Σε ολόκληρη την Ευρώπη, η στεγαστική κρίση αποτελεί πρόβλημα για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, καθώς η εύρεση ενός χώρου διαμονής που να είναι οικονομικά προσιτός, αξιοπρεπής και ασφαλής γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Για πολλούς ανθρώπους, τα ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς. Η αγορά της πρώτης κατοικίας φαίνεται απρόσιτη.
Οι νέοι ενήλικες καθυστερούν να φύγουν από το πατρικό τους, οι οικογένειες δυσκολεύονται να βρουν μεγαλύτερα σπίτια και οι εργαζόμενοι αναγκάζονται μερικές φορές να ζουν σε μεγάλη απόσταση από τον χώρο εργασίας τους. Το κόστος στέγασης ασκεί πίεση στην καθημερινή ζωή και στα μακροπρόθεσμα σχέδια των ανθρώπων.
Ποιοι είναι οι λόγοι, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιπο, που κρύβονται πίσω από την στεγαστική κρίση στην Ευρώπη; Και ποιες πρακτικές λύσεις αναπτύσσονται από την Κομισιόν και το ΕΚ, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες θα έχουν πρόσβαση σε αξιοπρεπή, βιώσιμη και οικονομικά προσιτή στέγαση σε ολόκληρη την Ευρώπη;
Υπάρχει πραγματικά στεγαστική κρίση στην Ευρώπη; – Πόσα ξοδεύουν οι Έλληνες για στέγαση;
Ένας τρόπος για να εκτιμηθεί αν το κόστος στέγασης – ενοίκιο ή δόσεις στεγαστικού δανείου – είναι υπερβολικά υψηλό είναι να εξεταστεί ο λόγος τιμής κατοικίας προς το εισόδημα. Εάν το κόστος στέγασης υπερβαίνει το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν προβλήματα στέγασης.
Σύμφωνα με την Eurostat, τη στατιστική υπηρεσία της ΕΕ, το 2024 το κόστος στέγασης στην ΕΕ ξεπέρασε το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος για σχεδόν το 10% των νοικοκυριών στις πόλεις της ΕΕ και το 6,3% των νοικοκυριών στις αγροτικές περιοχές.
Ωστόσο, η στέγαση είναι ένα πολύπλευρο ζήτημα με διαφορετικές τάσεις και δυναμικές σε κάθε κράτος μέλος. Για παράδειγμα, πάνω από το ένα τέταρτο των Ελλήνων (29%) που ζούσαν σε πόλεις είχαν έξοδα στέγασης που υπερέβαιναν το 40% του εισοδήματός τους, ενώ μόνο το 2,6% των Κυπρίων στις πόλεις αντιμετώπιζε το ίδιο πρόβλημα.
Περίπου το 35,5% του εισοδήματος των νοικοκυριών στην Ελλάδα χρησιμοποιήθηκε για την κάλυψη των εξόδων στέγασης το 2024, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.
Αύξηση των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων
Μεταξύ 2015 και 2024, οι τιμές των κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 53%. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις παρατηρήθηκαν στην Ουγγαρία (+209,5 %), τη Λιθουανία (+135 %) και την Πορτογαλία (+124,4 %).
Η ενοικίαση κατοικιών στην ΕΕ έχει επίσης γίνει πιο δαπανηρή. Μεταξύ του 2010 και του πρώτου τριμήνου του 2025, τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 27,8 % κατά μέσο όρο.
Αξιοσημείωτο είναι πως τα ενοίκια αυξήθηκαν σε όλες τις χώρες της ΕΕ εκτός από την Ελλάδα (-11 %).
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στην Εσθονία (+220 %), τη Λιθουανία (+184 %), την Ουγγαρία (+124 %) και την Ιρλανδία (+115 %).
Γιατί υπάρχει στεγαστική κρίση στην Ευρώπη;
Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ επισημαίνουν την περιορισμένη προσφορά ως έναν από τους βασικούς παράγοντες της κρίσης στέγασης. Καθώς δεν υπάρχουν αρκετές νέες κατοικίες για να καλύψουν τη ζήτηση, οι τιμές τείνουν να αυξάνονται.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) υπολόγισε ότι η ΕΕ χρειάστηκες 2,25 εκατομμύρια επιπλέον κατοικίες το 2025. Ο αριθμός αυτός ήταν περίπου 50% υψηλότερος από τον αριθμό των κατοικιών που κατασκευάζονται στην πραγματικότητα.
Γιατί υπάρχει έλλειψη κατοικιών;
Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 οδήγησε σε σημαντική μείωση των επενδύσεων σε νέες κατοικίες. Η πανδημία COVID-19 επιβράδυνε ακόμη περισσότερο την κατασκευή κατοικιών, διαταράσσοντας τις διαδικασίες έκδοσης αδειών, καθυστερώντας την παράδοση υλικών και προκαλώντας έλλειψη εργατικού δυναμικού.
