίς την παρουσία αρχαιολόγων σε πρώτο στάδιο, και μεταφέρθηκε στο Ινστιτούτο Ιατροδικαστικής στο Ίνσμπρουκ. Αμέσως ξέσπασε μια γραφειοκρατική διαμάχη για τα σύνορα, καθώς ο Ότσι βρέθηκε σε κοντινή απόσταση από τη γραμμή Αυστρίας-Ιταλίας.
Επίσημη τοπογραφική έρευνα έδειξε ότι η μούμια βρισκόταν μόλις 92,56 μέτρα μέσα στο έδαφος του Νοτίου Τιρόλου της Ιταλίας. Αυτό οφειλόταν σε ένα λάθος στη χάραξη των συνόρων το 1922 λόγω πυκνού χιονιού. Σήμερα, ο Ότσι και τα υπάρχοντά του εκτίθενται μόνιμα στο Μουσείο Αρχαιολογίας του Νοτίου Τιρόλου στο Μπολτζάνο της Ιταλίας, ενώ στο σημείο της ανακάλυψης έχει στηθεί μια πέτρινη πυραμίδα.
Τα βιολογικά στοιχεία και η πιθανή πραγματική εμφάνιση του Ότσι
Οι σύγχρονες αναλύσεις έχουν προσφέρει στους επιστήμονες ένα πλήρες προφίλ του «Ανθρώπου των Πάγων»:
Φύλο & Ηλικία: Άνδρας, περίπου 46 ετών (πολύ προχωρημένη ηλικία για την εποχή του).
Σωματότυπος: Ύψος 1,60 μ. και βάρος περίπου 50 κιλά.
Ομάδα Αίματος: O+ με δυσανεξία στη λακτόζη.
Εμφάνιση: Οι νεότερες γενετικές έρευνες απέδειξαν ότι είχε σκούρο δέρμα, σκούρα μάτια και πιθανότατα προχωρημένη φαλάκρα. Τα χαρακτηριστικά αυτά τον συνδέουν γενετικά με τους πρώιμους αγρότες της Ανατολίας και λιγότερο με τους τοπικούς πληθυσμούς των Άλπεων, ενώ το Y-χρωμόσωμά του (G-L91) εμφανίζει μεγάλη συγγένεια με τους σύγχρονους κατοίκους της Νότιας Κορσικής.
Υγεία, 61 τατουάζ βελονισμού και μια βίαιη δολοφονία
Ο Ότσι αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας. Οι πνεύμονές του ήταν μαυρισμένοι από την αιθάλη των ανοιχτών φωτιών, ενώ έπασχε από αρθρίτιδα, αθηροσκλήρωση και είχε μαστιγοσκώληκες στο έντερό του. Επιπλέον, έφερε την αρχαιότερη γνωστή ένδειξη της νόσου του Lyme (βορρελίωση) που μεταδίδεται από τσιμπούρια, υπέφερε από σοβαρές τερηδόνες και περιοδοντίτιδα λόγω της πλούσιας σε υδατάνθρακες διατροφής του, ενώ παρουσίαζε και μια σπάνια γενετική ανωμαλία, του έλειπε το δωδέκατο ζεύγος πλευρών.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του είναι τα 61 τατουάζ που φέρει στο σώμα του. Επειδή τα σημεία αυτά βρίσκονται σε μέρη του σώματος που καλύπτονταν από ρούχα και συμπίπτουν με περιοχές φθοράς, οι επιστήμονες θεωρούν ότι επρόκειτο για μια πρώιμη μορφή θεραπευτικού βελονισμού για την ανακούφιση από τους πόνους της αρθρίτιδας.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Ότσι δολοφονήθηκε άγρια.
Οι 3D μελέτες έδειξαν ότι δέχθηκε ένα βέλος στον ώμο ενώ στεκόταν όρθιος, το οποίο έπληξε βασική αρτηρία και προκάλεσε θανατηφόρα αιμορραγία. Λίγες ημέρες πριν, είχε εμπλακεί σε μάχη σώμα με σώμα, φέροντας ένα βαθύ τραύμα στο δεξί του χέρι.
Τα 14 βέλη που βρέθηκαν στη φαρέτρα του (εκ των οποίων μόνο δύο ήταν ολοκληρωμένα) μαρτυρούν ότι καταδιωκόταν και προσπαθούσε να διαφύγει εσπευσμένα. Πριν πεθάνει, περίπου δύο ώρες πριν από το μοιραίο χτύπημα, είχε καταναλώσει ένα πλούσιο γεύμα από κρέας αίγαγρου, θηράματα και δημητριακά, αφήνοντας πίσω του ένα μοναδικό βιολογικό αποτύπωμα που σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά, φτάνει μέχρι το τραπέζι των σύγχρονων επιστημόνων.
Το σημείο ανακάλυψη του Ότσι από κάμερα του μουσείου αρχαιολογίας του Νότιου Τυρόλου