Επιπλέον, καθώς οι πόλεις συνεχίζουν να προσελκύουν ανθρώπους για εργασία και σπουδές, ο πληθυσμός συγκεντρώνεται όλο και περισσότερο σε μεγάλα και μεσαίου μεγέθους αστικά κέντρα. Εν τω μεταξύ, πολλές αγροτικές περιοχές αντιμετωπίζουν συνεχή αποπληθυσμό.
Αυτή η ανισορροπία εντείνει την αντίθεση μεταξύ της ραγδαία αυξανόμενης ζήτησης για κατοικίες και του υπερπληθυσμού στις πόλεις, από τη μία, και του αυξανόμενου αριθμού κενών κατοικιών στην ύπαιθρο, από την άλλη.
Ταυτόχρονα, η προσφορά κοινωνικής στέγασης στα αστικά κέντρα δεν έχει συμβαδίσει με την αύξηση του πληθυσμού τα τελευταία χρόνια. Το 2021 υπήρχαν περίπου 14 εκατομμύρια κατοικίες κοινωνικής στέγασης σε ολόκληρη την ΕΕ, οι οποίες αντιπροσώπευαν μόλις το 8% του συνολικού αποθέματος (από 11% το 2010).
Η «πληγή» των βραχυπρόθεσμων ενοικιάσεων
Στις παραθαλάσσιες πόλεις και τους τουριστικούς προορισμούς, η έλλειψη κατοικιών μπορεί επίσης να εξηγηθεί εν μέρει από την αύξηση των βραχυπρόθεσμων ενοικιάσεων. Καθώς η αγορά αυτή έχει αναπτυχθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια, ένα μέρος των σπιτιών και των διαμερισμάτων έχει απομακρυνθεί από τους πιθανούς μακροπρόθεσμους ενοικιαστές.
Το 2024, μέσω τεσσάρων μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών (Airbnb, Booking, Expedia Group και Tripadvisor) πραγματοποιήθηκαν συνολικά 854,1 εκατομμύρια κρατήσεις διανυκτερεύσεων στην ΕΕ, σημειώνοντας αύξηση 18,8 % σε σύγκριση με το 2023 (719,0 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις) και καταγράφοντας νέο ρεκόρ.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις της κρίσης στους Ευρωπαίους;
Τα κενά και οι ανισότητες στον τομέα της στέγασης στην ΕΕ είναι βαθιά ριζωμένα και εκδηλώνονται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.
Έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δείχνει ότι οι οικογένειες χαμηλού εισοδήματος συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο πληγμένων από την κρίση στέγασης, με πάνω από το 27% των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος να αντιμετωπίζουν το υψηλότερο κόστος και σοβαρές στερήσεις στέγασης.
Ως επαρκής χώρος διαβίωσης ορίζεται τουλάχιστον ένα δωμάτιο ανά ζευγάρι ενηλίκων, ανά ενήλικα άγαμο άτομο, ανά ζεύγος αδελφών ηλικίας 12 έως 17 ετών, ανά άγαμο παιδί άνω των 12 ετών ή ανά ζεύγος παιδιών κάτω των 12 ετών, ωστόσο, το 17% των Ευρωπαίων ζει σε υπερπλήρεις κατοικίες που δεν παρέχουν ούτε καν αυτό το ελάχιστο.
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο οξεία για τους μετανάστες και τις εθνοτικές μειονότητες: πάνω από το 33% των πολιτών εκτός ΕΕ ζουν σε υπερπλήρη στέγαση (σε σύγκριση με περίπου το 14% των υπηκόων της ΕΕ), ενώ το 19% αντιμετωπίζει υπερβολική επιβάρυνση από το κόστος στέγασης (σε σύγκριση με περίπου το 8% των υπηκόων).
Η έλλειψη κατάλληλης στέγασης επηρεάζει επίσης τα άτομα με αναπηρίες, με λιγότερο από το 29% να δηλώνει ότι η κατοικία τους ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους. Η ομάδα αυτή αντιμετωπίζει ακόμη υψηλότερα ποσοστά υπερβολικού κόστους στέγασης σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.
Πώς επηρεάζει η αγορά κατοικιών τους νέους
Η αύξηση του κόστους στέγασης που βιώνουν εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ πλήττει ιδιαίτερα σκληρά τους νέους. Το 2023, οι νέοι σε ολόκληρη την ΕΕ έφευγαν από το πατρικό τους σπίτι κατά μέσο όρο στην ηλικία των 26 ετών, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη σχεδόν το 70% των νέων ενηλίκων ηλικίας 18 έως 34 ετών δεν είχαν άλλη επιλογή από το να συνεχίσουν να ζουν με τους γονείς τους.
Αυτές οι καθυστερήσεις στην αποχώρηση από το οικογενειακό σπίτι αυξάνουν την ανισότητα μεταξύ των γενεών, αναγκάζοντας τις νεότερες γενιές να αναβάλλουν σημαντικές αποφάσεις ζωής, όπως η δημιουργία οικογένειας, η ανεξάρτητη διαβίωση ή η μετεγκατάσταση για επαγγελματικούς λόγους.
Πώς θα αντιμετωπιστεί η στεγαστική κρίση: η δράση της ΕΕ
Αν και η στεγαστική πολιτική αποτελεί κατά κύριο λόγο αρμοδιότητα των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, διαπιστώνεται η ύπαρξη κοινών βαθύτερων αιτίων σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Αυτό απαιτεί μια προσέγγιση πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, που να σέβεται τα ειδικά χαρακτηριστικά της κάθε εθνικής αγοράς κατοικιών.
Η προσιτή στέγαση βρίσκεται ψηλά στην πολιτική ατζέντα της ΕΕ τα τελευταία χρόνια, γι’ αυτό, μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τη στέγαση ως μία από τις κοινωνικές προτεραιότητες της ΕΕ για τη νέα θητεία και όρισε τον Νταν Γιόργκενσεν ως τον πρώτο Επίτροπο της ΕΕ αρμόδιο για τη στέγαση.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνέστησε το 2025 ειδική επιτροπή για να αναλύσει τις βαθιές αιτίες της στεγαστικής κρίσης και να προτείνει τρόπους με τους οποίους η ΕΕ θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπισή της.
Αύξηση της χρηματοδότησης της ΕΕ για προσιτή στέγαση
Το 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ανακοίνωσαν ένα σχέδιο δράσης για την επένδυση περίπου 10 δισεκατομμυρίων ευρώ κατά τα επόμενα δύο έτη. Στόχος είναι η χρηματοδότηση έργων για την κατασκευή νέων κατοικιών, την ανακαίνιση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος, καθώς και την έρευνα και την καινοτομία στον τομέα των δομικών υλικών και των κατασκευών.
Επίσης το 2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες σχετικά με τη συνοχή της ΕΕ και τη χρηματοδότηση κοινωνικών προγραμμάτων, ώστε να μπορούν να διατεθούν πόροι για την αναβάθμιση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος και την επένδυση σε νέες κατασκευές, με ιδιαίτερη έμφαση στην κοινωνική στέγαση. Οι ευρωβουλευτές κάλεσαν επίσης τις χώρες της ΕΕ «τουλάχιστον να διπλασιάσουν» τη χρηματοδότησή τους για προσιτή στέγαση.
Περισσότερες λύσεις της ΕΕ βρίσκονται σε εξέλιξη
Τέλος, τόσο το «Σχέδιο για Προσιτή Στέγαση» της Επιτροπής που παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2025 όσο και οι προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από τον Μάρτιο του 2026 καθορίζουν πρακτικά μέτρα για την αναβάθμιση των προδιαγραφών στέγασης, την επέκταση της κατασκευαστικής και ανακαινιστικής ικανότητας της Ευρώπης, καθώς και τη διοχέτευση οικονομικής στήριξης προς όσους έχουν πληγεί περισσότερο από την κρίση.
Αυτές οι προτεραιότητες αναμένεται να μετατραπούν σε δράση καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026, με νέες προτάσεις και νομοθεσία που αποσκοπούν: στην άμβλυνση των επιπτώσεων των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων, στην επιτάχυνση και απλοποίηση των αδειών δόμησης και ανακαίνισης, στην απελευθέρωση τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών επενδύσεων, στην αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού στον κατασκευαστικό τομέα και στην ενίσχυση της παραγωγικότητας και της καινοτομίας στον κατασκευαστικό τομέα.
Ελλάδα: Κάλλιο αργά παρά ποτέ – Το φθινόπωρο ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων
Όσο για την Ελλάδα, έως το τέλος του φθινοπώρου θα έχει λειτουργήσει ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων, σύμφωνα με τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρο του Eurogroup, Κυριάκο Πιερρακάκη.
Εξήγησε ότι ο φορέας θα αποκτά το ακίνητο και με ένα επιδοτούμενο από το κράτος ενοίκιο, από 70 μέχρι 210 ευρώ, έως και 12 χρόνια, ο πραγματικά ευάλωτος πολίτης θα μπορεί να μένει στην κατοικία του και στο τέλος της περιόδου να είναι σε θέση να την επανακτήσει.
Αυτό το – κατά τα άλλα – ευχάριστο νέο, που δεν θα λύσει την στεγαστική κρίση στην Ελλάδα, βέβαια, απλά θα προστατεύσει τους πολίτες που κινδυνεύουν να χάσουν το σπίτι τους, όπως σχολίασε η αντιπολίτευση, άργησε κατά… έξι χρόνια.
